Trẻ bị viêm họng: Nguyên nhân, biểu hiện và cách chăm sóc
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm họng là một trong những lý do hàng đầu khiến phụ huynh đưa trẻ đến khám tại các cơ sở y tế. Tình trạng này đặc trưng bởi cảm giác đau rát cổ họng, khó nuốt, có thể kèm theo sốt hoặc ho, gây ảnh hưởng đến việc ăn uống và sinh hoạt hàng ngày của trẻ.
Phần lớn các trường hợp trẻ bị viêm họng bắt nguồn từ virus đường hô hấp và có xu hướng tự thuyên giảm sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết các biểu hiện thường gặp và áp dụng biện pháp hỗ trợ phù hợp tại nhà sẽ giúp trẻ mau hồi phục và hạn chế nguy cơ lạm dụng thuốc.
Trẻ bị viêm họng là gì?
Trẻ bị viêm họng là hiện tượng niêm mạc vùng hầu họng bị phù nề và viêm nhiễm dưới tác động của mầm bệnh hoặc các yếu tố kích ứng. Họng là cửa ngõ giao giữa đường thở và đường tiêu hóa, nơi có các tổ chức lympho như amidan làm nhiệm vụ bảo vệ cơ thể. Do hệ miễn dịch của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện, niêm mạc họng rất nhạy cảm khi thời tiết thay đổi đột ngột hoặc khi tiếp xúc với mầm bệnh qua đường giọt bắn. Tình trạng này có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với nhiễm trùng đường hô hấp trên.
Các nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị viêm họng
Nguyên nhân gây viêm họng ở trẻ nhỏ chủ yếu bao gồm tác nhân vi sinh vật và yếu tố môi trường. Virus là thủ phạm phổ biến nhất, chiếm khoảng 70 đến 80 phần trăm các trường hợp, thường gặp là Adenovirus, Rhinovirus, virus cúm và virus hợp bào hô hấp.
Khoảng 20 đến 30 phần trăm trường hợp còn lại do vi khuẩn, nổi bật là liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A (Streptococcus pyogenes) cần được bác sĩ chẩn đoán sớm để phòng ngừa biến chứng. Ngoài ra, việc hít phải khói thuốc lá thụ động, sống trong môi trường không khí ô nhiễm hoặc dịch dạ dày trào ngược cũng có thể làm niêm mạc họng của trẻ bị kích ứng và viêm đỏ.
Biểu hiện điển hình khi trẻ bị viêm họng
Dấu hiệu thường gặp nhất là đau rát họng khiến trẻ nuốt đau, biếng ăn hoặc quấy khóc mỗi khi ăn uống. Trẻ lớn có thể than đau họng hoặc vướng víu ở cổ, trong khi trẻ nhỏ thường biểu hiện qua việc bỏ bú và quấy khóc nhiều hơn bình thường.
Khi soi họng dưới ánh sáng, phụ huynh có thể thấy niêm mạc họng đỏ rực, amidan sưng to và có thể xuất hiện chấm mủ trắng nếu có nhiễm khuẩn. Trẻ thường đi kèm các triệu chứng khác như sốt, ho, sổ mũi, khàn tiếng và sưng hạch ở góc hàm. Ở trẻ nhũ nhi, bệnh có thể biểu hiện kém điển hình qua nôn trớ, thở khò khè và ngủ không yên giấc.
Cách chăm sóc và hỗ trợ giảm khó chịu cho trẻ tại nhà
Biện pháp chăm sóc tại nhà đóng vai trò quan trọng giúp trẻ giảm bớt cảm giác đau rát và nhanh hồi phục. Cha mẹ cần tăng cường cho trẻ uống nước ấm, nước súp hoặc nước ép trái cây để giữ ẩm niêm mạc họng và hạn chế mất nước khi trẻ có sốt.
Thức ăn cho trẻ nên được chế biến mềm, lỏng như cháo, súp ấm và chia thành nhiều bữa nhỏ để trẻ dễ nuốt. Sử dụng máy làm ẩm không khí trong phòng ngủ giúp đường thở của trẻ không bị khô. Với trẻ lớn đã biết nhổ ra, cha mẹ có thể hướng dẫn trẻ súc miệng bằng nước muối sinh lý 0,9 phần trăm đều đặn để làm dịu cảm giác khó chịu.
Nguyên tắc dùng thuốc và điều trị y tế cho trẻ
Việc dùng thuốc cho trẻ bị viêm họng cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định y khoa. Do phần lớn trường hợp là do virus, kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng và không được tự ý sử dụng. Thuốc kháng sinh chỉ được bác sĩ kê đơn khi xác định trẻ nhiễm khuẩn qua thăm khám lâm sàng hoặc xét nghiệm liên quan.
Để hạ sốt và giảm đau họng, bác sĩ có thể hướng dẫn dùng paracetamol hoặc ibuprofen với liều lượng tính chính xác theo cân nặng của trẻ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt, không dùng aspirin cho trẻ nhỏ và không tự mua các loại siro ho khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế.
Những dấu hiệu cảnh báo cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay
Cha mẹ cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ để kịp thời nhận biết các biến chứng nguy hiểm. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu trẻ có biểu hiện khó thở, thở rít, thở nhanh rút lõm lồng ngực hoặc cánh mũi phập phồng liên tục.
Ngoài ra, dấu hiệu nuốt khó nghiêm trọng khiến trẻ chảy nước dãi liên tục, không thể há miệng, sốt cao khó hạ, li bì, nôn ói nhiều hoặc bệnh kéo dài trên 5 ngày không đỡ cũng là các cảnh báo đỏ. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ can thiệp kịp thời, tránh các biến chứng như áp xe quanh amidan hay viêm phế quản phổi.
Lưu ý an toàn
Nội dung bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe đại cương và không thể thay thế cho việc thăm khám trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay sử dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng cho trẻ. Mọi chỉ định dùng thuốc cần dựa trên đánh giá cụ thể của nhân viên y tế để đảm bảo an toàn cho trẻ.
Tóm tắt
Viêm họng ở trẻ em là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách. Bổ sung đủ nước, giữ ấm cơ thể, cho trẻ ăn thức ăn mềm và theo dõi sát các biểu hiện bất thường sẽ giúp trẻ sớm hồi phục và phòng ngừa các biến chứng đường hô hấp.
Nguồn tham khảo
- Paediatrics and Child Health: Streptococcal Pharyngitis: A Systematic Review and Meta Analysis of Clinical Prediction Rules for Children with Sore Throat
- Journal of Medical Science And Clinical Research: Clinical Correlation between McISSAC Score and Throat Swab Culture In Predicting Streptococcal Pharyngitis In Patients Presenting With Sore Throat
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị viêm họng có nhất thiết phải uống thuốc kháng sinh không?
Không. Đa số trẻ bị viêm họng do virus nên kháng sinh hoàn toàn không có hiệu quả. Bác sĩ chỉ kê đơn kháng sinh khi có bằng chứng rõ ràng về nhiễm khuẩn, chẳng hạn như viêm họng do liên cầu khuẩn, nhằm ngăn ngừa biến chứng và tránh hiện tượng kháng thuốc.
Trẻ bị viêm họng nên ăn những loại thực phẩm nào để nhanh khỏi?
Trẻ nên ăn thức ăn mềm, lỏng, ấm như cháo thịt băm, súp gà, canh rau củ nấu nhừ để dễ nuốt và tránh kích ứng họng. Phụ huynh nên tăng cường bổ sung nước lọc ấm, nước ép trái cây giàu vitamin C và chia nhỏ các cữ ăn trong ngày.
Viêm họng ở trẻ em thường kéo dài trong bao lâu thì tự khỏi?
Với các trường hợp viêm họng do virus thông thường, các triệu chứng đau rát họng và sốt thường đạt đỉnh trong hai đến ba ngày đầu rồi giảm dần và khỏi hẳn sau khoảng bảy đến mười ngày nếu trẻ được chăm sóc, nghỉ ngơi và bù nước đầy đủ.
Có nên cho trẻ súc miệng bằng nước muối khi bị đau họng không?
Nước muối sinh lý 0,9 phần trăm giúp làm sạch niêm mạc và giảm phù nề họng rất tốt, nhưng chỉ nên áp dụng cho trẻ đã lớn và biết nhổ ra. Không nên ép trẻ quá nhỏ súc họng vì nguy cơ trẻ nuốt phải lượng muối lớn hoặc bị sặc gây nguy hiểm.
Làm thế nào để phòng ngừa viêm họng tái phát cho trẻ khi thời tiết thay đổi?
Phụ huynh nên giữ ấm vùng cổ và ngực cho trẻ, duy trì độ ẩm phòng ngủ hợp lý, tập cho trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, hạn chế tiếp xúc khói thuốc lá và tiêm chủng đầy đủ các vắc xin phòng bệnh đường hô hấp theo lịch hẹn.
