Bé có thể mắc sốt xuất huyết và viêm amidan cùng một lúc không?

Sốt xuất huyết và viêm amidan cùng lúc là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết cắn của muỗi vằn Aedes aegypti mang mầm bệnh. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng sốt cao đột ngột, đau mỏi cơ khớp, giảm tiểu cầu và nguy cơ thoát huyết tương dẫn đến sốc nếu không được kiểm soát đúng cách. Trong khi đó, sốt amidan thực chất là cách gọi thông thường của đợt viêm amidan cấp tính có kèm phản ứng sốt, xuất phát từ sự tấn công của vi khuẩn hoặc các chủng virus đường hô hấp tại vòm họng.

Do hai bệnh lý này có nguồn gốc tác nhân, cơ chế sinh bệnh và đường lây truyền hoàn toàn độc lập, cơ thể trẻ không thể dùng kháng thể chống viêm amidan để ngăn ngừa virus sốt xuất huyết và ngược lại. Khi sống trong môi trường có lưu hành dịch sốt xuất huyết, một em bé đang bị viêm amidan hoàn toàn có thể bị muỗi đốt và phát triển bệnh sốt xuất huyết song song. Sự hiện diện đồng thời này khiến cơ thể trẻ phải chống đỡ hai ổ viêm cùng lúc, làm cho phản ứng sốt kéo dài và thể trạng mệt mỏi nhiều hơn bình thường.

Khả năng trẻ bị đồng nhiễm sốt xuất huyết và viêm amidan

Trẻ nhỏ có thể mắc đồng thời sốt xuất huyết và viêm amidan do hai bệnh lý này xuất phát từ những tác nhân hoàn toàn khác biệt. Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây lan qua vết đốt của muỗi vằn mang virus Dengue, trong khi viêm amidan lại là phản ứng viêm khu trú tại họng do các loại vi khuẩn như liên cầu khuẩn hoặc virus đường hô hấp gây nên. Hai tác nhân này không triệt tiêu lẫn nhau và cơ thể trẻ cũng không có cơ chế miễn dịch chéo để ngăn ngừa bệnh này khi đang mắc bệnh kia.

Hơn nữa, khi trẻ đang bị viêm amidan, niêm mạc họng tổn thương kèm theo phản ứng sốt có thể làm sức đề kháng tạm thời suy giảm, tạo điều kiện cho cơ thể dễ mệt mỏi và phản ứng nặng hơn nếu vô tình bị muỗi vằn đốt truyền virus Dengue trong mùa dịch. Tình trạng đồng nhiễm này tuy không quá phổ biến nhưng hoàn toàn có thể xảy ra trên thực tế lâm sàng, đặc biệt tại các khu vực đang có ổ dịch sốt xuất huyết lưu hành song hành với thời điểm giao mùa dễ bùng phát bệnh lý tai mũi họng ở trẻ nhỏ.

Biểu hiện chồng chéo dễ gây nhầm lẫn ở trẻ nhỏ

Khi mắc cả hai bệnh cùng lúc, triệu chứng điển hình nhất là trẻ sốt cao liên tục từ ba mươi chín đến bốn mươi độ C, rất khó hạ nhiệt dù đã cho uống thuốc hạ sốt thông thường. Sự kết hợp này tạo ra bệnh cảnh phức tạp, trong đó các dấu hiệu hô hấp tại chỗ của viêm amidan như họng đau rát, amidan sưng đỏ, nuốt vướng, chảy nước dãi nhiều hoặc hơi thở hôi sẽ xuất hiện đồng thời cùng các dấu hiệu toàn thân của sốt xuất huyết như đau nhức hốc mắt, đau mỏi cơ khớp, mệt lả và da xung huyết.

Sự chồng chéo này rất dễ khiến phụ huynh chủ quan. Nhiều cha mẹ khi thấy cổ họng con đỏ rực thì chỉ nghĩ đơn thuần là bé bị sốt do viêm amidan, từ đó bỏ qua việc theo dõi các dấu hiệu cảnh báo của sốt xuất huyết như nốt xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hay tình trạng cô đặc máu. Điều này có thể làm chậm trễ thời điểm phát hiện giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết, vốn thường rơi vào ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của chu kỳ bệnh.

Những nguy cơ khi tự ý dùng thuốc điều trị tại nhà

Sai lầm phổ biến nhất của cha mẹ khi thấy con sốt cao không hạ là tự ý tăng liều thuốc hoặc đổi sang các dòng thuốc hạ sốt kháng viêm như ibuprofen hoặc aspirin. Đây là hành động cực kỳ nguy hiểm, bởi vì trong bệnh cảnh sốt xuất huyết, các hoạt chất này có khả năng gây ức chế ngưng tập tiểu cầu và làm tổn thương niêm mạc dạ dày, dẫn đến nguy cơ xuất huyết tiêu hóa dữ dội rất khó cầm máu.

Một nguy cơ khác là việc phụ huynh tự ý mua thuốc kháng sinh về cho trẻ uống vì nghĩ rằng sốt amidan thì bắt buộc phải dùng kháng sinh. Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với virus Dengue và phần lớn các trường hợp viêm amidan do virus thông thường. Việc lạm dụng thuốc không đúng chỉ định không chỉ gây quá tải cho gan và thận non nớt của trẻ, mà còn dễ gây rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, khiến tình trạng mất nước và điện giải thêm trầm trọng, cản trở quá trình hồi phục tự nhiên của cơ thể.

Nguyên tắc theo dõi và chăm sóc trẻ tại nhà

Khi trẻ có biểu hiện sốt cao đi kèm đau họng trong vùng dịch sốt xuất huyết, việc đầu tiên phụ huynh cần làm là đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám và xét nghiệm máu. Việc định danh chính xác nguyên nhân giúp phân biệt rõ mức độ viêm amidan và theo dõi chặt chẽ chỉ số tiểu cầu cũng như dung tích hồng cầu của bệnh sốt xuất huyết.

Trong quá trình chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn y tế, phụ huynh cần ưu tiên bù nước và điện giải đều đặn bằng dung dịch oresol pha đúng thể tích quy định, kết hợp cho trẻ uống thêm nước hoa quả, nước cháo loãng để giữ thể tích tuần hoàn ổn định. Cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, lau người bằng nước ấm khi sốt cao và chuẩn bị thức ăn mềm, dễ nuốt như súp nguội, sữa nhằm giảm đau rát cổ họng. Quan trọng nhất là phải theo dõi sát sao thân nhiệt và ghi nhận lại các dấu hiệu lâm sàng hàng ngày để báo cho nhân viên y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự ý mua thuốc kháng sinh hay thuốc giảm đau hạ sốt nhóm NSAID cho con uống. Cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu bé li bì, nôn ói liên tục, đau bụng nhiều, tay chân lạnh hoặc có dấu hiệu chảy máu bất thường.

Tóm tắt

Tình trạng trẻ mắc đồng thời sốt xuất huyết và viêm amidan hoàn toàn có thể xảy ra và đòi hỏi sự theo dõi sát sao từ người lớn. Việc nhận biết sớm biểu hiện bất thường, không tự ý dùng thuốc bừa bãi và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ. Cha mẹ nên bình tĩnh phối hợp cùng bác sĩ để trẻ được chăm sóc đúng cách và hồi phục an toàn.