Trẻ bị zona thần kinh: Dấu hiệu sớm và cách chăm sóc

Trẻ bị zona là gì?

Bệnh zona, hay còn gọi là zona thần kinh, là bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi rút varicella zoster gây ra trên hệ thần kinh cảm giác và vùng da tương ứng. Bệnh chỉ xảy ra ở những cá nhân trước đó đã từng mắc bệnh thủy đậu hoặc từng tiếp xúc với vi rút từ khi còn trong bụng mẹ. Sau đợt nhiễm thủy đậu ban đầu, vi rút không bị đào thải hoàn toàn mà di chuyển ngược dòng thần kinh để ẩn nấp tại các hạch cảm giác suốt nhiều năm. Khi gặp điều kiện thuận lợi như sức đề kháng suy giảm, căng thẳng hoặc bệnh tật, mầm bệnh này sẽ thức dậy, nhân lên và lan truyền dọc theo dây thần kinh ra bề mặt da. Ở trẻ nhỏ, bệnh zona thường có biểu hiện nhẹ hơn người lớn, ít gặp hội chứng đau sau zona kéo dài, nhưng lại dễ bị bội nhiễm vi khuẩn thứ phát do trẻ hay cào gãi làm vỡ các mụn nước non nớt.

Nguyên nhân khiến vi rút zona tái hoạt động ở trẻ nhỏ

Zona thần kinh xảy ra do sự tái hoạt động của vi rút varicella zoster, chính là tác nhân gây bệnh thủy đậu. Sau khi trẻ khỏi thủy đậu, vi rút không biến mất hoàn toàn mà ẩn náu âm thầm trong các hạch rễ thần kinh cảm giác. Khi hệ thống miễn dịch tạm thời suy yếu do cảm sốt, mệt mỏi thể chất, căng thẳng hoặc mắc các bệnh lý nhiễm trùng khác, vi rút có thể bùng phát trở lại.

Một nhóm đối tượng khác có nguy cơ cao hơn là những trẻ từng bị phơi nhiễm với vi rút thủy đậu từ rất sớm, ví dụ người mẹ mắc thủy đậu trong thai kỳ hoặc trẻ bị thủy đậu trong những năm tháng đầu đời. Ở độ tuổi này, hàng rào miễn dịch tế bào của trẻ chưa hoàn thiện đầy đủ, khiến vi rút dễ dàng vượt qua sự kiểm soát của cơ thể để gây tổn thương cục bộ dọc theo đường dây thần kinh.

Đặc điểm nhận biết phát ban và mụn nước zona trên da trẻ

Khác với người lớn thường phải chịu đựng những cơn đau nhức nhối dữ dội, trẻ nhỏ bị zona đôi khi chỉ biểu hiện bằng sự bứt rứt, quấy khóc, chán ăn hoặc liên tục cọ gãi vào một vùng cơ thể. Trước khi nốt ban xuất hiện từ một đến ba ngày, vùng da liên quan có thể có cảm giác châm chích, nóng rát hoặc ngứa ngáy rõ rệt.

Sau giai đoạn báo trước, các ban đỏ bắt đầu nổi lên và nhanh chóng phát triển thành từng chùm mụn nước chứa dịch trong. Đặc điểm phân biệt kinh điển của bệnh zona là các tổn thương chỉ phân bố khu trú dọc theo đường đi của một dây thần kinh cảm giác, hầu như chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể như một bên ngực, mạn sườn, cổ hoặc một bên mặt mà không bao giờ vượt qua đường ranh giới giữa thân mình. Sau vài ngày, các bọng nước này dần chuyển đục, vỡ ra, khô lại và bắt đầu đóng vảy.

Nguyên tắc chăm sóc và vệ sinh vùng da tổn thương tại nhà

Mục tiêu chăm sóc hàng đầu tại nhà là giữ cho vùng da tổn thương luôn sạch sẽ, khô thoáng nhằm ngăn ngừa nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn. Cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt để tránh cọ xát trực tiếp vào các mụn nước. Cắt ngắn móng tay của trẻ hoặc cho trẻ đeo bao tay mềm để hạn chế tối đa việc cào gãi làm trầy xước da.

Vệ sinh vùng da bệnh hàng ngày bằng nước ấm sạch hoặc dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý chích vỡ mụn nước hay bóc các lớp vảy đang lành vì hành động này làm tăng nguy cơ để lại sẹo lõm và sẹo thâm vĩnh viễn. Ngoài ra, việc dùng thuốc giảm đau hạ sốt hoặc thuốc bôi ngoài da cho trẻ cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc da liễu.

Các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay

Mặc dù phần lớn các ca bệnh zona ở trẻ em diễn tiến lành tính, cha mẹ không được chủ quan trước các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Nếu tổn thương mụn nước xuất hiện ở vùng trán, quanh hốc mắt hoặc chóp mũi, trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám khẩn cấp. Vi rút có thể xâm lấn dây thần kinh thị giác, dẫn đến viêm giác mạc, loét giác mạc và suy giảm thị lực nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi mụn nước có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn như vùng da xung quanh sưng tấy đỏ lan rộng, chảy mủ vàng, bốc mùi hôi hoặc trẻ sốt cao liên tục không hạ. Các dấu hiệu toàn thân như lờ đờ, ngủ li bì, co giật, nôn trớ nhiều cũng là những cảnh báo cấp cứu cho thấy có nguy cơ tổn thương thần kinh trung ương cần can thiệp y tế tức thì.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục y tế cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng vi rút, thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau dùng cho trẻ khi chưa có chỉ định y khoa. Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ zona, hãy đưa trẻ đến các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc da liễu để được thăm khám chính xác.

Tóm tắt

Bệnh zona ở trẻ nhỏ tuy ít gặp nhưng đòi hỏi sự chăm sóc cẩn trọng và theo dõi sát sao từ phụ huynh. Nhận biết sớm các tổn thương mụn nước và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời là chìa khóa giúp rút ngắn thời gian phát bệnh, phòng tránh sẹo và ngăn chặn tối đa những biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài của trẻ.