Trào ngược dạ dày có gây viêm xoang không và cách kiểm soát

Trào ngược dạ dày gây viêm xoang là gì?

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng các chất chứa trong dạ dày như axit dịch vị, dịch mật và men tiêu hóa trào ngược từng đợt hoặc liên tục lên thực quản và các cơ quan lân cận. Trong khi đó, viêm xoang là tình trạng viêm nhiễm hoặc phù nề của lớp niêm mạc lót trong các xoang cạnh mũi, gây tắc nghẽn sự dẫn lưu dịch và dẫn đến các triệu chứng nghẹt mũi, đau nhức vùng mặt và chảy dịch. Mối liên hệ giữa hai bệnh lý này thường xuất phát từ dạng trào ngược ngoài thực quản, hay còn gọi là trào ngược họng thanh quản. Khi dịch vị mang tính axit vượt qua cơ thắt thực quản trên, chúng tiếp cận trực tiếp vào vùng vòm họng và các lỗ thông xoang. Sự hiện diện bất thường của các chất có tính ăn mòn này gây tổn thương lớp biểu mô bảo vệ, làm suy giảm cơ chế tự làm sạch của niêm mạc xoang, từ đó khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm các đợt viêm xoang mạn tính.

Cơ chế tác động khiến trào ngược dạ dày gây viêm xoang

Trào ngược dạ dày thực quản không chỉ giới hạn tại thực quản mà dịch axit, dịch mật và men tiêu hóa pepsin có thể di chuyển ngược lên vùng hầu họng, hiện tượng này được gọi là trào ngược họng thanh quản. Khi các hạt vi dịch trào ngược này tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc mũi xoang, tính axit cùng enzym tiêu hóa sẽ gây tổn thương trực tiếp biểu mô hô hấp. Hậu quả là lớp niêm mạc xoang bị phù nề, sung huyết và suy giảm chức năng của hệ thống lông chuyển, dẫn đến tình trạng ứ đọng dịch nhầy và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển gây viêm xoang dai dẳng.

Bên cạnh tác động tiếp xúc trực tiếp, trào ngược dịch vị còn kích thích phản xạ thần kinh thông qua dây thần kinh phế vị. Khi phần dưới thực quản bị axit kích thích liên tục, phản xạ thần kinh tự chủ có thể kích hoạt tình trạng co thắt mạch máu và tăng tiết dịch tại niêm mạc đường hô hấp trên. Điều này làm cho các lỗ thông xoang bị bít tắc, cản trở sự dẫn lưu tự nhiên của dịch xoang, khiến tình trạng viêm xoang trở nên trầm trọng và khó đáp ứng với các phác đồ điều trị thông thường nếu không giải quyết đồng thời vấn đề trào ngược.

Dấu hiệu nhận biết viêm xoang có liên quan đến trào ngược

Người bệnh bị viêm xoang liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản thường có các biểu hiện hô hấp đi kèm triệu chứng đường tiêu hóa. Về mặt hô hấp, người bệnh thường xuyên bị nghẹt mũi một hoặc hai bên, chảy dịch mũi sau xuống thành họng gây cảm giác vướng víu, khạc đờm liên tục, ho khan kéo dài và đau tức vùng mặt hoặc trán. Các triệu chứng xoang này thường kéo dài nhiều tuần và hay tái phát ngay sau khi ngưng các đợt thuốc điều trị viêm xoang thông thường.

Điểm đáng chú ý là nhiều bệnh nhân không xuất hiện cảm giác nóng rát xương ức hay ợ chua điển hình của trào ngược, hiện tượng này được gọi là trào ngược thầm lặng. Thay vào đó, họ có thể chỉ nhận thấy khàn giọng vào buổi sáng, có vị chua hoặc đắng trong miệng khi thức dậy, hay cảm giác nghẹn khi nuốt. Triệu chứng nghẹt mũi và ứ dịch họng thường biểu hiện rõ rệt nhất vào ban đêm hoặc ngay khi vừa ngủ dậy do tư thế nằm tạo điều kiện cho dịch dạ dày trào ngược lên đường hô hấp trên một cách dễ dàng.

Biện pháp ăn uống và sinh hoạt hạn chế tiến triển bệnh

Chế độ dinh dưỡng khoa học đóng vai trò quyết định trong việc giảm lượng dịch vị dư thừa và ngăn chặn các đợt trào ngược lên xoang mũi. Người bệnh nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày, tránh ăn quá no vào một bữa để giảm áp lực lên cơ thắt thực quản dưới. Hạn chế tối đa các thực phẩm có tính kích thích cao như thức ăn nhiều dầu mỡ chiên xào, đồ ăn quá cay nóng, socola, bạc hà, cũng như các loại trái cây có hàm lượng axit cao như cam, chanh, bưởi chua khi đang có triệu chứng khó chịu.

Bên cạnh đó, thói quen sinh hoạt cần được điều chỉnh nghiêm ngặt để bảo vệ đường hô hấp. Tuyệt đối không nằm ngay sau khi ăn, cần duy trì khoảng cách ít nhất 3 giờ từ bữa ăn cuối cùng đến lúc đi ngủ. Kê cao đầu giường khoảng 15 đến 20 centimet bằng nệm dốc chuyên dụng hoặc nâng chân giường để tận dụng trọng lực ngăn dịch vị trào ngược trong khi ngủ. Tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia, cà phê, nước ngọt có ga vì các chất này làm giãn cơ thắt thực quản và kích thích niêm mạc dạ dày tiết nhiều axit hơn.

Hướng chăm sóc và phối hợp y tế trong kiểm soát bệnh

Đối với những người gặp phải cả hai vấn đề cùng lúc, việc chăm sóc tại chỗ đường mũi xoang kết hợp kiểm soát hệ tiêu hóa là điều cần thiết. Bạn có thể sử dụng nước muối sinh lý đẳng trương để rửa mũi hằng ngày giúp làm sạch chất nhầy, bụi bẩn và loại bỏ các vi hạt axit hoặc men tiêu hóa bám trên niêm mạc mũi. Khi rửa mũi, nên thao tác nhẹ nhàng, đúng kỹ thuật để tránh gây áp lực lên tai giữa hoặc làm tổn thương thêm niêm mạc đang bị viêm.

Tuy nhiên, các biện pháp tại chỗ chỉ mang tính chất hỗ trợ làm dịu triệu chứng. Để giải quyết căn nguyên, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng kết hợp với chuyên khoa tiêu hóa. Bác sĩ có thể chỉ định nội soi tai mũi họng để quan sát tình trạng niêm mạc xoang, kết hợp nội soi dạ dày thực quản để đánh giá mức độ trào ngược. Việc sử dụng thuốc kiểm soát axit hoặc thuốc điều trị mũi xoang phải tuyệt đối tuân theo đơn của bác sĩ chuyên khoa, không được tự ý phối hợp các loại thuốc xịt hay thuốc uống vì có thể gây tương tác bất lợi.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ thông, không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm tiết axit, thuốc kháng sinh hoặc thuốc xịt mũi co mạch kéo dài khi chưa có hướng dẫn y tế. Việc tự ý điều trị có thể dẫn đến hiện tượng nhờn thuốc, tổn thương niêm mạc mũi hồi ứng hoặc làm chậm trễ việc phát hiện các bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng khác. Khi xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, sốt cao, đau đầu dữ dội hoặc nuốt nghẹn kéo dài, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra ngay.

Tóm tắt

Mối liên hệ giữa trào ngược dạ dày thực quản và viêm xoang là một hướng tiếp cận y khoa quan trọng đối với các trường hợp bệnh đường hô hấp trên mạn tính, kém đáp ứng với điều trị thông thường. Việc chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống, nâng cao đầu giường và giữ lối sống lành mạnh đóng vai trò thiết yếu giúp giảm gánh nặng triệu chứng. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ, bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám toàn diện và có phác đồ can thiệp phù hợp.