Trăng rằm ảnh hưởng sức khỏe bạn như thế nào dưới góc nhìn khoa học

Trăng rằm ảnh hưởng sức khỏe là gì?

Chu kỳ mặt trăng kéo dài khoảng hai mươi chín ngày rưỡi, trải qua các giai đoạn từ trăng non đến trăng tròn. Từ thời cổ đại, con người đã quan sát hiện tượng thiên nhiên này và gán ghép chu kỳ mặt trăng với các biến đổi sinh lý, khả năng sinh sản và thậm chí là tính khí con người. Khoa học thời gian sinh học hiện đại đã tiến hành nhiều thử nghiệm lâm sàng nhằm phân tách rõ ràng giữa các phản ứng sinh học thực tế và những niềm tin văn hóa dân gian. Kết quả cho thấy cơ thể con người chủ yếu vận hành theo nhịp ngày đêm nội sinh khoảng hai mươi bốn giờ, vốn chịu sự điều chỉnh mạnh mẽ từ ánh sáng mặt trời hơn là các pha biến đổi của mặt trăng. Do đó, việc hiểu rõ bản chất khoa học giúp giải tỏa những lo âu vô cớ về chu kỳ trăng rằm.

Tác động của ánh trăng đến giấc ngủ và hormone melatonin

Ánh sáng là yếu tố quan trọng nhất điều chỉnh nhịp sinh học ngày đêm của con người. Vào đêm trăng rằm, độ sáng của mặt trăng đạt cực đại có thể kích thích các tế bào cảm quang ở võng mạc nếu phòng ngủ không đủ tối. Tín hiệu ánh sáng này truyền về vùng dưới đồi của não bộ, ức chế tuyến tùng giải phóng melatonin, một loại hormone thiết yếu báo hiệu thời điểm đi ngủ. Sự suy giảm nhẹ melatonin khiến cơ thể tỉnh táo hơn, kéo dài thời gian chìm vào giấc ngủ và có thể làm giảm thời lượng giấc ngủ sâu.

Dù vậy, ở môi trường đô thị hiện đại, ánh sáng nhân tạo từ đèn đường, đèn huỳnh quang và màn hình thiết bị điện tử có cường độ mạnh hơn nhiều so với ánh trăng. Do đó, tác động trực tiếp của ánh sáng mặt trăng đến giấc ngủ chỉ thực sự đáng kể ở những người có phòng ngủ tiếp xúc trực tiếp với cửa sổ không rèm hoặc những người có cơ địa đặc biệt nhạy cảm với sự thay đổi của ánh sáng môi trường xung quanh.

Thực hư mối liên hệ giữa chu kỳ mặt trăng và trạng thái tâm lý

Trong lịch sử văn hóa phương Tây và phương Đông, trăng tròn thường gắn liền với sự gia tăng các hành vi mất kiểm soát, kích động hoặc bất ổn cảm xúc. Thậm chí trong tiếng Anh, từ lunacy chỉ sự điên rồ có nguồn gốc từ luna nghĩa là mặt trăng. Tuy nhiên, các khảo sát dịch tễ học hiện đại và thống kê tại các phòng cấp cứu tâm thần đã chỉ ra rằng không có sự gia tăng đột biến nào về số lượng ca bệnh, hành vi bạo lực hay khủng hoảng tâm lý trùng với chu kỳ trăng rằm.

Hiện tượng nhiều người tin rằng tâm lý bất ổn hơn vào đêm trăng tròn được giải thích bằng thiên kiến xác nhận trong tâm lý học. Khi một sự việc bất thường xảy ra vào đêm rằm, con người có xu hướng ghi nhớ và gắn nó với hiện tượng thiên nhiên để tìm lời giải thích. Ngược lại, nếu sự cố diễn ra vào những ngày không trăng, họ sẽ coi đó là ngẫu nhiên và nhanh chóng quên đi, dẫn đến cảm nhận chủ quan sai lệch về ảnh hưởng của mặt trăng.

Ảnh hưởng của lực hấp dẫn mặt trăng lên tuần hoàn máu

Một số giả thuyết cho rằng do cơ thể người chứa khoảng sáu mươi đến bảy mươi phần trăm là nước, lực hấp dẫn của mặt trăng tạo ra hiện tượng thủy triều cũng có thể tác động lên tuần hoàn máu và các dịch cơ thể. Tuy nhiên, các nhà vật lý học và sinh lý học đã chứng minh lực thủy triều phụ thuộc vào quy mô thể tích khối chất lỏng. Lực hấp dẫn của mặt trăng tác động lên lượng dịch trong cơ thể người là vô cùng nhỏ, thậm chí còn thấp hơn nhiều so với lực hấp dẫn từ các vật thể xung quanh trong phòng ngủ.

Nhiều nghiên cứu đo lường huyết áp động mạch, nhịp tim và tần suất xuất hiện cơn đau tim cấp tính cũng không ghi nhận bất kỳ sự biến đổi có ý nghĩa thống kê nào tương ứng với các pha của mặt trăng. Nhịp tim và huyết áp chịu sự chi phối chặt chẽ của hệ thần kinh tự chủ, nồng độ hormone căng thẳng, chế độ dinh dưỡng và vận động thể lực hàng ngày chứ không dao động theo vị trí mặt trăng trên bầu trời.

Các biện pháp hỗ trợ giấc ngủ ngon trong những đêm trăng sáng

Để duy trì giấc ngủ ổn định bất kể chu kỳ trăng, việc thực hiện vệ sinh giấc ngủ khoa học là giải pháp quan trọng nhất. Bạn nên sử dụng rèm cửa dày hoặc rèm cản sáng hoàn toàn nhằm ngăn ánh sáng tự nhiên lọt vào phòng ngủ. Nhiệt độ phòng ngủ nên được duy trì ở mức mát mẻ, yên tĩnh để tạo điều kiện lý tưởng cho cơ thể hạ thân nhiệt sinh lý trước khi ngủ.

Bên cạnh đó, việc ngừng sử dụng điện thoại, máy tính bảng ít nhất một giờ trước khi lên giường giúp mắt không bị kích thích bởi ánh sáng xanh nhân tạo. Bạn cũng nên giữ thói quen đi ngủ và thức dậy vào cùng một khung giờ cố định trong ngày, hạn chế dùng đồ uống chứa caffeine hoặc chất kích thích sau bữa trưa để hệ thần kinh được thư giãn tối đa khi về đêm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn gặp tình trạng mất ngủ nghiêm trọng kéo dài, rối loạn nhịp tim hoặc rối loạn lo âu, không nên tự ý quy kết nguyên nhân do chu kỳ mặt trăng hay tự ý sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc ngủ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tóm tắt

Trăng rằm có thể tạo ra những thay đổi nhỏ đối với chất lượng giấc ngủ ở một số người nhạy cảm với ánh sáng, nhưng không gây ra các biến cố sức khỏe nghiêm trọng như quan niệm dân gian. Giữ vững lối sống điều độ, xây dựng phòng ngủ tối và kiểm soát căng thẳng là biện pháp thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.