Trẻ bị co giật do đâu và cách phòng ngừa an toàn cho bé
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trẻ bị co giật là tình trạng khẩn cấp khiến nhiều bậc cha mẹ hoang mang và lo lắng tột độ. Nguyên nhân dẫn đến cơn giật ở trẻ em rất đa dạng, phổ biến nhất là do sốt cao đột ngột khi mắc các bệnh nhiễm trùng thông thường, nhưng cũng có thể xuất phát từ bệnh lý thần kinh, rối loạn điện giải hoặc chấn thương.
Việc nhận biết sớm căn nguyên và trang bị kỹ năng sơ cứu đúng cách tại nhà đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ tính mạng cũng như phòng tránh các di chứng thần kinh nguy hiểm cho trẻ. Bài viết sau đây tổng hợp các nguyên nhân chính gây co giật ở trẻ và hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa, xử trí an toàn theo khuyến cáo y khoa.
Trẻ bị co giật là gì?
Co giật ở trẻ em là tình trạng rối loạn chức năng thần kinh tạm thời do các tế bào thần kinh vỏ não bị kích thích phóng điện đồng bộ và đột ngột. Biểu hiện lâm sàng của cơn co giật thường bao gồm các đợt co rút cơ không tự chủ, run giật tay chân, gồng cứng cơ thể, mắt trợn ngược, sùi bọt mép hoặc mất ý thức thoáng qua. Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới năm tuổi do hàng rào bảo vệ não bộ cũng như hệ thần kinh trung ương chưa phát triển hoàn thiện. Co giật được chia thành hai nhóm lớn là co giật liên quan đến sốt và co giật không do sốt. Mặc dù đa số các cơn co giật do sốt thông thường diễn ra ngắn và ít để lại di chứng, phụ huynh vẫn cần nắm vững kiến thức căn bản để nhận biết mức độ nguy hiểm, từ đó có biện pháp ứng phó kịp thời và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết.
Sốt cao co giật ở trẻ nhỏ do hệ thần kinh chưa hoàn thiện
Co giật do sốt là nguyên nhân phổ biến hàng đầu ở trẻ em trong độ tuổi từ sáu tháng đến năm tuổi, đặc biệt giai đoạn từ mười hai đến mười tám tháng. Não bộ của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện nên rất nhạy cảm với sự gia tăng thân nhiệt nhanh đột ngột, thường xuất hiện trong các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp trên, nhiễm virus cúm, viêm tai giữa hoặc sốt phát ban. Phần lớn các cơn co giật do sốt là dạng co giật đơn thuần, kéo dài dưới mười lăm phút, biểu hiện bằng hiện tượng gồng cứng toàn thân, trợn mắt và rung giật tay chân. Đa số trường hợp này lành tính và tự hết khi thân nhiệt được kiểm soát, không tiến triển thành tổn thương thần kinh vĩnh viễn. Dù vậy, yếu tố di truyền từ gia đình có tiền sử co giật do sốt cũng làm tăng nguy cơ gặp phải tình trạng này ở trẻ.
Bệnh lý nhiễm trùng hệ thần kinh và chấn thương thực thể
Bên cạnh sốt cao lành tính, co giật có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương nguy hiểm như viêm màng não, viêm não hoặc áp xe não. Trẻ mắc các bệnh này thường kèm theo những triệu chứng nặng nề như sốt cao liên tục khó hạ, thóp phồng ở trẻ nhũ nhi, cổ cứng, nôn vọt, li bì hoặc hôn mê. Ngoài ra, chấn thương sọ não do té ngã, xuất huyết não hoặc dị tật bẩm sinh mạch máu não cũng là nguyên nhân gây kích thích vỏ não phát sinh cơn co giật. Đối với nhóm nguyên nhân này, cơn co giật thường xuất hiện khu trú ở một phần cơ thể hoặc kéo dài bất thường, đòi hỏi phải được thăm khám chuyên sâu và can thiệp y tế khẩn cấp nhằm ngăn chặn nguy cơ di chứng vận động và nhận thức.
Rối loạn điện giải chuyển hóa và nguy cơ ngộ độc
Sự mất cân bằng các chất điện giải và chuyển hóa trong cơ thể cũng là tác nhân trực tiếp kích hoạt cơn giật ở trẻ em. Điển hình là tình trạng hạ đường huyết đột ngột ở trẻ sơ sinh, trẻ suy dinh dưỡng hoặc bỏ bú kéo dài, khiến tế bào não thiếu hụt năng lượng vận hành. Tình trạng hạ canxi huyết, hạ natri huyết thứ phát sau tiêu chảy mất nước nặng hoặc nôn ói nhiều cũng làm tăng tính kích thích của màng tế bào thần kinh, dẫn đến co giật cơ hoặc co thắt thanh quản. Bên cạnh đó, tình trạng ngộ độc hóa chất gia dụng, thuốc men hoặc phản ứng với một số độc chất cũng có thể gây kích thích thần kinh cấp tính. Việc xác định các rối loạn này cần dựa vào xét nghiệm sinh hóa máu tại cơ sở y tế.
Cách xử trí an toàn tại chỗ khi phát hiện trẻ lên cơn giật
Khi phát hiện trẻ lên cơn co giật, nguyên tắc quan trọng nhất là phụ huynh phải giữ bình tĩnh để thực hiện các thao tác bảo vệ an toàn cho đường thở. Hãy đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên trên mặt phẳng an toàn, êm ái, tránh xa các vật sắc nhọn hoặc mép giường để đờm nhớt và chất nôn dễ dàng chảy ra ngoài, không tràn vào phổi. Tuyệt đối không cố gắng ghì chặt chân tay của trẻ hoặc tìm cách nhét bất kỳ vật dụng nào như ngón tay, thìa, đũa hay khăn vào miệng trẻ vì có thể gây gãy răng, tổn thương nướu hoặc tắc nghẽn đường hô hấp. Nới lỏng quần áo quanh cổ và ngực để trẻ dễ thở, theo dõi đồng hồ để đếm chính xác thời gian cơn giật diễn ra nhằm cung cấp thông tin cho bác sĩ.
Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa cơn co giật tái phát
Để giảm thiểu nguy cơ xảy ra cơn co giật, cha mẹ cần chủ động theo dõi sát sao sức khỏe của trẻ mỗi khi ốm sốt. Cần trang bị nhiệt kế điện tử tại nhà để đo thân nhiệt thường xuyên cho trẻ, lau mát cơ thể bằng nước ấm ở các vùng có mạch máu lớn như nách, bẹn khi trẻ bắt đầu ấm đầu và cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, thấm hút mồ hôi. Cho trẻ uống đủ nước, sữa hoặc dung dịch bù điện giải theo hướng dẫn y tế để tránh rối loạn nước và điện giải khi sốt cao hay tiêu chảy. Tiêm chủng vaccine đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo y tế là biện pháp hữu hiệu giúp phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có nguy cơ gây viêm màng não hoặc viêm não dẫn đến co giật.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống thuốc chống co giật hoặc bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Không cạy miệng trẻ, không đè ép cơ thể khi trẻ đang giật. Mọi trường hợp trẻ bị co giật lần đầu hoặc co giật kèm sốt cao, li bì đều cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám, xác định chính xác nguyên nhân và theo dõi điều trị phù hợp.
Tóm tắt
Co giật ở trẻ nhỏ tuy khiến phụ huynh hoang mang nhưng phần lớn các cơn sốt co giật lành tính không để lại tổn thương lâu dài nếu được sơ cứu đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân, biết cách bảo vệ đường thở và đưa trẻ đi khám kịp thời là chìa khóa bảo vệ an toàn cho trẻ. Phụ huynh tuyệt đối không tự điều trị tại nhà mà cần tuân thủ hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa nhi.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Co giật do sốt ở trẻ có để lại di chứng lên não bộ không?
Phần lớn các cơn co giật do sốt đơn thuần ở trẻ nhỏ kéo dài dưới năm phút và không gây tổn thương não hay ảnh hưởng trí tuệ về sau. Tuy nhiên trẻ vẫn cần được bác sĩ kiểm tra để loại trừ nhiễm trùng thần kinh nguy hiểm.
Có nên vắt chanh vào miệng để trẻ nhanh tỉnh khi co giật không?
Không nên vắt chanh hoặc nhỏ bất cứ thứ gì vào miệng trẻ khi đang co giật vì rất dễ gây sặc vào khí quản, tắc nghẽn đường thở và dẫn tới viêm phổi hít hoặc ngạt thở cấp tính cực kỳ nguy hiểm.
Làm sao phân biệt co giật do sốt với bệnh động kinh ở trẻ?
Co giật do sốt lành tính chỉ xuất hiện khi trẻ có sốt. Động kinh là bệnh lý thần kinh đặc trưng bởi các cơn co giật lặp lại mà không cần có kích thích sốt cao đi kèm. Bác sĩ cần đo điện não đồ để phân biệt.
Cho trẻ uống thuốc hạ sốt sớm có ngăn chặn được cơn co giật không?
Thuốc hạ sốt giúp trẻ giảm mệt mỏi và dễ chịu hơn khi ốm nhưng không có tác dụng ngăn ngừa triệt để cơn co giật xảy ra nếu nhiệt độ cơ thể trẻ tăng lên quá nhanh đột ngột.
Khi nào cần đưa trẻ bị co giật đến bệnh viện cấp cứu ngay?
Phụ huynh cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu cơn giật kéo dài trên năm phút, trẻ giật một bên cơ thể, khó thở, tím tái hoặc li bì, không tỉnh táo sau khi cơn giật kết thúc.
