Trẻ bị tắc tuyến lệ có tự khỏi không và cách chăm sóc đúng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiện tượng trẻ sơ sinh bị đọng nước mắt hoặc chảy nước mắt sống kèm theo ghèn là tình trạng khá phổ biến, thường bắt nguồn từ tắc ống lệ mũi bẩm sinh. Khi gặp hiện tượng này, câu hỏi khiến nhiều cha mẹ băn khoăn nhất là trẻ bị tắc tuyến lệ có tự khỏi không hay phải can thiệp thủ thuật.
Đa số trẻ bị tắc tuyến lệ bẩm sinh có thể tự khỏi trong những tháng đầu đời, đặc biệt là trước 1 tuổi. Màng ngăn ở phần cuối ống dẫn lệ thường tự tiêu biến hoặc mở rộng dần theo sự phát triển tự nhiên của khuôn mặt bé. Việc kết hợp vệ sinh sạch sẽ và mát xa túi lệ đúng cách tại nhà đóng vai trò then chốt giúp đẩy nhanh quá trình tự thông này.
Trẻ bị tắc tuyến lệ có tự khỏi không là gì?
Tuyến lệ nằm ở phía trên ngoài hốc mắt, chịu trách nhiệm tiết nước mắt để bôi trơn và bảo vệ bề mặt nhãn cầu. Sau khi làm ẩm giác mạc, nước mắt thu gom vào điểm lệ ở góc trong mi mắt, chảy qua tiểu quản lệ vào túi lệ rồi theo ống lệ mũi thoát xuống khoang mũi.
Ở trẻ sơ sinh, tắc tuyến lệ thực chất là tắc ống lệ mũi, thường do màng niêm mạc mỏng ở đầu dưới chưa kịp mở ra trước khi bé chào đời. Khi lối thoát bị nghẽn, nước mắt đọng lại khiến mắt bé luôn ươn ướt, dễ ứ đọng chất nhầy và sinh ghèn mắt. Đây là hiện tượng phát triển phổ biến, đa phần lành tính và không ảnh hưởng đến thị lực nếu được chăm sóc thích hợp.
Khả năng tự thông của ống lệ mũi theo lứa tuổi
Phần lớn trẻ sơ sinh bị tắc ống lệ mũi bẩm sinh có thể tự cải thiện tự nhiên mà không cần can thiệp ngoại khoa. Trong năm đầu đời, cùng với sự phát triển của xương hàm mặt, màng chắn ở van Hasner cuối ống lệ mũi có xu hướng tự rách ra hoặc tự tiêu biến dưới áp lực dòng nước mắt.
Các tài liệu nhãn khoa ghi nhận phần lớn các trường hợp tắc tuyến lệ bẩm sinh sẽ tự thông trước khi trẻ được 12 tháng tuổi. Khả năng tự khỏi đặc biệt cao khi cha mẹ kiên trì mát xa vùng túi lệ và giữ vệ sinh mắt sạch sẽ hằng ngày. Do vậy, trong giai đoạn đầu, bác sĩ thường ưu tiên theo dõi và hướng dẫn chăm sóc tại nhà thay vì chỉ định các thủ thuật can thiệp sớm.
Kỹ thuật mát xa túi lệ và vệ sinh mắt cho trẻ tại nhà
Mát xa vùng túi lệ là biện pháp hỗ trợ cơ học giúp ống dẫn lệ thông nhanh hơn. Trước khi thực hiện, người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng và cắt ngắn móng tay. Đặt đầu ngón trỏ vào góc trong mắt bé, ngay cạnh sống mũi, day nhẹ nhàng rồi vuốt dọc xuống phía cánh mũi. Lực ép tạo áp lực thủy tĩnh trong túi lệ, hỗ trợ mở màng chắn ở đầu dưới ống lệ.
Song song với mát xa, việc vệ sinh mắt sạch sẽ giúp hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn. Phụ huynh dùng gạc vô khuẩn thấm nước muối sinh lý natri clorid 0,9 phần trăm lau nhẹ từ khóe mắt trong ra ngoài. Mỗi miếng gạc chỉ dùng một lần cho một bên mắt. Tuyệt đối không tự ý dùng nước lá hay thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Các phương pháp can thiệp khi tình trạng tắc kéo dài
Nếu sau 9 đến 12 tháng tuổi mà tình trạng tắc tuyến lệ vẫn không tự thông dù đã chăm sóc đúng cách, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ đánh giá để can thiệp. Phương pháp phổ biến và hiệu quả nhất là thông ống lệ mũi bằng que thăm dò y tế. Thủ thuật được thực hiện trong điều kiện vô khuẩn nhằm khai thông lớp màng bít tắc và tái lập đường dẫn nước mắt tự nhiên.
Thủ thuật thông tuyến lệ diễn ra nhanh chóng và có tỷ lệ thành công cao nếu thực hiện đúng thời điểm. Trường hợp phức tạp hơn hoặc tái tắc nghẽn, bác sĩ có thể cân nhắc đặt ống thông silicon hoặc phẫu thuật tạo đường dẫn mới. Phụ huynh không nên trì hoãn quá lâu sau 1 đến 2 tuổi vì cấu trúc xương cứng hơn có thể khiến việc can thiệp phức tạp hơn.
Dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng cần đưa trẻ đi khám sớm
Tắc tuyến lệ kéo dài có thể biến chứng thành viêm kết mạc hoặc viêm túi lệ nếu dịch nhầy ứ đọng bị nhiễm khuẩn. Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi thấy góc trong mắt hoặc cạnh sống mũi của bé sưng đỏ, nóng hoặc bé đau khóc khi chạm vào.
Những dấu hiệu khác cần chú ý gồm mắt đổ nhiều mủ vàng đặc hoặc xanh lá, mí mắt dính chặt khi ngủ dậy, tròng trắng đỏ nhiều hoặc bé có sốt. Ngoài ra, nếu phát hiện mắt bé mờ đục hoặc có biểu hiện sợ ánh sáng, gia đình cần đưa trẻ đi khám sớm để loại trừ các bệnh lý bẩm sinh khác như tăng nhãn áp bẩm sinh.
Lưu ý an toàn
Nội dung trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định y tế. Khi thực hiện mát xa mắt, cần thao tác nhẹ nhàng và ngừng ngay nếu mắt bé có biểu hiện sưng đỏ, đau rát hay tiết mủ bất thường.
Tóm tắt
Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là tình trạng phổ biến và phần lớn có thể tự khỏi trước 1 tuổi nhờ sự phát triển tự nhiên kết hợp mát xa túi lệ đúng cách. Cha mẹ cần giữ vệ sinh mắt hằng ngày và chủ động đưa bé đến bác sĩ chuyên khoa mắt nếu tình trạng kéo dài hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị tắc tuyến lệ thường tự khỏi vào thời điểm nào?
Hầu hết các trường hợp tắc ống lệ mũi bẩm sinh sẽ tự thông trong vòng 6 đến 12 tháng đầu đời. Quá trình phát triển tự nhiên của khuôn mặt cùng động tác mát xa đúng cách sẽ giúp màng ngăn ở ống lệ tự tiêu biến.
Mỗi ngày nên mát xa mắt cho trẻ bị tắc tuyến lệ mấy lần?
Phụ huynh nên mát xa túi lệ cho trẻ từ 2 đến 3 lần mỗi ngày, mỗi lần thực hiện khoảng 5 đến 10 nhịp vuốt. Thời điểm thích hợp nhất là trước các cữ bú hoặc sau khi đã vệ sinh sạch ghèn mắt cho bé.
Có nên dùng sữa mẹ nhỏ vào mắt trẻ bị tắc tuyến lệ không?
Tuyệt đối không nên nhỏ sữa mẹ vào mắt trẻ. Sữa mẹ chứa nhiều chất dinh dưỡng có thể tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm giác mạc và kết mạc mắt.
Thủ thuật thông tuyến lệ cho trẻ có gây đau không?
Thủ thuật thông ống lệ mũi diễn ra tương đối nhanh, thường chỉ mất vài phút. Bác sĩ thường sử dụng thuốc gây tê tại chỗ để giảm thiểu cảm giác khó chịu và đau đớn cho trẻ trong suốt quá trình can thiệp.
Khi nào trẻ bị tắc tuyến lệ bắt buộc phải đi thông ống lệ?
Bác sĩ mắt thường xem xét chỉ định thông ống lệ khi trẻ đã qua 9 đến 12 tháng tuổi mà không tự khỏi, hoặc trong trường hợp trẻ bị viêm túi lệ tái phát nhiều lần gây ứ mủ nguy hiểm.
