Trào ngược dạ dày ở bà bầu: Nguyên nhân và cách giảm khó chịu

Trào ngược dạ dày ở bà bầu là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản trong thai kỳ là hiện tượng dịch tiêu hóa chứa axit cùng thức ăn từ dạ dày di chuyển ngược dòng lên vùng thực quản và hầu họng. Đây là một rối loạn tiêu hóa mang tính chức năng rất thường gặp ở phụ nữ mang thai, có thể xuất hiện từ những tháng đầu nhưng đặc biệt rộ lên trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba.

Biểu hiện điển hình nhất là cảm giác ợ nóng, cồn cào rát bỏng lan từ sau xương ức lên đến cổ họng, đi kèm ợ chua, cảm giác đắng ngắt hoặc chua ở cuống họng, đôi khi có đầy bụng khó tiêu hoặc ho khan về đêm. Mặc dù đa số các trường hợp đều lành tính và tự khỏi sau khi sinh, sự khó chịu liên tục có thể khiến mẹ bầu giảm khẩu vị ăn uống, khó ngủ và mệt mỏi thể chất, do đó việc chăm sóc đúng cách đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Nguyên nhân sinh lý gây trào ngược dạ dày trong thai kỳ

Hiện tượng trào ngược axit dạ dày trong thai kỳ bắt nguồn từ sự phối hợp của các thay đổi sinh học đặc thù. Khi thụ thai, nồng độ hormone progesterone và nội tiết tố thai kỳ tăng cao làm giãn các cơ trơn trong cơ thể, bao gồm cả cơ thắt thực quản dưới. Cơ vòng này vốn đóng vai trò như một van một chiều ngăn cách giữa thực quản và dạ dày, khi bị giãn lỏng sẽ tạo điều kiện cho axit dịch vị cùng thức ăn dội ngược lên trên, gây nóng rát vùng sau xương ức.

Bên cạnh yếu tố nội tiết tố, sự phát triển liên tục của thai nhi và tử cung trong ổ bụng cũng tạo ra áp lực cơ học đáng kể. Tử cung ngày càng lớn đẩy dạ dày lên cao hơn so với vị trí giải phẫu ban đầu, làm giảm thể tích chứa và cản trở quá trình tiêu hóa thông thường. Hơn nữa, sự thay đổi nhu động đường tiêu hóa khiến thức ăn lưu lại trong dạ dày lâu hơn bình thường, gia tăng áp lực nội sinh và làm khởi phát các cơn trào ngược dịch vị.

Các yếu tố thuận lợi khiến triệu chứng trào ngược nặng hơn

Bên cạnh các cơ chế nội tiết và sự phát triển của thai nhi, thói quen sinh hoạt và ăn uống hàng ngày có tác động trực tiếp đến mức độ nghiêm trọng của triệu chứng. Thai phụ có thói quen ăn một bữa quá no, nạp nhiều chất béo khó tiêu hoặc dùng các món chiên xào nhiều dầu mỡ sẽ khiến dạ dày căng tức và chậm tháo rỗng, tạo áp lực đẩy ngược dịch vị lên thực quản.

Các loại thực phẩm có tính axit cao như quả họ cam quýt, cà chua, cùng với gia vị cay nóng như ớt, tiêu, tỏi hay đồ uống có gas, socola và trà đặc cũng là tác nhân kích thích niêm mạc dạ dày tiết nhiều axit hơn. Ngoài ra, thói quen nằm nghỉ ngay sau khi vừa ăn xong, tư thế cúi gập người thường xuyên, tình trạng thừa cân trước khi mang thai hoặc tâm lý căng thẳng, lo âu kéo dài cũng khiến các đợt ợ chua, nóng rát trở nên trầm trọng và xuất hiện thường xuyên hơn.

Biện pháp ăn uống và sinh hoạt giúp giảm trào ngược tự nhiên

Để giảm bớt cảm giác nóng rát và ợ chua khó chịu, thay đổi lối sống là bước tiếp cận nền tảng và an toàn nhất cho phụ nữ mang thai. Thai phụ nên chia nhỏ khẩu phần dinh dưỡng thành 5 đến 6 bữa ăn nhẹ trong ngày thay vì ăn 3 bữa lớn, giúp dạ dày không phải chịu tải quá mức. Trong bữa ăn, nên nhai kỹ, ăn chậm và tránh uống quá nhiều nước cùng lúc với thức ăn để không làm loãng dịch vị tiêu hóa.

Sau khi ăn xong, mẹ bầu nên duy trì tư thế ngồi thẳng lưng hoặc đi dạo nhẹ nhàng trong khoảng 30 phút, tuyệt đối không nằm ngay hoặc vận động mạnh. Bữa ăn cuối cùng trong ngày nên cách giờ đi ngủ ít nhất 2 đến 3 tiếng. Khi ngủ, việc nâng cao đầu giường từ 15 đến 20 cm hoặc sử dụng gối chuyên dụng chống trào ngược cho thai phụ sẽ giúp trọng lực giữ axit dịch vị nằm yên trong dạ dày. Mẹ bầu cũng nên ưu tiên mặc trang phục rộng rãi, thoải mái, tránh mặc quần áo bó chặt vùng bụng dưới.

Xử trí an toàn và thời điểm thai phụ cần đi khám y tế

Khi các điều chỉnh về chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt không đủ để kiểm soát sự khó chịu, thai phụ cần tìm đến sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc bác sĩ sản khoa. Tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc kháng axit, thuốc ức chế bơm proton hay thuốc kháng histamine H2 khi chưa có chỉ định, bởi việc dùng sai hoạt chất hoặc quá liều có thể gây ảnh hưởng không mong muốn đến sức khỏe thai kỳ.

Bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng cẩn thận và cân nhắc các loại thuốc thuộc danh mục an toàn cho phụ nữ mang thai nếu thực sự cần thiết. Ngoài ra, thai phụ cần đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bất thường như nuốt nghẹn, đau rát dữ dội vùng ngực lan ra sau lưng, nôn ra máu hoặc dịch màu bã cà phê, đi ngoài phân đen, sụt cân nhanh chóng hoặc không thể ăn uống dẫn đến suy nhược cơ thể.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Phụ nữ mang thai không được tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc tây y, thảo dược hay thực phẩm chức năng nào khi chưa có hướng dẫn rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa sản hoặc chuyên khoa tiêu hóa. Khi có triệu chứng bất thường kéo dài, cần đến bệnh viện để được theo dõi an toàn.

Tóm tắt

Trào ngược dạ dày là hiện tượng phổ biến trong thai kỳ và phần lớn có thể kiểm soát hiệu quả bằng việc điều chỉnh chế độ ăn uống cùng thói quen sinh hoạt khoa học. Thai phụ cần lắng nghe cơ thể, duy trì lối sống lành mạnh và chủ động thăm khám định kỳ để có sự hỗ trợ y tế kịp thời, đảm bảo sức khỏe toàn diện cho cả mẹ và bé.