Trẻ bị viêm đường hô hấp trên phải làm sao để chăm sóc?

Trẻ bị viêm đường hô hấp trên là gì?

Viêm đường hô hấp trên ở trẻ em thường bao gồm các bệnh cảnh quen thuộc như cảm lạnh thông thường, viêm mũi họng cấp, viêm amidan hoặc viêm thanh quản. Phần lớn các trường hợp nguyên nhân bắt nguồn từ các loại virus đường hô hấp như Rhinovirus, Adenovirus, virus hợp bào hô hấp hoặc virus cúm, chỉ một tỷ lệ nhỏ do vi khuẩn gây ra.

Khi mầm bệnh xâm nhập, niêm mạc đường thở của trẻ sẽ bị phù nề, tăng tiết dịch nhầy dẫn đến các triệu chứng đặc trưng như nghẹt mũi, chảy nước mũi trong hoặc đặc, hắt hơi, ho, sốt từ nhẹ đến cao, đau rát cổ họng và quấy khóc nhiều hơn ngày thường. Do kích thước đường thở của trẻ nhỏ khá hẹp, lượng dịch nhầy ứ đọng dễ làm bít tắc lưu thông không khí, khiến trẻ bú kém, ngủ không yên giấc và thở khò khè. Hiểu rõ đặc tính này giúp phụ huynh kiên trì hỗ trợ làm sạch đường thở thay vì hoang mang tìm kiếm các biện pháp điều trị cấp tốc.

Cách làm sạch mũi và làm dịu cơn ho cho trẻ tại nhà

Nghẹt mũi và chảy nước mũi khiến trẻ khó thở, quấy khóc và khó ngủ. Phụ huynh nên sử dụng dung dịch nước muối sinh lý dạng nhỏ giọt hoặc xịt để làm loãng chất nhầy trong hốc mũi của trẻ, sau đó nhẹ nhàng hút dịch mũi bằng dụng cụ chuyên dụng nếu trẻ chưa biết xì mũi. Thao tác này cần thực hiện nhẹ nhàng trước cữ bú hoặc bữa ăn khoảng mười lăm phút để trẻ bú dễ hơn và tránh nôn trớ.

Đối với triệu chứng ho, cha mẹ có thể làm dịu họng cho trẻ trên một tuổi bằng một lượng nhỏ mật ong nguyên chất pha nước ấm hoặc sử dụng siro ho thảo dược an toàn dành riêng cho trẻ em. Phòng ngủ của trẻ nên được duy trì độ ẩm thích hợp bằng máy tạo độ ẩm hoặc đặt chậu nước mát, đồng thời tránh gió lùa trực tiếp từ quạt hay điều hòa để niêm mạc hô hấp không bị khô rát.

Bù nước, dinh dưỡng và theo dõi thân nhiệt cho trẻ

Khi bị viêm đường hô hấp trên, trẻ thường dễ mất nước do sốt, thở nhanh hoặc sổ mũi liên tục. Việc bổ sung đủ chất lỏng là ưu tiên hàng đầu trong quá trình chăm sóc. Mẹ nên tăng cường cho trẻ bú mẹ nhiều cữ hơn đối với trẻ nhũ nhi. Với trẻ lớn hơn, có thể cho uống thêm nước lọc, nước trái cây tươi giàu vitamin C hoặc súp ấm loãng để bù điện giải và làm lỏng dịch đờm.

Thực đơn hàng ngày nên ưu tiên các món mềm, dễ tiêu hóa như cháo thịt băm, súp gà hoặc sữa ấm, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh tình trạng trẻ bị quá no dẫn tới nôn trớ khi ho. Cha mẹ cần dùng nhiệt kế theo dõi thân nhiệt của trẻ đều đặn. Nếu trẻ sốt nhẹ dưới 38.5 độ C, nên cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát và chườm ấm các vùng nách, bẹn để hỗ trợ tản nhiệt tự nhiên.

Những sai lầm cha mẹ cần tránh khi chăm sóc trẻ

Nhiều bậc phụ huynh vì nóng vội muốn con nhanh khỏi bệnh nên tự ý ra nhà thuốc mua kháng sinh hoặc thuốc giảm ho mạnh về cho trẻ uống. Đây là sai lầm nguy hiểm vì đa phần các đợt viêm đường hô hấp trên xuất phát từ virus, kháng sinh hoàn toàn không có hiệu quả mà còn gây nguy cơ kháng thuốc và rối loạn tiêu hóa ở trẻ nhỏ.

Bên cạnh đó, việc lạm dụng các loại thuốc co mạch nhỏ mũi kéo dài quá mức có thể gây tổn thương niêm mạc cuốn mũi và dẫn tới tình trạng nghẹt mũi dội ngược. Phụ huynh cũng tuyệt đối không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt hoặc cho trẻ dùng aspirin khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi. Việc kiêng khem tắm rửa quá mức hoặc ủ ấm quá chặt cũng là quan niệm sai lầm khiến trẻ bức bối, tăng thân nhiệt và tăng nguy cơ co giật do sốt cao.

Dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay

Mặc dù phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp trên là nhẹ, bệnh vẫn có thể tiến triển thành viêm phế quản, viêm phổi hoặc viêm tai giữa. Cha mẹ cần theo dõi sát các dấu hiệu chuyển nặng để đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất kịp thời. Dấu hiệu quan trọng nhất là nhịp thở của trẻ: nếu thấy trẻ thở nhanh bất thường, thở co rút lồng ngực, cánh mũi phập phồng hoặc có tiếng thở rít, thở khò khè thì phải đi khám ngay.

Ngoài ra, các biểu hiện nguy hiểm khác bao gồm sốt cao liên tục không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt, trẻ li bì, khó đánh thức, co giật, bỏ bú hoàn toàn, nôn trớ tất cả mọi thứ hoặc môi và đầu ngón tay tím tái. Khi xuất hiện bất kỳ biểu hiện nào kể trên, gia đình không nên tiếp tục theo dõi tại nhà mà cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa nhi để được bác sĩ xử trí cấp cứu.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn chăm sóc trong bài mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các chế phẩm giảm ho ức chế thần kinh cho trẻ uống. Khi trẻ có biểu hiện bất thường hoặc sốt kéo dài trên ba ngày, việc thăm khám tại cơ sở y tế là bắt buộc để đảm bảo an toàn tối đa cho trẻ.

Tóm tắt

Viêm đường hô hấp trên ở trẻ em phần lớn là bệnh lý lành tính và có thể hồi phục thuận lợi nếu được chăm sóc đúng cách. Cha mẹ cần kiên nhẫn vệ sinh mũi họng, giữ ấm, bù đủ nước và theo dõi sát diễn tiến sức khỏe của trẻ. Việc nhận diện kịp thời các dấu hiệu bất thường để đưa con đến cơ sở y tế là yếu tố then chốt giúp bảo vệ an toàn cho trẻ.