Trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân và cách chăm sóc

Trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh là hiện tượng sinh lý xảy ra khi các chất chứa trong lòng dạ dày, bao gồm sữa và dịch tiêu hóa, dâng ngược trở lại vào lòng thực quản và có thể trào qua khoang miệng. Tình trạng này xuất hiện phổ biến nhất ở trẻ dưới sáu tháng tuổi, đạt đỉnh điểm quanh mốc bốn tháng tuổi và giảm dần khi cơ quan tiêu hóa của trẻ phát triển hoàn chỉnh hơn.

Đa số trẻ sơ sinh gặp hiện tượng này được xếp vào nhóm trớ sữa sinh lý lành tính, tức là trẻ vẫn bú tốt, tăng cân đều đặn và sinh hoạt bình thường. Chỉ một tỷ lệ nhỏ tiến triển thành bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản gây tổn thương niêm mạc, rối loạn dinh dưỡng hoặc biến chứng hô hấp cần can thiệp y tế chuyên khoa.

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh

Ở trẻ sơ sinh, dạ dày có dung tích nhỏ và nằm ngang hơn so với người lớn. Cơ thắt thực quản dưới, tức van ngăn giữa thực quản và dạ dày, chưa phát triển hoàn thiện nên dễ mở ra tự phát khiến sữa và dịch vị trào ngược lên miệng. Thức ăn của trẻ trong giai đoạn này hoàn toàn là chất lỏng, làm gia tăng khả năng ọc sữa. Ngoài ra, việc bú quá no trong một cữ, nuốt nhiều không khí khi bú bình hoặc tư thế bú chưa chuẩn xác cũng là những yếu tố thường gặp thúc đẩy sữa trào ngược ra ngoài.

Biểu hiện thường gặp khi trẻ bị trào ngược sữa

Biểu hiện phổ biến nhất là trẻ ọc sữa hoặc trớ sữa trắng mịn ngay sau khi bú hoặc sau khi thay đổi tư thế đột ngột. Trẻ có thể ợ hơi thường xuyên, nấc cụt kéo dài, quấy khóc nhẹ hoặc vặn mình do cảm giác nóng rát, khó chịu tại vùng ngực và cổ họng. Một số trẻ có thói quen uốn cong lưng hoặc nghiêng đầu sang một bên khi trào ngược xuất hiện nhằm giải tỏa cảm giác khó chịu. Trẻ vẫn có thể vui vẻ, bú tốt và tăng trưởng bình thường nếu trào ngược chỉ mang tính sinh lý đơn thuần.

Phân biệt trào ngược sinh lý và bệnh lý trào ngược thực quản

Hiện tượng trào ngược sinh lý rất hay gặp ở trẻ khỏe mạnh, trẻ vẫn tăng cân đều đặn, không đau đớn dữ dội và không gặp biến chứng hô hấp. Ngược lại, bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi dịch vị axit gây viêm niêm mạc thực quản, dẫn đến tình trạng trẻ từ chối bú, quấy khóc dữ dội khi ăn, sụt cân hoặc không đạt mốc phát triển thể chất. Trường hợp bệnh lý còn có thể gây ho dai dẳng, thở khò khè tái phát nhiều lần hoặc viêm phổi hít do dịch dạ dày lọt vào đường thở.

Biện pháp chăm sóc và giảm nôn trớ cho trẻ tại nhà

Để hạn chế trào ngược, phụ huynh nên chia nhỏ các cữ bú trong ngày thay vì cho trẻ bú quá no một lần. Giữ đầu và thân trên của trẻ cao hơn dạ dày trong suốt quá trình bú. Sau khi bú xong, cần bế thẳng trẻ áp vào ngực khoảng 15 đến 20 phút và vỗ ợ hơi nhẹ nhàng cho đến khi trẻ thoát bớt khí thừa. Không nên để trẻ nằm ngay lập tức hoặc đùa giỡn, rung lắc mạnh sau ăn. Tránh mặc quần áo quá chật hoặc quấn tã bó chặt vùng bụng gây tăng áp lực lên dạ dày của trẻ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin chăm sóc trên mang tính chất tham khảo chung và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ sơ sinh dùng thuốc chống trào ngược, thuốc kháng axit hoặc thuốc chống nôn mà không có đơn thuốc của bác sĩ nhi khoa. Luôn đặt trẻ nằm ngửa khi ngủ để phòng ngừa hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh.

Tóm tắt

Trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh phần lớn là hiện tượng sinh lý lành tính và sẽ tự thoái lui khi hệ tiêu hóa của trẻ hoàn thiện. Cha mẹ nên kiên nhẫn điều chỉnh tư thế bú, cách bế và lượng cữ ăn thích hợp. Khi trẻ xuất hiện biểu hiện bất thường hoặc chậm tăng cân, việc đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa nhi là điều cần thiết để bảo đảm an toàn.