Trào ngược dạ dày gây viêm họng có nguy hiểm không và những điều cần biết

Trào ngược dạ dày gây viêm họng là gì?

Hiện tượng trào ngược dạ dày gây viêm họng thường được y khoa gọi là trào ngược họng thanh quản. Đây là một dạng biểu hiện ngoài thực quản của bệnh trào ngược dạ dày thực quản, xảy ra khi dịch vị chứa axit clohydric và men pepsin vượt qua cơ thắt thực quản trên để xâm nhập vào vùng họng và thanh quản.

Khác với niêm mạc thực quản có một số cơ chế tự bảo vệ nhất định, biểu mô vùng hầu họng rất nhạy cảm với môi trường axit. Do đó, chỉ cần một lượng nhỏ dịch vị trào ngược cũng đủ gây tổn thương viêm, kích ứng và phù nề mô họng. Đáng chú ý là nhiều người bị viêm họng do trào ngược không hề xuất hiện triệu chứng ợ nóng hay đau rát sau xương ức kinh điển, khiến bệnh dễ bị nhầm lẫn với các đợt viêm họng thông thường do nhiễm khuẩn hoặc dị ứng.

Cơ chế khiến axit dạ dày làm tổn thương niêm mạc hầu họng

Khi cơ thắt thực quản dưới và cơ thắt thực quản trên hoạt động kém hiệu quả hoặc áp lực trong ổ bụng tăng cao, các chất trong dạ dày sẽ bị đẩy ngược lên trên. Dịch trào ngược không chỉ chứa axit clohydric mà còn có enzym tiêu hóa pepsin. Khi lên tới vùng họng, enzym pepsin bám dính vào các tế bào niêm mạc và bị kích hoạt trở lại mỗi khi môi trường có tính axit hoặc sau các bữa ăn. Quá trình này phá vỡ hàng rào bảo vệ tế bào biểu mô, dẫn tới phản ứng viêm mô cục bộ, làm niêm mạc họng đỏ rực, phù nề và tăng tiết chất nhầy. Ngoài ra, việc niêm mạc họng liên tục bị kích thích cũng kích hoạt các phản xạ thần kinh của dây thần kinh phế vị, gây ra các cơn co thắt thanh quản hoặc cảm giác có khối nghẹn ở cổ họng dù không có dị vật thực thể.

Trào ngược dạ dày gây viêm họng có nguy hiểm không

Phần lớn các trường hợp trào ngược gây viêm họng không đe dọa ngay lập tức đến tính mạng, nhưng bệnh tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng mạn tính nếu bị bỏ qua hoặc điều trị sai hướng. Tình trạng viêm kéo dài khiến mô hầu họng bị xơ hóa nhẹ, gây khàn tiếng mạn tính, thay đổi âm sắc giọng nói hoặc hình thành u hạt dây thanh âm. Dịch axit kích thích liên tục còn có thể gây loét nông vùng họng, thanh quản và làm tăng nguy cơ co thắt đường thở, đặc biệt nguy hiểm vào ban đêm khi người bệnh đang ngủ say. Bên cạnh đó, nếu tình trạng trào ngược ở phần dưới thực quản không được kiểm soát tốt, sự biến đổi biểu mô lâu năm có thể dẫn đến thực quản Barrett, một yếu tố nguy cơ tiền ung thư. Do vậy, mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc vào việc phát hiện sớm và can thiệp đúng nguyên nhân gốc rễ.

Dấu hiệu nhận diện viêm họng bắt nguồn từ trào ngược dạ dày

Viêm họng do trào ngược dạ dày có những đặc điểm nhận diện tương đối khác biệt so với viêm họng do virus hay vi khuẩn thông thường. Người bệnh thường không có sốt cao, không sưng hạch góc hàm rầm rộ nhưng lại bị đau rát họng âm ỉ kéo dài, đặc biệt rõ rệt vào buổi sáng sau khi thức dậy. Các triệu chứng thường gặp bao gồm cảm giác vướng víu như có cục nghẹn ở cổ họng, buộc người bệnh phải tằng hắng hoặc khạc nhổ liên tục để làm sạch cổ. Khàn tiếng vào sáng sớm, ho khan từng cơn kéo dài khi nằm ngửa hoặc sau khi ăn no cũng là những biểu hiện rất phổ biến. Một số trường hợp có thể kèm theo đắng miệng, ợ chua nhẹ, hơi thở có mùi khó chịu hoặc cảm giác nóng rát nhẹ vùng thượng vị lan lên ngực.

Biện pháp chăm sóc và điều chỉnh lối sống giúp kiểm soát bệnh

Để cải thiện viêm họng do trào ngược, việc điều chỉnh chế độ sinh hoạt và ăn uống đóng vai trò then chốt bên cạnh các chỉ định y khoa. Người bệnh nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày, tránh ăn quá no và tuyệt đối không nằm ngay sau khi ăn ít nhất từ hai đến ba giờ. Trong thực đơn hằng ngày, cần hạn chế các món ăn nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán, thực phẩm quá cay nóng, hoa quả có vị chua đậm cùng các đồ uống có cồn, cà phê và nước ngọt có gas vì chúng làm tăng tiết dịch axit và giãn cơ vòng thực quản. Khi ngủ, nâng cao đầu giường khoảng mười lăm đến hai mươi centimet sẽ giúp ngăn dịch dạ dày trào ngược theo trọng lực. Đồng thời, duy trì cân nặng hợp lý và tránh mặc quần áo quá chật quanh vùng bụng cũng giúp giảm bớt áp lực nội tại lên dạ dày.

Vai trò của việc thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng và Tiêu hóa

Người bệnh khi có biểu hiện đau họng kéo dài nhiều tuần không thuyên giảm bằng các biện pháp thông thường cần chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận. Việc chẩn đoán thường đòi hỏi sự phối hợp giữa chuyên khoa Tai Mũi Họng và chuyên khoa Tiêu hóa. Bác sĩ Tai Mũi Họng có thể thực hiện nội soi thanh quản họng bằng ống mềm để quan sát mức độ phù nề, sung huyết vùng sụn phễu và thanh thiệt. Trong khi đó, bác sĩ Tiêu hóa có thể chỉ định nội soi dạ dày thực quản hoặc đo pH thực quản nhằm xác định mức độ tổn thương niêm mạc và đo lường tần suất trào ngược. Dựa trên kết quả này, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị nội khoa thích hợp, tránh việc người bệnh tự ý lạm dụng thuốc kháng sinh khi bản chất bệnh không phải do vi khuẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và giáo dục y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh, thuốc giảm đau hay các nhóm thuốc ức chế axit dạ dày khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Nếu xuất hiện các triệu chứng báo động như nuốt đau dữ dội, khó nuốt, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, cần đến ngay bệnh viện để được cấp cứu và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Trào ngược dạ dày gây viêm họng tuy không phải là bệnh lý cấp tính nguy hiểm tính mạng nhưng lại dễ tái phát dai dẳng và làm suy giảm chất lượng cuộc sống nếu không được can thiệp đúng căn nguyên. Việc chủ động thăm khám chuyên khoa, kết hợp thay đổi lối sống khoa học và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ là chìa khóa để bảo vệ hệ tiêu hóa cũng như giữ gìn vùng hầu họng khỏe mạnh lâu dài.