Trẻ sinh non hay bị nấc cụt: Nguyên nhân và cách xử trí

Trẻ sinh non hay bị nấc cụt là gì?

Nấc cụt là phản xạ sinh lý xuất hiện khi cơ hoành bị co thắt ngắt quãng và không chủ ý, dẫn đến việc luồng khí hít vào bị chặn đứng đột ngột tại dây thanh âm đang khép kín. Ở trẻ sinh non, tình trạng này xảy ra với tần suất cao hơn đáng kể so với trẻ sinh đủ tháng. Nguyên nhân là do hệ thần kinh thực vật và các phản xạ điều hòa cơ hoành của trẻ sinh non chưa có đủ thời gian để phát triển trọn vẹn trong bụng mẹ.

Dạ dày của trẻ sinh thiếu tháng có dung tích rất bé, trong khi cơ thắt thực quản dưới còn yếu. Khi trẻ nuốt phải một lượng khí nhỏ trong lúc bú hoặc khi khóc, dạ dày dễ bị căng phồng và kích thích cơ hoành nằm sát ngay bên trên. Hầu hết các đợt nấc cụt ở trẻ sinh non đều mang tính chất tạm thời, không cản trở khả năng trao đổi oxy và sẽ giảm dần theo thời gian khi cơ thể bé lớn lên và cứng cáp hơn.

Nguyên nhân khiến trẻ sinh non hay bị nấc cụt thường xuyên

Trẻ sinh non có các cơ quan phát triển chưa đầy đủ so với trẻ sinh đủ tháng, đặc biệt là sự kết nối giữa hệ thần kinh trung ương và cơ hoành. Cơ hoành là cơ dẹt ngăn cách giữa khoang ngực và ổ bụng, đóng vai trò chính trong hoạt động hô hấp. Khi các dây thần kinh điều khiển cơ hoành bị kích thích nhẹ, cơ này co thắt đột ngột ngoài ý muốn, nắp thanh quản đóng lại nhanh chóng và phát ra âm thanh nấc cụt.

Bên cạnh yếu tố phát triển thần kinh chưa trọn vẹn, cấu tạo dạ dày của trẻ sinh non rất nhỏ và nằm ngang. Khi bé nuốt phải nhiều không khí trong lúc bú bình hoặc bú mẹ, dạ dày bị căng phồng và chạm vào cơ hoành ngay phía trên. Sự chèn ép này tạo thành kích thích phản xạ khiến cơ hoành co bóp liên tục. Ngoài ra, việc thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột, ví dụ như khi cởi tã hoặc tắm trong phòng lạnh, cũng có thể kích hoạt các cơn nấc cụt ngắn ở trẻ nhỏ.

Cách xử trí dịu nhẹ và an toàn khi trẻ sinh non lên cơn nấc

Khi phát hiện trẻ sinh non bị nấc, người chăm sóc không nên quá lo lắng vì phần lớn các cơn nấc sẽ tự thoái lui. Biện pháp can thiệp đầu tiên và hiệu quả nhất là bế dựng bé lên sao cho phần đầu và ngực tựa nhẹ vào vai người lớn. Giữ tư thế này trong vài phút kết hợp khum bàn tay vỗ nhẹ hoặc xoa tròn theo chiều kim đồng hồ trên lưng bé để tống đẩy lượng khí thừa trong dạ dày ra ngoài.

Nếu trẻ bị nấc khi đang bú, mẹ nên tạm dừng cữ bú một lúc để bé ổn định lại nhịp thở. Trong một số trường hợp, việc cho trẻ ngậm ti mẹ vài giây hoặc ngậm núm vú giả cũng có thể giúp điều hòa lại nhịp co bóp của cơ hoành nhờ phản xạ nuốt đều đặn. Bên cạnh đó, việc giữ ấm lòng bàn chân, ngực và bụng cho trẻ bằng một chiếc khăn ấm cũng giúp giảm bớt phản xạ co thắt do kích ứng nhiệt từ môi trường bên ngoài.

Biện pháp cho ăn giúp hạn chế nấc cụt ở trẻ sinh non

Để hạn chế tối đa các đợt nấc cụt xuất hiện sau mỗi bữa ăn, quy trình cho trẻ sinh non bú cần được chăm sóc đặc biệt cẩn trọng. Thay vì cho trẻ bú lượng sữa lớn trong một lần khiến dạ dày giãn căng đột ngột, người chăm sóc nên chia nhỏ các cữ bú thành nhiều lần trong ngày. Việc chia nhỏ cữ bú vừa giúp dạ dày bé dễ tiêu hóa vừa làm giảm áp lực lên cơ hoành.

Khi cho trẻ bú bình, cần chọn loại bình sữa có van thông khí chống sặc và kích thước núm vú phù hợp với vòm miệng nhỏ của trẻ sinh non. Trong suốt quá trình bú, bình sữa luôn phải được giữ nghiêng sao cho sữa ngập kín toàn bộ núm vú, ngăn không cho bé nuốt phải các bọt khí. Khi cho bú mẹ trực tiếp, mẹ cần chỉnh tư thế để bé ngậm sâu vào quầng vú thay vì chỉ ngậm đầu ti. Sau mỗi nửa cữ bú hoặc ngay khi kết thúc cữ ăn, hãy chủ động bế vỗ ợ hơi cho trẻ trước khi đặt bé nằm xuống giường ngủ.

Những cách trị nấc dân gian cần tránh tuyệt đối đối với trẻ sinh non

Trong dân gian có nhiều mẹo truyền miệng để chữa nấc cụt như giật mình dọa trẻ, bịt mũi, vắt chanh hoặc nhỏ nước đường vào miệng trẻ. Những phương pháp này tuyệt đối không được áp dụng cho trẻ sơ sinh, đặc biệt là đối tượng nhạy cảm như trẻ sinh non. Niêm mạc miệng và đường tiêu hóa của trẻ sinh non còn rất non nớt, việc cho uống các chất lạ dễ gây kích ứng, ngộ độc hoặc viêm ruột hoại tử.

Bên cạnh đó, việc dọa cho bé giật mình hay bịt mũi có thể gây hoảng loạn tâm lý, kích động đường thở và dẫn đến hiện tượng ngừng thở đột ngột ở trẻ sinh non. Cha mẹ cũng không bao giờ được tự ý mua các loại thuốc an thần, thuốc chống trào ngược hay bất kỳ bài thuốc lá dân gian nào để cho trẻ uống khi chưa có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Sự can thiệp sai cách có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho tính mạng của bé.

Lưu ý an toàn

Thông tin chăm sóc trên mang tính chất giáo dục thường thức và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Trẻ sinh non có cơ địa rất nhạy cảm với các biến động sức khỏe. Người chăm sóc tuyệt đối không áp dụng các bài thuốc truyền miệng, không cho trẻ uống nước cam thảo hay các loại thảo dược không rõ nguồn gốc. Nếu trẻ có biểu hiện thở mệt, co kéo cơ liên sườn hoặc da xanh tím trong lúc nấc, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Nấc cụt ở trẻ sinh non là hiện tượng sinh lý thường gặp phản ánh quá trình hoàn thiện dần của hệ hô hấp và tiêu hóa. Phần lớn các cơn nấc sẽ tự thoái lui mà không gây đau đớn cho trẻ. Cha mẹ chỉ cần kiên nhẫn vỗ ợ hơi, cho trẻ bú đúng tư thế và quan sát nhịp thở để giúp bé cảm thấy dễ chịu nhất trong những năm tháng đầu đời.