Trào ngược dạ dày gây viêm lưỡi nên xử trí như thế nào?

Trào ngược dạ dày gây viêm lưỡi nên xử trí như thế nào?

Hiện tượng trào ngược dạ dày gây viêm lưỡi là tình trạng bề mặt lưỡi bị sưng đỏ, nóng rát, phù nề các nhú gai hoặc xuất hiện các vết loét nông do tiếp xúc trực tiếp với dịch vị dạ dày mang tính acid cao. Trong điều kiện thông thường, khoang miệng được bảo vệ bởi nước bọt có tính kiềm nhẹ, nhưng khi lượng acid trào ngược vượt quá khả năng trung hòa tự nhiên, hàng rào bảo vệ niêm mạc sẽ bị phá vỡ. Người bệnh có thể cảm thấy lưỡi đau rát liên tục, đặc biệt là khi ăn đồ mặn hoặc uống nước ấm, đồng thời xuất hiện vị chua, đắng ngắt trong miệng, hơi thở có mùi và cảm giác vướng víu ở cổ họng. Tình trạng này phản ánh tổn thương trào ngược ngoài thực quản, đòi hỏi một kế hoạch chăm sóc kép vừa bảo vệ niêm mạc miệng tại chỗ, vừa kiểm soát hiệu quả lượng acid trào ngược từ dạ dày.

Cơ chế dịch acid dạ dày tác động làm tổn thương niêm mạc lưỡi

Trong sinh lý bình thường, cơ thắt thực quản dưới đóng vai trò như một van một chiều ngăn không cho chất chứa trong dạ dày trào ngược lên trên. Khi cơ thắt này bị suy yếu hoặc áp lực trong ổ bụng tăng cao, dịch vị chứa acid hydrochloric, pepsin và đôi khi cả dịch mật sẽ tràn ngược lên thực quản, họng rồi xâm nhập trực tiếp vào khoang miệng.

Niêm mạc lưỡi và khoang miệng vốn được cấu tạo bởi lớp biểu mô mỏng manh, không có lớp màng nhầy đệm dày để kháng acid như niêm mạc dạ dày. Do đó, sự tiếp xúc lặp đi lặp lại với dịch acid có độ pH rất thấp sẽ làm bào mòn lớp tế bào biểu mô bảo vệ, gây tổn thương vi thể, viêm tấy và phù nề các nhú gai lưỡi. Người bệnh thường cảm thấy rát bỏng như bị bỏng nước sôi, bề mặt lưỡi đỏ ửng hoặc xuất hiện những vết trợt loét nhỏ. Ngoài ra, dịch trào ngược còn làm thay đổi môi trường vi sinh tự nhiên trong miệng, tạo điều kiện cho các mầm bệnh cơ hội phát triển làm tình trạng sưng viêm thêm trầm trọng.

Các biện pháp chăm sóc và làm dịu niêm mạc miệng tại chỗ

Ngay khi xuất hiện cơn trào ngược đưa vị chua hoặc đắng lên họng, phản xạ quan trọng đầu tiên là trung hòa và loại bỏ nhanh lượng dịch vị còn bám trên niêm mạc miệng. Bạn nên súc miệng nhiều lần bằng nước lọc ấm hoặc dung dịch nước muối sinh lý 0,9% nhằm giảm bớt nồng độ acid tồn dư, tuyệt đối không chà xát hay cạo lưỡi quá mạnh trong giai đoạn này vì rất dễ gây rách biểu mô.

Trong quá trình vệ sinh răng miệng hằng ngày, hãy chuyển sang dùng bàn chải lông siêu mềm và thao tác nhẹ nhàng quanh viền răng, tránh tác động thô bạo lên vùng lưỡi đang đau rát. Nên ưu tiên các loại kem đánh răng dịu nhẹ, không chứa hoạt chất tẩy rửa mạnh như sodium lauryl sulfate hay tinh dầu cay nồng vì chúng có thể kích ứng thêm vết trợt. Bên cạnh đó, duy trì thói quen uống từng ngụm nước nhỏ rải rác trong ngày giúp kích thích tuyến nước bọt tiết ra liên tục. Nước bọt chứa enzym và bicarbonat tự nhiên sẽ hỗ trợ bôi trơn, trung hòa acid sót lại và đẩy nhanh quá trình tái tạo biểu mô lưỡi.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và lối sống để kiểm soát trào ngược

Việc cải thiện viêm lưỡi sẽ không đạt kết quả bền vững nếu nguồn cơn acid từ dạ dày vẫn tiếp tục ứ nghẽn và trào ngược. Do đó, người bệnh cần tái thiết lập thói quen ăn uống khoa học bằng cách chia khẩu phần trong ngày thành 4 đến 5 bữa nhỏ, tránh ăn quá no trong một lần khiến dạ dày bị căng trướng quá mức và đẩy lỏng van thực quản.

Cần chủ động kiêng các nhóm thực phẩm kích thích tăng tiết acid hoặc làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày như đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, thực phẩm cay nóng, bạc hà, socola, cà phê, rượu bia và các loại quả chứa nhiều acid như cam, chanh, dứa. Sau khi ăn, tuyệt đối không nằm ngay hoặc ngồi gập bụng mà nên giữ tư thế đứng hoặc đi lại nhẹ nhàng ít nhất 2 đến 3 giờ. Bữa tối nên kết thúc trước giờ đi ngủ tối thiểu 3 tiếng để dạ dày kịp tiêu hóa bớt thức ăn. Khi ngủ, việc nâng cao đầu giường khoảng 15 đến 20 centimet bằng nệm nghiêng chuyên dụng sẽ tận dụng trọng lực tự nhiên ngăn dịch vị trào ngược lên hầu họng và khoang miệng suốt đêm.

Thăm khám y tế và định hướng phối hợp chuyên khoa trong điều trị

Viêm lưỡi kéo dài có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh trào ngược dạ dày thực quản đã tiến triển sang mức độ nặng hoặc có biến chứng ngoài thực quản. Do vậy, việc thăm khám y tế trực tiếp là bước cần thiết để được chẩn đoán chính xác và tiếp cận phác đồ y khoa phù hợp, thay vì tự ý điều trị tại nhà bằng các mẹo truyền miệng.

Bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa có thể chỉ định các thăm dò cận lâm sàng như nội soi dạ dày thực quản để kiểm tra tình trạng viêm loét, đánh giá mức độ tổn thương của niêm mạc và loại trừ các bệnh lý đường tiêu hóa trên khác. Tùy thuộc vào kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định các nhóm thuốc kiểm soát acid dạ dày như thuốc ức chế bơm proton, thuốc kháng thụ thể H2 hoặc thuốc bảo vệ niêm mạc nhằm triệt tiêu nguồn kích ứng. Song song đó, nếu vết viêm loét ở lưỡi lan rộng hay nghi ngờ có bội nhiễm nấm men, bác sĩ có thể phối hợp cùng chuyên khoa Răng – Hàm – Mặt hoặc Tai – Mũi – Họng để kê dung dịch bôi hoặc nước súc miệng điều trị chuyên sâu. Người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn dùng thuốc, không tự ý ngưng hay thay đổi liều lượng.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hay thuốc chống viêm bôi trực tiếp lên lưỡi khi chưa có chẩn đoán từ bác sĩ. Việc cạo lưỡi quá mạnh hoặc ngậm các bài thuốc dân gian không rõ nguồn gốc có thể gây trầy xước biểu mô, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng khoang miệng nghiêm trọng hơn. Mọi can thiệp bằng thuốc trị trào ngược dạ dày cũng cần được nhân viên y tế hướng dẫn cụ thể để tránh tác dụng không mong muốn.

Tóm tắt

Viêm lưỡi xuất phát từ trào ngược dạ dày thực quản cần được nhìn nhận như một biểu hiện ngoài thực quản của bệnh lý tiêu hóa. Khi bảo vệ tốt niêm mạc miệng kết hợp kiểm soát hiệu quả hiện tượng acid trào ngược, tình trạng rát đỏ và khó chịu ở lưỡi sẽ dần hồi phục. Người bệnh nên chủ động đi khám để được bác sĩ đánh giá toàn diện, tránh để tổn thương kéo dài làm suy giảm chất lượng bữa ăn và sinh hoạt hằng ngày.