Trẻ bị sốt cao phải làm gì để hạ sốt nhanh và an toàn tại nhà

Trẻ bị sốt cao phải làm gì là gì?

Sốt ở trẻ em được xác định khi nhiệt độ cơ thể đo tại nách đạt từ 37,5 độ C trở lên hoặc đo ở hậu môn từ 38 độ C trở lên. Tình trạng sốt cao thường xảy ra khi thân nhiệt vượt ngưỡng 38,5 độ C đến 39 độ C. Đây không phải là một bệnh lý độc lập mà là phản ứng phòng vệ của hệ thống miễn dịch trước các tác nhân xâm nhập, phổ biến nhất là nhiễm trùng đường hô hấp trên, nhiễm virus tiêu hóa hoặc phản ứng sau tiêm chủng.

Khi nhiệt độ tăng cao đột ngột, trẻ nhỏ có thể gặp tình trạng mệt mỏi, quấy khóc, bú kém, thậm chí đối mặt với nguy cơ co giật do sốt cao ở nhóm từ sáu tháng đến năm tuổi. Hiểu đúng bản chất của cơn sốt giúp người chăm sóc giữ được sự bình tĩnh, lựa chọn phương pháp chăm sóc phù hợp và tránh những thói quen sai lầm có thể gây hại cho sức khỏe của trẻ.

Các bước chăm sóc và hạ nhiệt vật lý an toàn cho trẻ

Ngay khi phát hiện trẻ sốt cao, cha mẹ nên cho trẻ nghỉ ngơi trong phòng thoáng khí, tránh gió lùa trực tiếp từ quạt hay điều hòa. Cần cởi bớt quần áo dày, thay bằng trang phục mỏng nhẹ, thấm hút mồ hôi tốt để tạo điều kiện cho nhiệt lượng thoát ra ngoài môi trường. Tuyệt đối không trùm chăn kín hoặc ủ ấm quá mức, bởi việc giữ nhiệt có thể khiến thân nhiệt trẻ tăng cao hơn.

Phương pháp chườm ấm là một can thiệp hỗ trợ vật lý hữu ích khi thân nhiệt trẻ chưa hạ hoặc trong thời gian chờ thuốc phát huy tác dụng. Người chăm sóc dùng khăn sạch nhúng vào nước ấm có nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt của trẻ khoảng một đến hai độ C, vắt ráo rồi lau nhẹ nhàng tại các vị trí có mạch máu lớn đi qua như hai bên nách, bẹn và vùng trán. Không sử dụng nước đá lạnh, cồn y tế hoặc chanh để chà xát lên da trẻ vì có thể gây co mạch ngoại vi, hạ thân nhiệt đột ngột hoặc gây bỏng rát da.

Nguyên tắc sử dụng thuốc hạ sốt cho trẻ nhỏ

Khi trẻ sốt từ 38,5 độ C kèm theo biểu hiện quấy khóc, bứt rứt, phụ huynh có thể cân nhắc sử dụng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Hoạt chất paracetamol thường là lựa chọn ưu tiên hàng đầu trong xử trí ban đầu cho trẻ em nhờ tính an toàn cao khi dùng đúng liều lượng dựa trên cân nặng thực tế của trẻ, không tính theo độ tuổi. Khoảng cách giữa các lần dùng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt theo khuyến cáo y khoa, thông thường cách nhau từ bốn đến sáu giờ nếu trẻ vẫn còn sốt cao.

Đối với hoạt chất ibuprofen, thuốc chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ, đặc biệt không được tự ý dùng khi trẻ nghi ngờ mắc sốt xuất huyết Dengue hoặc đang có tình trạng mất nước nghiêm trọng. Phụ huynh tuyệt đối không sử dụng aspirin để hạ sốt cho trẻ do nguy cơ gây ra hội chứng Reye nguy hiểm. Việc tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt cùng lúc hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các liều có thể dẫn đến quá liều và tổn thương gan, thận của trẻ.

Bổ sung nước và dinh dưỡng hợp lý khi trẻ sốt cao

Tình trạng sốt cao làm tăng tốc độ chuyển hóa cơ bản và khiến cơ thể mất nước qua đường thở cũng như qua da do toát mồ hôi. Thiếu nước không chỉ khiến trẻ thêm mệt mỏi, li bì mà còn làm quá trình điều hòa thân nhiệt trở nên khó khăn hơn. Do đó, việc bù nước kịp thời là ưu tiên then chốt trong suốt quá trình chăm sóc trẻ bị sốt cao.

Đối với trẻ còn bú mẹ, cần tăng cường cữ bú và kéo dài thời gian mỗi cữ để cung cấp đủ chất lỏng cùng kháng thể. Đối với trẻ lớn hơn, cha mẹ nên cho trẻ uống thêm nước lọc, nước canh rau, nước trái cây tươi hoặc dung dịch bù nước và điện giải oresol được pha đúng tỷ lệ hướng dẫn trên bao bì. Về chế độ dinh dưỡng, nên chuẩn bị các món ăn dạng lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp ấm chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Không nên ép trẻ ăn quá nhiều trong một bữa khi trẻ đang mệt và chán ăn.

Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế

Mặc dù phần lớn các cơn sốt ở trẻ nhỏ là lành tính và có thể kiểm soát tại nhà, phụ huynh cần luôn đề cao cảnh giác trước những dấu hiệu diễn tiến nặng. Cần đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế ngay lập tức nếu trẻ dưới ba tháng tuổi có nhiệt độ từ 38 độ C trở lên, hoặc trẻ ở bất kỳ lứa tuổi nào sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường.

Bên cạnh chỉ số nhiệt độ, toàn trạng của trẻ là yếu tố then chốt cần quan sát. Các dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp bao gồm trẻ li bì, khó đánh thức, lơ mơ, quấy khóc liên tục không thể dỗ dành, xuất hiện cơn co giật, thở nhanh, thở co rút lồng ngực, tím tái quanh môi hoặc nổi các chấm xuất huyết dưới da. Khi nhận thấy bất kỳ triệu chứng bất thường nào kể trên, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất để được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám, chẩn đoán nguyên nhân và can thiệp điều trị kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức chăm sóc phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý phối hợp các loại thuốc hạ nhiệt, không dùng thuốc của người lớn cho trẻ nhỏ và không tự áp dụng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng. Khi sử dụng thuốc hạ sốt, luôn đọc kỹ hướng dẫn về liều lượng theo cân nặng và tham khảo ý kiến chuyên môn của dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi cho trẻ dùng.

Tóm tắt

Xử trí đúng cách khi trẻ bị sốt cao đòi hỏi sự bình tĩnh, cẩn trọng và theo dõi sát sao từ các bậc cha mẹ. Kết hợp hợp lý giữa các biện pháp làm mát vật lý, bù nước đầy đủ và dùng thuốc hạ nhiệt theo hướng dẫn y tế sẽ giúp trẻ nhanh chóng dễ chịu. Hãy luôn chủ động liên hệ với bác sĩ chuyên khoa nhi khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào để bảo vệ sức khỏe của trẻ một cách tốt nhất.