Trẻ em uống nhiều thuốc hạ sốt có sao không và những nguy cơ tiềm ẩn

Trẻ em uống nhiều thuốc hạ sốt là gì?

Thuốc hạ sốt là nhóm dược phẩm quen thuộc trong tủ thuốc gia đình, thường được sử dụng nhằm mục đích giảm cảm giác khó chịu và hạ thân nhiệt khi trẻ bị sốt do nhiễm khuẩn, virus hoặc sau tiêm chủng. Hai hoạt chất phổ biến và an toàn nhất khi dùng đúng cách cho trẻ em là paracetamol và ibuprofen. Mặc dù có hiệu quả tốt trong việc cải thiện tình trạng quấy khóc và mệt mỏi, thuốc hạ sốt chỉ có tác dụng điều trị triệu chứng tạm thời chứ không tiêu diệt được nguyên nhân gốc rễ gây ra sốt.

Do cơ thể trẻ nhỏ có khối lượng cơ thể nhẹ và các cơ quan chuyển hóa như gan, thận vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, khả năng dung nạp thuốc thấp hơn rất nhiều so với người lớn. Nếu phụ huynh sử dụng thuốc quá dày, dùng quá liều quy định hoặc phối hợp không đúng cách, nồng độ hoạt chất trong máu sẽ nhanh chóng chạm ngưỡng ngộ độc.

Nguy cơ tiềm ẩn khi trẻ dùng thuốc hạ sốt quá mức

Việc phụ huynh vì quá lo lắng mà cho trẻ uống thuốc hạ sốt dồn dập hoặc tăng liều có thể gây quá tải cho các cơ quan chuyển hóa. Hai hoạt chất hạ sốt phổ biến hiện nay là paracetamol và ibuprofen đều đòi hỏi quá trình khử độc và đào thải nghiêm ngặt. Khi lượng thuốc tích tụ vượt ngưỡng xử lý của cơ thể trẻ nhỏ, các chất chuyển hóa độc hại sẽ tấn công trực tiếp vào tế bào nội tạng, dẫn đến tổn thương cấp tính mà ban đầu rất khó phát hiện qua biểu hiện bên ngoài.

Bên cạnh tổn thương thể chất, việc hạ nhiệt cưỡng ép bằng quá nhiều thuốc còn làm xáo trộn phản ứng phòng vệ tự nhiên của hệ miễn dịch. Sốt thực chất là đáp ứng giúp ức chế tác nhân gây bệnh, do đó lạm dụng thuốc không làm bệnh nhanh khỏi hơn mà còn khiến cơ thể trẻ mệt mỏi kéo dài.

Tác động của việc quá liều thuốc đến gan thận và tiêu hóa

Tác hại điển hình nhất khi trẻ uống paracetamol vượt ngưỡng cho phép là tình trạng ngộ độc gan cấp tính. Chất độc tích tụ làm hoại tử tế bào gan, ban đầu chỉ biểu hiện mơ hồ như buồn nôn, chán ăn, nhưng sau đó có thể tiến triển thành suy gan cấp với tình trạng vàng da, rối loạn đông máu và hôn mê.

Đối với nhóm thuốc kháng viêm không steroid như ibuprofen, việc dùng quá liều hoặc dùng trong tình trạng trẻ bị mất nước có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày dẫn đến xuất huyết tiêu hóa. Đồng thời, thuốc còn làm co mạch thận, giảm tưới máu thận và gây suy thận cấp. Trẻ nhỏ có cơ quan nội tạng chưa hoàn thiện nên mức độ tổn thương thường tiến triển rất nhanh chóng.

Những sai lầm thường gặp dẫn đến quá liều thuốc hạ sốt

Một sai lầm rất phổ biến là phụ huynh tự ý kết hợp cùng lúc nhiều loại thuốc có tên thương mại khác nhau nhưng thực chất chứa cùng một hoạt chất hạ sốt. Chẳng hạn, vừa cho trẻ uống siro hạ sốt vừa dùng thuốc gói trị cảm cúm tổng hợp hoặc thuốc đặt hậu môn khiến tổng liều thực tế tăng vọt.

Ngoài ra, việc tính liều lượng theo độ tuổi thay vì cân nặng của trẻ cũng là nguyên nhân dẫn đến quá liều ở những bé nhẹ cân. Thói quen rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống vì thấy trẻ chưa hạ sốt cũng tạo ra hiện tượng tích lũy thuốc trong máu, khiến nồng độ thuốc vượt ngưỡng an toàn trước khi cơ thể kịp đào thải liều cũ.

Nguyên tắc an toàn khi chăm sóc và hạ sốt cho trẻ

Khi chăm sóc trẻ bị sốt, điều quan trọng nhất là phụ huynh cần giữ bình tĩnh và ghi chép cẩn thận thời gian, liều lượng mỗi lần cho con uống thuốc. Việc dùng thuốc hạ sốt cần căn cứ chính xác theo cân nặng hiện tại của trẻ và tuân thủ đúng khoảng cách tối thiểu giữa các cữ thuốc theo hướng dẫn y tế, tuyệt đối không rút ngắn thời gian chỉ vì thân nhiệt chưa hạ xuống mức bình thường.

Bên cạnh việc dùng thuốc, có thể hỗ trợ trẻ cảm thấy dễ chịu hơn bằng cách cho mặc quần áo thoáng mát, uống nhiều nước ấm hoặc bù dịch oresol, nghỉ ngơi trong phòng thông thoáng. Không nên tự ý phối hợp xen kẽ nhiều hoạt chất hạ sốt khác nhau khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe, không thay thế cho chỉ định hoặc tư vấn y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý phối hợp các hoạt chất hạ sốt, không dùng aspirin cho trẻ nhỏ và phải đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường.

Tóm tắt

Việc dùng thuốc hạ sốt cho trẻ cần tuân thủ nghiêm ngặt về khoảng cách thời gian và cân nặng thay vì tâm lý nóng vội. Khi trẻ sốt cao kéo dài hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, phụ huynh nên đưa con đến cơ sở y tế để được thăm khám chính xác.