Trẻ bị bẹp đầu có tròn lại được không và nguyên nhân thường gặp

Trẻ bị bẹp đầu có tròn lại được không là gì?

Bẹp đầu ở trẻ sơ sinh, trong thuật ngữ y khoa thường được gọi là hội chứng đầu phẳng hoặc tật đầu bẹp do tư thế, là hiện tượng một phần phía sau hoặc một bên của hộp sọ bị dẹt phẳng bất thường. Tình trạng này rất thường gặp ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, thời điểm mà các xương sọ còn mỏng, mềm và các đường khớp nối giữa các xương chưa khép kín hoàn toàn. Dưới tác động kéo dài của trọng lực và lực tì đè khi nằm, xương sọ rất dễ bị uốn nắn theo hình dạng bề mặt tiếp xúc. Phần lớn các ca bẹp đầu tư thế chỉ ảnh hưởng đến mặt thẩm mỹ bên ngoài chứ không gây tổn thương mô não hay cản trở sự phát triển trí tuệ của trẻ nhỏ. Tuy vậy, việc nhận diện và điều chỉnh sớm luôn đóng vai trò quan trọng để giúp đầu trẻ lấy lại hình dạng cân đối tự nhiên.

Những nguyên nhân chính khiến trẻ sơ sinh bị bẹp đầu

Nguyên nhân phổ biến nhất khiến trẻ sơ sinh bị bẹp đầu là do tư thế nằm ngửa kéo dài. Để phòng ngừa hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh, các hướng dẫn y khoa khuyến cáo đặt trẻ ngủ ở tư thế nằm ngửa trên bề mặt bằng phẳng. Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên nghiêng đầu về một bên cố định khi ngủ, trọng lực và lực tì đè liên tục lên cùng một điểm sẽ khiến xương sọ ở vùng đó dần phẳng dẹt. Tình trạng này còn dễ gặp hơn ở những trẻ dành quá nhiều thời gian nằm trên ghế rung, nôi xách tay hoặc xe đẩy thay vì được bế ẵm và vận động tự do.

Bên cạnh tư thế nằm, một số nguyên nhân khác có thể xuất phát từ giai đoạn mang thai hoặc khi chuyển dạ. Áp lực trong tử cung chật hẹp, mang đa thai hoặc khung chậu người mẹ chèn ép trước sinh cũng có thể khiến đầu thai nhi bị biến dạng nhẹ. Ngoài ra, trẻ sinh non có nguy cơ bẹp đầu cao hơn do xương sọ mềm hơn trẻ đủ tháng và thường phải nằm yên kéo dài trong lồng ấp. Tật vẹo cổ bẩm sinh do co rút cơ ức đòn chũm cũng là yếu tố thường gặp, khiến bé chỉ quay mặt được về một hướng nhất định và làm trầm trọng thêm tình trạng đầu phẳng dẹt.

Đầu trẻ bị bẹp có tự tròn lại được không và phụ thuộc vào yếu tố nào

Khả năng tròn lại của hộp sọ phụ thuộc phần lớn vào độ tuổi phát hiện và mức độ biến dạng xương. Trong những tháng đầu đời, đặc biệt là giai đoạn trước 6 tháng tuổi, các mảnh xương sọ của trẻ chưa gắn liền mà được liên kết bởi các thóp và đường khớp sọ mềm. Khi phụ huynh chủ động giải phóng áp lực tì đè lên vùng bị bẹp, não bộ của bé tiếp tục phát triển nhanh chóng sẽ tạo áp lực từ bên trong giúp đẩy các xương sọ dần tròn đều trở lại.

Tuy nhiên, mức độ phục hồi sẽ giảm dần khi trẻ lớn hơn. Sau 6 tháng tuổi và đặc biệt sau 12 tháng tuổi, xương sọ bắt đầu cốt hóa cứng chắc hơn và các thóp dần thu nhỏ, khiến khả năng tự điều chỉnh giảm sút rõ rệt. Với các trường hợp bẹp đầu nhẹ đến trung bình do tư thế, việc thay đổi chăm sóc kịp thời thường mang lại kết quả thẩm mỹ rất khả quan mà không cần bất kỳ can thiệp phẫu thuật nào. Nếu biến dạng quá nặng hoặc phát hiện muộn sau 6 đến 8 tháng tuổi, bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chấn thương chỉnh hình có thể cân nhắc chỉ định phương pháp nón chỉnh hình chuyên dụng để định hình lại vòm sọ cho bé.

Các phương pháp hỗ trợ giúp đầu trẻ tròn lại an toàn tại nhà

Biện pháp can thiệp đầu tiên và hiệu quả nhất tại nhà là tập cho trẻ nằm sấp khi thức, hay còn gọi là tummy time. Khi bé tỉnh táo và có sự giám sát liên tục của người chăm sóc, hãy đặt bé nằm sấp trên thảm phẳng để bé tự nâng đầu, vận động cơ cổ và vai. Hoạt động này vừa giúp giải phóng hoàn toàn áp lực đè lên phía sau đầu, vừa rèn luyện sức mạnh cơ bắp cho trẻ để chuẩn bị cho các mốc vận động như lẫy, ngồi và bò.

Phụ huynh cũng cần chủ động thay đổi tư thế của trẻ trong suốt cả ngày. Khi đặt trẻ ngủ, hãy luân phiên đổi đầu giường hoặc xoay hướng nằm của bé, vì trẻ thường có xu hướng quay mặt về phía có ánh sáng hoặc nơi có giọng nói của cha mẹ. Khi cho con bú bình hoặc bú mẹ, hãy đổi bên đều đặn. Ngoài ra, phụ huynh nên hạn chế để bé nằm quá lâu trên các loại ghế rung, xe đẩy hay nôi bập bênh khi không thực sự cần thiết, thay vào đó hãy tích cực bế ẵm, địu bé thẳng đứng hoặc để bé nằm chơi tự do trên thảm để giảm thiểu tối đa thời gian đầu chịu lực tì đè.

Phân biệt bẹp đầu do tư thế và tật dính khớp sọ sớm nguy hiểm

Phụ huynh cần phân biệt rõ ràng giữa tình trạng bẹp đầu do tư thế lành tính và tật dính khớp sọ sớm bẩm sinh. Bẹp đầu tư thế chỉ là sự biến dạng hình học bên ngoài do lực cơ học tác động lên xương mềm, không cản trở thể tích hộp sọ và hoàn toàn không gây ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng thần kinh hay sự phát triển trí tuệ của trẻ nhỏ.

Ngược lại, tật dính khớp sọ sớm là một bệnh lý bẩm sinh nguy hiểm khi một hoặc nhiều đường khớp sọ của trẻ bị đóng kín quá sớm trước khi sinh hoặc trong những tháng đầu đời. Sự đóng sớm này ngăn cản não bộ mở rộng theo hướng tự nhiên, gây biến dạng đầu bất thường kèm theo nguy cơ tăng áp lực nội sọ và suy giảm thị giác hoặc thần kinh nếu không được phẫu thuật kịp thời. Nếu phụ huynh nhận thấy đầu bé phát triển méo mó bất thường, có gờ xương nổi cứng dọc theo khớp sọ, thóp đóng sớm hoặc khuôn mặt hai bên bị lệch hẳn, cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám và chụp X-quang hoặc cắt lớp vi tính chẩn đoán.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe thường thức và không thể thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại dụng cụ nẹp đầu, mũ chỉnh hình trôi nổi trên mạng hoặc tự ý nắn bóp đầu cho trẻ sơ sinh vì có thể gây tổn thương nghiêm trọng tới xương sọ và hệ thần kinh non nớt của bé. Luôn duy trì tư thế nằm ngửa khi trẻ ngủ để bảo đảm an toàn đường thở, chỉ tập nằm sấp khi trẻ thức và có người lớn túc trực theo dõi.

Tóm tắt

Tình trạng bẹp đầu tư thế ở trẻ sơ sinh đa phần có thể cải thiện tốt nếu được phụ huynh phát hiện sớm và can thiệp điều chỉnh thói quen chăm sóc hằng ngày kịp thời. Việc kiên trì áp dụng các biện pháp hỗ trợ như nằm sấp khi thức, đổi tư thế bế ẵm và luân phiên hướng nằm đóng vai trò then chốt giúp hộp sọ bé phát triển cân đối tự nhiên. Nếu có bất kỳ nghi vấn nào về sự phát triển của hộp sọ, gia đình nên đưa bé tới thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được chẩn đoán chính xác.