Trace trong xét nghiệm nước tiểu có ý nghĩa gì

Trace trong xét nghiệm nước tiểu là gì?

Trong xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu bằng que nhúng, mẫu nước tiểu được kiểm tra hàng loạt chỉ số sinh hóa và tế bào. Thang đo kết quả thông thường phân cấp từ âm tính, vết (trace), cho đến các mức độ dương tính tăng dần như một cộng, hai cộng hay ba cộng. Khi kết quả ghi nhận trace, thiết bị phân tích đã ghi nhận phản ứng đổi màu nhẹ, tương đương một lượng chất cực nhỏ nằm ở ranh giới giữa bình thường và bất thường.

Hiện tượng xuất hiện trace phổ biến nhất ở ba chỉ số gồm protein, hồng cầu và bạch cầu. Do nồng độ rất thấp, chỉ số này có thể thay đổi linh hoạt tùy thuộc vào trạng thái sinh lý tạm thời, lượng nước uống trong ngày hoặc thao tác lấy mẫu. Do đó, một kết quả trace đơn độc hiếm khi được dùng làm căn cứ duy nhất để khẳng định chẩn đoán bệnh lý.

Các chỉ số thường ghi nhận kết quả trace trong nước tiểu

Trong bảng kết quả xét nghiệm, trace thường gặp nhất ở chỉ số protein niệu, biểu thị một lượng đạm rất nhỏ thoát qua màng lọc thận. Ở người khỏe mạnh, protein dạng vết có thể xuất hiện sau khi vận động thể lực cường độ cao, khi cơ thể bị sốt hoặc đang trong trạng thái thiếu nước.

Chỉ số tiếp theo là blood trace hoặc occult blood trace, phản ánh dấu vết của hồng cầu hoặc huyết sắc tố tự do trong nước tiểu do kích ứng nhẹ niêm mạc tiết niệu hoặc lẫn dịch âm đạo. Bên cạnh đó, leukocyte esterase trace phản ánh men bạch cầu ở mức ranh giới, gợi ý phản ứng viêm nhẹ hoặc mẫu thử bị lẫn tế bào từ cơ quan sinh dục ngoài. Các chỉ số như đường hoặc thể ceton hiếm khi ở mức trace đơn độc.

Những nguyên nhân sinh lý phổ biến gây ra hiện tượng trace

Phần lớn trường hợp xuất hiện trace bắt nguồn từ các yếu tố sinh lý lành tính và chỉ mang tính tạm thời. Thiếu nước là nguyên nhân hàng đầu; khi cơ thể không được bù đủ nước, nước tiểu bị cô đặc khiến nồng độ các chất hòa tan tăng cao, dễ làm que thử đổi màu ở mức độ vết.

Vận động thể lực nặng, chạy đường dài hoặc nâng tạ cũng có thể làm thay đổi tính thấm của màng lọc cầu thận trong thời gian ngắn, gây xuất hiện vết protein hoặc hồng cầu. Ngoài ra, tình trạng căng thẳng do sốt cao, đứng lâu ở người trẻ tuổi hoặc tiếp xúc với nhiệt độ khắc nghiệt cũng là những tác nhân sinh lý thường gặp. Đối với phụ nữ, việc lấy mẫu nước tiểu gần kỳ kinh nguyệt rất dễ gây lẫn tế bào máu, tạo nên kết quả vết giả.

Khi nào chỉ số trace cảnh báo bất thường bệnh lý

Mặc dù đa số trường hợp trace là vô hại, sự tồn tại dai dẳng của chỉ số này qua nhiều lần kiểm tra liên tiếp có thể là tín hiệu cảnh báo bệnh lý thực thể sớm. Điển hình là trace protein kéo dài có thể phản ánh tổn thương vi mạch thận ban đầu ở người mắc bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc viêm cầu thận mạn tính.

Khi trace blood hoặc trace leukocyte xuất hiện liên tục kèm theo các triệu chứng như tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc đau tức vùng hạ vị, người bệnh có thể đang bị viêm đường tiết niệu hoặc sỏi nhỏ cọ xát niêm mạc. Ở nam giới lớn tuổi, vết hồng cầu trong nước tiểu cũng cần được kiểm tra cẩn thận để tầm soát các bệnh lý tại tuyến tiền liệt. Vì vậy, việc theo dõi diễn tiến theo thời gian đóng vai trò rất quan trọng.

Hướng xử trí y khoa và cách lấy mẫu kiểm tra lại chính xác

Khi nhận kết quả có chỉ số trace, người bệnh không nên lo lắng thái quá và không tự ý mua kháng sinh hay thuốc bổ thận để uống. Hướng xử trí phù hợp nhất là trao đổi với bác sĩ để được đánh giá toàn diện. Bác sĩ thường sẽ hẹn làm lại xét nghiệm sau vài ngày đến một tuần để xem chỉ số có tự biến mất hay không.

Để kết quả kiểm tra lại chính xác, người bệnh nên lấy mẫu nước tiểu đầu tiên vào buổi sáng khi thức dậy, thời điểm nước tiểu có nồng độ ổn định nhất. Hãy vệ sinh sạch cơ quan sinh dục ngoài bằng nước sạch, bỏ dòng nước tiểu đầu tiên và hứng lấy phần nước tiểu giữa dòng vào lọ vô trùng nhằm hạn chế tối đa nguy cơ tạp nhiễm vi khuẩn và tế bào biểu mô bên ngoài.

Lưu ý an toàn

Kết quả trace trên giấy xét nghiệm chỉ mang tính bán định lượng tại một thời điểm nhất định và không đủ cơ sở để tự kết luận bệnh. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc điều trị khi chưa có chỉ định y khoa. Mọi đánh giá bệnh học cần dựa trên kết luận của bác sĩ chuyên khoa kết hợp cùng các xét nghiệm bổ trợ như soi cặn lắng nước tiểu, định lượng protein niệu hoặc siêu âm hệ tiết niệu.

Tóm tắt

Kết quả trace trong xét nghiệm nước tiểu phần lớn xuất phát từ các yếu tố sinh lý thoáng qua và không gây nguy hiểm tức thì. Việc duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày, thu thập mẫu nước tiểu đúng kỹ thuật và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ là biện pháp tốt nhất giúp theo dõi và chăm sóc sức khỏe hệ tiết niệu an toàn, hiệu quả.