Trật khớp khuỷu tay trẻ em và cách xử trí phụ huynh cần biết

Trật khớp khuỷu tay trẻ em là gì?

Trật khớp khuỷu tay ở trẻ em, thường gặp nhất dưới dạng bán trật chỏm xương quay, là hiện tượng chỏm xương quay bị trượt một phần ra khỏi vị trí sinh lý dưới dây chằng vòng. Khớp khuỷu tay là khớp phức hợp bao gồm sự tiếp khớp giữa đầu dưới xương cánh tay với đầu trên xương quay và xương trụ, đảm nhận chức năng gập, duỗi và xoay sấp ngửa cẳng tay.

Ở lứa tuổi mầm non, cấu trúc sụn khớp và dây chằng còn mềm dẻo, chưa phát triển toàn diện, khiến khớp dễ bị tổn thương khi chịu lực kéo dọc trục đột ngột. Tình trạng này không đe dọa tính mạng nhưng cần được can thiệp y tế chuẩn xác nhằm giảm đau nhanh chóng và ngăn chặn các biến chứng cơ học tại khớp.

Cơ chế gây trật khớp khuỷu tay ở lứa tuổi mầm non

Ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, hệ thống xương khớp chưa phát triển hoàn thiện. Chỏm xương quay còn mềm mại và dây chằng vòng bao quanh chỏm xương quay tương đối lỏng lẻo. Cơ chế chấn thương phổ biến nhất xảy ra khi người lớn kéo mạnh cổ tay hoặc bàn tay của bé theo trục dọc, chẳng hạn như nhấc bổng trẻ qua bậc thềm, lôi tay bé khi bé vấp ngã hoặc kéo mạnh tay bé qua ống tay áo chật.

Lực kéo đột ngột này làm chỏm xương quay trượt nhẹ ra ngoài và kẹp một phần dây chằng vòng vào khe khớp quay cánh tay. Hiện tượng này trong y khoa còn được gọi là bán trật chỏm xương quay hay khuỷu tay bảo mẫu. Dù ít khi gây gãy xương nhưng tình trạng này làm trẻ đau đớn dữ dội và mất cơ năng vận động tạm thời ở cẳng tay.

Dấu hiệu nhận diện trật khớp khuỷu tay ở trẻ nhỏ

Ngay sau khi gặp lực tác động, trẻ thường khóc thét vì cơn đau nhói đột ngột ở vùng khuỷu tay. Sau phản ứng đau ban đầu, trẻ có xu hướng giữ yên cánh tay bị chấn thương sát vào thân mình, khuỷu tay hơi gập nhẹ và cẳng tay quay sấp úp xuống dưới.

Khác với các chấn thương gãy xương thông thường, vùng khuỷu tay bị bán trật thường không sưng nề rõ rệt, không bầm tím hay biến dạng thô bạo. Tuy nhiên, trẻ sẽ kiên quyết từ chối mọi hoạt động đòi hỏi gập, duỗi hoặc ngửa bàn tay. Khi cha mẹ cố gắng nâng hoặc xoay cẳng tay của trẻ, trẻ sẽ phản ứng dữ dội và khóc to do đau tái phát.

Các bước xử trí ban đầu và quy trình nắn chỉnh y tế

Khi nghi ngờ trẻ bị trật khớp khuỷu tay, việc đầu tiên người chăm sóc cần làm là giữ bình tĩnh và trấn an trẻ, tránh làm bé hoảng sợ. Phụ huynh nên cố định tạm thời cánh tay bị đau ở tư thế thoải mái nhất cho bé, tốt nhất là gập nhẹ khuỷu tay sát thân mình và dùng một chiếc khăn đỡ dưới cẳng tay.

Gia đình cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc phòng khám cấp cứu. Tại đây, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng cẩn thận để loại trừ gãy xương cành tươi hoặc chấn thương cổ tay trước khi tiến hành thủ thuật nắn chỉnh. Thủ thuật nắn đưa khớp về vị trí giải phẫu diễn ra rất nhanh, thường không cần gây mê hay bất động kéo dài.

Biện pháp phòng ngừa chấn thương khớp khuỷu tay cho trẻ

Để ngăn ngừa nguy cơ trật khớp khuỷu tay tái diễn, người lớn cần thay đổi thói quen cầm nắm và tương tác với trẻ nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày. Tuyệt đối không nhấc bổng trẻ bằng cách cầm vào bàn tay, cổ tay hoặc cẳng tay của bé. Khi muốn nâng đỡ hoặc bế bồng, người chăm sóc cần luồn tay qua nách và ôm trọn thân mình của trẻ.

Bên cạnh đó, tránh các trò chơi mạo hiểm như đu tay, quay tròn trẻ bằng cách nắm hai tay, hoặc kéo giật đột ngột khi dắt trẻ đi bộ trên đường. Trong quá trình mặc hoặc cởi quần áo, cần thao tác nhẹ nhàng, luồn ống tay áo cẩn thận thay vì dùng lực kéo mạnh bàn tay của trẻ qua cổ tay áo. Khi trẻ lớn dần trên 6 tuổi, dây chằng vòng sẽ dày và chắc chắn hơn, nguy cơ trật khớp sẽ giảm rõ rệt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý giật, kéo, bẻ hoặc đắp thuốc lá lên vùng khuỷu tay của trẻ vì có thể gây tổn thương dây thần kinh quay, đứt dây chằng hoặc làm di lệch ổ khớp trầm trọng hơn. Mọi can thiệp nắn chỉnh bắt buộc phải do nhân viên y tế thực hiện.

Tóm tắt

Trật khớp khuỷu tay ở trẻ em là chấn thương cơ xương khớp có thể can thiệp hiệu quả và phục hồi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và xử trí y tế đúng cách. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý giật hoặc nắn tay bé tại nhà nhằm tránh nguy cơ tổn thương thứ phát cho mạch máu và thần kinh. Việc thay đổi thói quen chăm sóc, nâng đỡ bé đúng tư thế ở vùng nách là biện pháp then chốt để bảo vệ hệ vận động của trẻ.