Trật khớp vai có phải mổ không và khi nào cần phẫu thuật?

Trật khớp vai có phải mổ không?

Khớp vai là khớp có biên độ vận động linh hoạt nhất trên cơ thể con người nhưng cũng là vị trí có độ vững chắc về mặt xương khớp tương đối lỏng lẻo. Ổ chảo xương bả vai khá nông so với độ lớn của chỏm xương cánh tay, do đó sự vững chãi của khớp chủ yếu phụ thuộc vào hệ thống mô mềm gồm bao khớp, dây chằng ổ chảo cánh tay, sụn viền và nhóm gân cơ chóp xoay. Khi xảy ra chấn thương trật khớp vai, chỏm xương bị trật lệch khỏi ổ chảo và thường gây rách hoặc kéo giãn các cấu trúc mô mềm này.

Mục tiêu cốt lõi của điều trị trật khớp vai không chỉ dừng lại ở việc đưa chỏm xương về lại vị trí giải phẫu ban đầu để cắt cơn đau tức thời, mà còn phải tái lập độ vững chắc lâu dài cho khớp. Nếu các dây chằng và sụn viền không lành lại đúng cách, khớp vai sẽ trở nên mất vững mạn tính, dẫn đến hiện tượng trật khớp tái diễn nhiều lần và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng sống của người bệnh.

Phương pháp điều trị bảo tồn không phẫu thuật cho trật khớp vai

Nắn chỉnh kín kết hợp bất động là giải pháp ban đầu phổ biến nhất cho các ca trật khớp vai cấp tính lần đầu. Ngay sau khi gặp chấn thương, người bệnh được đưa đến cơ sở y tế để bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình thăm khám, chụp X-quang xác định hướng trật và tiến hành nắn trật dưới sự hỗ trợ của thuốc giảm đau, an thần hoặc giãn cơ. Khi chỏm xương cánh tay đã trở lại đúng vị trí trong ổ chảo, khớp vai sẽ được cố định bằng đai nâng tay hoặc nẹp chuyên dụng nhằm tạo điều kiện cho bao khớp và dây chằng bị giãn hồi phục dần.

Sau giai đoạn bất động ban đầu, bệnh nhân bước vào chương trình vật lý trị liệu phục hồi chức năng bài bản. Mục tiêu của tập luyện là tăng cường sức mạnh cho nhóm cơ chóp xoay và các cơ quanh bả vai, từ đó bù đắp cho phần dây chằng bị chấn thương và giữ chỏm xương vững chắc trong ổ chảo. Phương pháp bảo tồn này đạt hiệu quả cao ở những bệnh nhân lớn tuổi, người ít vận động thể lực cường độ mạnh và không có tổn thương cấu trúc kèm theo.

Những trường hợp trật khớp vai cần chỉ định phẫu thuật

Phẫu thuật trật khớp vai được cân nhắc kỹ lưỡng khi phương pháp nắn chỉnh bảo tồn không mang lại hiệu quả vững khớp lâu dài hoặc khi chấn thương ban đầu gây tổn thương giải phẫu nghiêm trọng. Trường hợp điển hình cần can thiệp ngoại khoa là trật khớp vai tái diễn nhiều lần, đặc biệt ở người trẻ tuổi thường xuyên vận động mạnh hoặc vận động viên thể thao. Khi sụn viền trước ổ chảo bị rách rời hoàn toàn được gọi là tổn thương Bankart hoặc có vết khuyết xương lớn ở chỏm xương cánh tay gọi là tổn thương Hill-Sachs, khớp vai sẽ mất đi điểm tựa giải phẫu và trật lại ngay cả khi thực hiện các động tác sinh hoạt thông thường như với tay hay ngủ nghiêng.

Bên cạnh đó, chỉ định phẫu thuật khẩn cấp hoặc sớm cũng được đưa ra khi trật khớp vai đi kèm gãy xương di lệch quanh khớp, rách hoàn toàn gân cơ chóp xoay, tổn thương dây thần kinh nách hoặc có mạch máu cánh tay bị chèn ép. Trong những tình huống này, can thiệp ngoại khoa kịp thời giúp giải phóng chèn ép, phục hồi chức năng vận động và ngăn chặn nguy cơ tàn phế.

Các phương pháp phẫu thuật trật khớp vai phổ biến hiện nay

Hiện nay có hai hướng phẫu thuật chính trong điều trị trật khớp vai bao gồm phẫu thuật nội soi khớp và phẫu thuật mổ mở. Phẫu thuật nội soi khớp vai là kỹ thuật ít xâm lấn được ứng dụng rất phổ biến. Bác sĩ đưa các dụng cụ chuyên dụng qua những vết rạch nhỏ trên da để khâu đính lại sụn viền bị rách vào gờ ổ chảo và thu hẹp bao khớp bị giãn. Phương pháp này mang lại ưu điểm vết mổ nhỏ, ít đau đớn sau mổ, giảm thiểu tổn thương các mô lành xung quanh và giúp bệnh nhân hồi phục tầm vận động khớp nhanh chóng.

Đối với những ca bệnh phức tạp có tổn thương mất xương ổ chảo diện rộng hoặc trật khớp tái phát nhiều lần mà phẫu thuật nội soi thất bại, bác sĩ thường chỉ định phẫu thuật mổ mở. Điển hình là kỹ thuật chuyển mỏm quạ xương bả vai giúp bù đắp phần xương ổ chảo bị khuyết và tạo hiệu ứng dây võng giữ vững chỏm xương cánh tay. Lựa chọn kỹ thuật mổ nào phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ tổn thương thực tế qua hình ảnh chụp cộng hưởng từ hoặc cắt lớp vi tính cùng sự đánh giá chuyên sâu của phẫu thuật viên.

Quá trình phục hồi chức năng và chăm sóc sau điều trị khớp vai

Sau khi kết thúc phẫu thuật hoặc hoàn tất thời gian mang đai cố định, việc tập luyện phục hồi chức năng đóng vai trò quyết định đến hơn một nửa sự thành công của quá trình điều trị trật khớp vai. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lộ trình tập luyện dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên chuyên ngành chấn thương chỉnh hình. Trong những tuần đầu, các bài tập co cơ tĩnh và vận động nhẹ nhàng khớp cổ tay, khớp khuỷu tay được ưu tiên để duy trì lưu thông máu và tránh teo cơ mà không gây áp lực lên vùng vai đang hồi phục.

Khi tổn thương giải phẫu đã liền sẹo vững chắc, bệnh nhân sẽ chuyển sang các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng để khôi phục tầm vận động của khớp vai, kết hợp bài tập kháng lực tăng tiến nhằm củng cố sức mạnh khối cơ chóp xoay. Bên cạnh việc tập luyện, người bệnh cần chú ý bảo vệ khớp bằng cách tránh các tư thế dang tay kết hợp xoay ngoài quá mức, không mang vác vật nặng đột ngột và chỉ trở lại hoạt động thể thao khi khớp vai đạt độ vững cũng như biên độ vận động theo chuẩn đánh giá y khoa.

Lưu ý an toàn

Khi nghi ngờ bị trật khớp vai, người bệnh tuyệt đối không được tự ý nắn bóp, bẻ khớp hoặc nhờ người không có chuyên môn giật cánh tay vì hành vi này có thể gây gãy xương, rách thêm dây chằng và tổn thương bó mạch thần kinh nách. Cần giữ bất động cánh tay bị đau ở tư thế áp sát ngực, chườm lạnh nhẹ nhàng bên ngoài và nhanh chóng đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được thăm khám, chụp chiếu và xử trí chuẩn xác.

Tóm tắt

Trật khớp vai không phải lúc nào cũng cần phẫu thuật, nhưng quyết định điều trị đòi hỏi sự đánh giá cẩn trọng từ bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Việc tuân thủ đúng phác đồ nắn chỉnh, bất động và kiên trì tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng là yếu tố then chốt giúp khớp vai lấy lại tầm vận động vững chắc. Người bệnh không nên tự ý nắn khớp hoặc trì hoãn thăm khám khi khớp vai có dấu hiệu lỏng lẻo bất thường.