Trào ngược dạ dày gây tiêu chảy là do bệnh lý gì?

Trào ngược dạ dày gây tiêu chảy là do bệnh lý gì?

Trào ngược dạ dày thực quản là hiện tượng dịch vị kèm axit từ dạ dày di chuyển ngược lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc với các biểu hiện điển hình như ợ chua, nóng rát lồng ngực và buồn nôn. Trong khi đó, tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ ba lần trở lên trong ngày, phản ánh sự rối loạn khả năng hấp thu nước và nhu động tại ruột non hoặc đại tràng.

Mặc dù hai quá trình này diễn ra ở hai đoạn khác nhau của ống tiêu hóa, chúng đều chịu sự chi phối chặt chẽ của hệ thần kinh thực vật và mạng lưới vi sinh vật đường ruột. Khi người bệnh ghi nhận đồng thời cả triệu chứng trào ngược lẫn tiêu chảy, điều đó thường gợi ý một rối loạn chức năng hệ thống, chẳng hạn như tăng tính nhạy cảm của trục não ruột, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc biến động môi trường vi sinh do dùng thuốc, thay vì chỉ là một đợt trào ngược đơn thuần.

Mối liên hệ giữa trào ngược dạ dày thực quản và triệu chứng tiêu chảy

Ở trạng thái sinh lý bình thường, bệnh trào ngược dạ dày thực quản chủ yếu gây ra các triệu chứng tại đoạn trên của đường tiêu hóa như ợ nóng, ợ chua, nóng rát sau xương ức, vướng nghẹn cổ họng hoặc buồn nôn. Bản thân dịch axit trào ngược lên thực quản không trực tiếp đi xuống đại tràng để kích thích tiêu chảy. Do đó, khi hai triệu chứng này xuất hiện song hành, nguyên nhân thường không bắt nguồn từ một cơ chế đơn lẻ mà phản ánh sự mất cân bằng lan tỏa dọc theo toàn bộ trục tiêu hóa.

Sự liên kết chặt chẽ giữa dạ dày, ruột non và đại tràng thông qua hệ thần kinh ruột cùng hệ tuần hoàn khiến bất kỳ rối loạn chức năng hoặc tổn thương thực thể nào ở một cơ quan cũng có thể kéo theo phản ứng bất thường ở các cơ quan khác. Người bệnh cần hiểu rõ mối liên hệ này để tránh nhầm lẫn rằng trào ngược đơn thuần có thể trực tiếp sinh ra tình trạng đi ngoài phân lỏng.

Ảnh hưởng từ hội chứng ruột kích thích và rối loạn trục não ruột

Nguyên nhân thường gặp nhất khi xuất hiện đồng thời trào ngược và rối loạn đại tiện là hội chứng ruột kích thích. Đây là bệnh lý rối loạn tương tác não ruột, làm tăng tính nhạy cảm nội tạng và rối loạn nhu động cơ trơn của cả ống tiêu hóa. Khi nhu động dạ dày bị cản trở gây ứ trệ thức ăn và đẩy ngược dịch vị lên trên, nhu động ruột đồng thời co bóp quá mức dẫn đến hiện tượng tiêu chảy hoặc phân lỏng nát nhiều lần trong ngày.

Căng thẳng tâm lý, lo âu kéo dài đóng vai trò chất xúc tác rất mạnh đối với trục não ruột. Dưới tác động của căng thẳng, cơ thể giải phóng các hormone làm tăng tiết axit dạ dày và suy yếu cơ thắt thực quản dưới, đồng thời thúc đẩy co thắt đại tràng đột ngột, gây ra những cơn đau quặn bụng và tiêu chảy cấp tính. Người mắc bệnh lý này thường thấy triệu chứng tiêu hóa bùng phát rõ rệt sau các giai đoạn chịu áp lực tinh thần lớn.

Rối loạn vi sinh đường ruột và hội chứng phát triển quá mức của vi khuẩn ở ruột non

Hội chứng phát triển quá mức của vi khuẩn ở ruột non là một căn nguyên quan trọng khác gắn liền với cả hai triệu chứng. Khi số lượng vi khuẩn tại ruột non tăng sinh quá mức, chúng sẽ lên men carbohydrate từ thức ăn chưa tiêu hóa hết, tạo ra lượng lớn khí hydro và metan. Áp lực khí dư thừa này làm tăng thể tích ổ bụng, ép ngược lên dạ dày và cơ thắt thực quản dưới, gây ra tình trạng ợ hơi nặng nề và trào ngược dịch vị.

Đồng thời, sự hiện diện bất thường của vi khuẩn ở ruột non gây tổn thương lớp niêm mạc nhung mao ruột và khử liên hợp muối mật, làm giảm sút nghiêm trọng khả năng hấp thu chất béo và carbohydrate. Lượng chất dinh dưỡng chưa được hấp thu cùng các độc tố vi khuẩn sẽ kéo nước vào lòng ruột, dẫn tới các đợt tiêu chảy mạn tính, phân sống kèm đầy trướng bụng dai dẳng khó kiểm soát.

Tác dụng phụ từ thuốc điều trị bệnh lý dạ dày

Trong quá trình điều trị bệnh trào ngược dạ dày thực quản, việc sử dụng thuốc cũng có thể là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới tiêu chảy. Nhóm thuốc ức chế bơm proton như omeprazole, esomeprazole hay pantoprazole khi dùng kéo dài sẽ làm giảm nồng độ axit clohydric trong dạ dày. Môi trường axit suy giảm làm suy yếu hàng rào phòng thủ tiêu diệt vi khuẩn từ thức ăn, tạo điều kiện cho các tác nhân gây hại xâm nhập sâu vào đường ruột, làm mất cân bằng hệ vi sinh hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng Clostridioides difficile gây tiêu chảy nặng.

Bên cạnh đó, các thuốc trung hòa axit dạ dày có chứa thành phần muối magie thường có tác dụng phụ nhuận tràng do khả năng thẩm thấu giữ nước trong lòng ruột. Nếu người bệnh dùng quá liều hoặc quá nhạy cảm với hoạt chất này, phản xạ đi ngoài phân lỏng sẽ diễn ra nhanh chóng sau khi uống thuốc. Ngoài ra, việc dùng thuốc kháng sinh điều trị vi khuẩn Helicobacter pylori cũng thường tiêu diệt cả lợi khuẩn đường ruột, dẫn đến tiêu chảy do loạn khuẩn.

Hướng chăm sóc và theo dõi sức khỏe đường tiêu hóa an toàn

Khi gặp phải tình trạng trào ngược kèm tiêu chảy, người bệnh cần ưu tiên bù nước và điện giải bằng dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ để tránh kiệt sức. Chế độ ăn uống nên chuyển sang các món ăn thanh đạm, dễ tiêu hóa như cháo loãng, súp dinh dưỡng, thịt nạc và rau củ gọt vỏ nấu chín mềm. Chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa trong ngày giúp giảm áp lực cơ học lên dạ dày và không tạo gánh nặng co bóp cho đường ruột.

Người bệnh cần hạn chế tối đa các thực phẩm kích thích như đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng, trái cây quá chua, nước giải khát có ga, sữa tươi và đồ uống chứa cồn hoặc caffeine. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc kê đơn hoặc mua thuốc cầm tiêu chảy tác dụng nhanh như loperamide mà chưa có ý kiến của bác sĩ, bởi việc cầm tiêu chảy cơ học có thể giữ lại độc tố vi khuẩn trong đường ruột và gây biến chứng nghiêm trọng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm tiết axit hoặc thuốc cầm tiêu chảy để tự điều trị tại nhà khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi các triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến nặng, việc thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo an toàn.

Tóm tắt

Sự xuất hiện đồng thời giữa trào ngược dạ dày thực quản và tiêu chảy phản ánh tình trạng rối loạn tiêu hóa toàn diện cần được đánh giá y khoa cẩn trọng. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc ức chế tiết axit mà chưa thăm khám. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống, quản lý căng thẳng và tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa là nền tảng giúp phục hồi sức khỏe đường ruột bền vững.