Các loại viêm xoang thường gặp và cách phân biệt

Các loại viêm xoang là gì?

Viêm xoang là thuật ngữ y khoa mô tả tình trạng viêm và phù nề lớp niêm mạc lót trong các xoang cạnh mũi. Bình thường, các xoang luôn thông thoáng và chứa đầy không khí, có nhiệm vụ làm ẩm, làm ấm luồng khí hít vào và hỗ trợ cộng hưởng âm thanh khi phát âm. Khi các lỗ thông xoang bị bít tắc do virus, vi khuẩn, nấm hoặc phản ứng dị ứng, dịch nhầy không thể thoát ra ngoài hốc mũi dẫn đến ứ đọng và hình thành ổ viêm.

Dựa trên cấu trúc giải phẫu và diễn tiến lâm sàng, viêm xoang có thể phân chia thành nhiều thể bệnh riêng biệt. Nhận diện chính xác từng dạng viêm xoang giúp giải thích tại sao người bệnh có vị trí đau nhức khác nhau, từ đau vùng trán, gò má cho đến đau sâu sau hốc mắt hay vùng chẩm gáy.

Phân loại viêm xoang theo thời gian diễn tiến bệnh

Dựa vào thời gian diễn tiến của bệnh, viêm xoang được phân thành ba nhóm chính gồm viêm xoang cấp tính, viêm xoang bán cấp và viêm xoang mạn tính. Viêm xoang cấp tính thường khởi phát đột ngột sau đợt cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên, kéo dài không quá bốn tuần với các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy dịch mũi vàng xanh và đau tức vùng mặt. Viêm xoang bán cấp là giai đoạn chuyển tiếp kéo dài từ bốn đến mười hai tuần khi các triệu chứng viêm chưa khỏi hoàn toàn.

Nếu tình trạng viêm nhiễm kéo dài trên mười hai tuần bất chấp các biện pháp can thiệp thông thường, bệnh được xếp vào nhóm viêm xoang mạn tính. Ở thể mạn tính, niêm mạc mũi xoang bị phù nề, dày lên hoặc thoái hóa thành polyp, khiến lỗ thông xoang tắc nghẽn kéo dài. Người bệnh thường xuyên cảm thấy nặng đầu, giảm khứu giác, mệt mỏi âm ỉ và có dịch nhầy chảy xuống họng gây ho dai dẳng. Việc phân loại theo thời gian giúp bác sĩ xác định giai đoạn bệnh và đưa ra chiến lược theo dõi thích hợp.

Phân biệt các loại viêm xoang theo vị trí giải phẫu hốc xoang

Theo giải phẫu học, hệ thống xoang cạnh mũi gồm nhiều hốc rỗng đối xứng, do đó viêm xoang cũng được định danh theo vị trí xoang bị tổn thương. Viêm xoang hàm trên là dạng phổ biến nhất, gây cảm giác căng tức vùng má dưới ổ mắt và có thể bắt nguồn từ các ổ nhiễm trùng quanh cuống răng hàm trên. Viêm xoang trán nằm ngay trên hốc mắt, đặc trưng bởi những cơn đau nhức vùng trán hoặc phía trên lông mày, thường tăng dần vào buổi sáng.

Bên cạnh đó, viêm xoang sàng gồm các hốc xoang nhỏ nằm giữa hai mắt, chia thành xoang sàng trước và xoang sàng sau. Viêm nhóm xoang này thường gây đau nhức sâu sau hốc mắt, gốc mũi và đau lan ra vùng đỉnh đầu hoặc sau gáy. Viêm xoang bướm nằm sâu nhất dưới đáy sọ, tuy ít gặp hơn nhưng có thể gây đau đầu âm ỉ vùng chẩm và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng thị lực nếu biến chứng sang dây thần kinh thị giác. Khi nhiều xoang cùng bị viêm nhiễm cùng lúc, tình trạng này được gọi là viêm đa xoang, đòi hỏi thăm khám kỹ lưỡng.

Tầm quan trọng của việc chẩn đoán đúng loại viêm xoang

Việc nhận diện đúng loại viêm xoang đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng hướng xử trí y khoa phù hợp cho từng cá nhân. Bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng sẽ kết hợp khai thác tiền sử bệnh, khám lâm sàng và thực hiện nội soi mũi xoang để quan sát trực tiếp dịch mủ, tình trạng phù nề niêm mạc cũng như cấu trúc vách ngăn mũi. Trong nhiều trường hợp viêm xoang mạn tính hoặc nghi ngờ biến chứng, chụp cắt lớp vi tính mũi xoang sẽ được chỉ định để đánh giá chi tiết cấu trúc xương và mức độ bít tắc hệ thống lỗ thông xoang.

Khi xác định được thể bệnh và nguyên nhân cụ thể, phác đồ theo dõi sẽ được cá nhân hóa. Chẳng hạn, viêm xoang do nhiễm khuẩn răng hàm cần có sự phối hợp điều trị giữa chuyên khoa răng hàm mặt và tai mũi họng. Đối với viêm xoang do cơ địa dị ứng, kiểm soát yếu tố môi trường và dùng thuốc kiểm soát phản ứng dị ứng là trọng tâm. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng chung một đơn thuốc cho mọi đợt nghẹt mũi đau đầu, vì mỗi dạng viêm xoang có đặc điểm tổn thương và phương pháp chăm sóc hoàn toàn khác nhau.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc xịt co mạch kéo dài hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để nhỏ vào mũi, vì có thể gây kích ứng niêm mạc và làm nặng thêm tình trạng viêm xoang.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các loại viêm xoang giúp người bệnh chủ động đi khám chuyên khoa tai mũi họng kịp thời. Việc chẩn đoán đúng vị trí và thể bệnh giúp bác sĩ đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp, phòng tránh nguy cơ tiến triển thành viêm xoang mạn tính hoặc gây biến chứng nguy hiểm.