Tổng hợp các loại vắc xin phòng COVID-19 phổ biến trên thế giới

Vắc xin phòng COVID-19 là gì?

Vắc xin phòng COVID-19 là chế phẩm sinh học được nghiên cứu nhằm kích hoạt hệ thống miễn dịch đặc hiệu nhận diện và ngăn chặn virus SARS-CoV-2. Dù sử dụng các công nghệ điều chế khác nhau từ mRNA, vector virus, tiểu đơn vị protein cho đến virus bất hoạt, mục tiêu chung của các loại vắc xin này là chuẩn bị cho hệ miễn dịch khả năng phản ứng nhanh chóng và hiệu quả khi cơ thể phơi nhiễm với mầm bệnh thực tế. Việc tiêm chủng đầy đủ giúp giảm đáng kể nguy cơ nhập viện, giảm thiểu tổn thương phổi và hạn chế các biến chứng đe dọa tính mạng. Các vắc xin được lưu hành quốc tế đều phải trải qua quá trình thử nghiệm lâm sàng nhiều giai đoạn và được các cơ quan quản lý dược phẩm uy tín thẩm định kỹ lưỡng về tính an toàn cũng như hiệu lực bảo vệ trước khi cấp phép sử dụng rộng rãi.

Nhóm vắc xin công nghệ mRNA

Vắc xin công nghệ mRNA đại diện tiêu biểu là Comirnaty của Pfizer-BioNTech và Spikevax của Moderna. Cơ chế của dòng vắc xin này là đưa một đoạn mã di truyền dạng thông tin vào tế bào cơ thể, hướng dẫn tế bào tự tổng hợp protein gai đặc trưng của virus SARS-CoV-2. Khi hệ thống miễn dịch nhận diện protein ngoại lai này, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng tạo kháng thể và tế bào lympho T để ghi nhớ tác nhân gây bệnh.

Đặc tính nổi bật của công nghệ mRNA là khả năng nghiên cứu và điều chỉnh rất nhanh chóng theo các biến thể mới xuất hiện. Đoạn mã di truyền phân rã hoàn toàn trong tế bào sau khi hoàn thành nhiệm vụ mà không can thiệp hay làm biến đổi cấu trúc DNA của người tiêm. Nhóm vắc xin này thường ghi nhận hiệu lực bảo vệ cao trước các đợt bùng phát dịch bệnh nghiêm trọng.

Nhóm vắc xin sử dụng nền tảng vector virus

Vắc xin vector virus sử dụng một loại virus vô hại đã được làm suy yếu, điển hình là adenovirus, đóng vai trò như phương tiện vận chuyển thông tin di truyền của protein gai vào tế bào người. Các đại diện nổi bật trên thế giới thuộc nhóm này bao gồm vắc xin của AstraZeneca và Janssen thuộc tập đoàn Johnson and Johnson.

Khi xâm nhập vào cơ thể, vector virus kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ qua cả kháng thể trung hòa lẫn miễn dịch tế bào. Nhóm vắc xin vector virus có lợi thế lớn về điều kiện bảo quản ở nhiệt độ tủ lạnh thông thường từ 2 đến 8 độ C, thuận tiện cho việc vận chuyển và phân phối diện rộng tại nhiều quốc gia. Phản ứng sau tiêm thường bao gồm sốt, đau mỏi cơ thể và thuyên giảm nhanh sau vài ngày.

Nhóm vắc xin tiểu đơn vị protein

Vắc xin tiểu đơn vị protein sử dụng các mảnh protein tinh chế của virus SARS-CoV-2, thường kết hợp với chất bổ trợ miễn dịch nhằm kích thích cơ thể sản sinh kháng thể. Đại diện tiêu biểu trên thị trường toàn cầu cho nhóm này là vắc xin Nuvaxovid của hãng Novavax.

Khác với công nghệ mRNA hay vector virus, nền tảng tiểu đơn vị không đưa vật liệu di truyền vào cơ thể mà trực tiếp cung cấp kháng nguyên protein đã được sản xuất và kiểm nghiệm nghiêm ngặt trong phòng thí nghiệm. Đây là công nghệ sinh học cổ điển đã được áp dụng an toàn qua nhiều thập kỷ trong vắc xin viêm gan B hay vắc xin ho gà. Nhờ đó, vắc xin có độ an toàn ổn định và tỷ lệ gây phản ứng phụ sốt cao tương đối thấp.

Nhóm vắc xin virus bất hoạt truyền thống

Vắc xin bất hoạt được sản xuất dựa trên nguyên lý truyền thống lâu đời trong y học, sử dụng chính virus SARS-CoV-2 đã bị tiêu diệt bằng nhiệt độ hoặc hóa chất để không còn khả năng nhân lên gây bệnh. Hai loại vắc xin bất hoạt được phân phối rộng rãi trên thế giới là Vero Cell của Sinopharm và CoronaVac của Sinovac.

Do chứa toàn bộ hạt virus đã bất hoạt, cơ thể được tiếp xúc với nhiều cấu trúc kháng nguyên bề mặt khác nhau ngoài protein gai. Công nghệ này có tính an toàn cao, ít gây sốt sau tiêm và dễ dàng bảo quản ở nhiệt độ tủ lạnh thông thường. Đây là giải pháp quan trọng giúp bao phủ vắc xin nhanh chóng tại nhiều khu vực có điều kiện cơ sở vật chất bảo quản chuyên sâu còn hạn chế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho lời khuyên y khoa trực tiếp. Người đi tiêm cần khai báo trung thực tiền sử dị ứng, tình trạng bệnh nền và các loại thuốc đang sử dụng tại bàn khám sàng lọc. Sau khi tiêm vắc xin, cần theo dõi sức khỏe tại chỗ ít nhất 30 phút và tiếp tục tự theo dõi tại nhà trong 24 đến 48 giờ tiếp theo. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như khó thở, phát ban toàn thân, đau tức ngực hoặc sốt cao liên tục không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin phòng COVID-19 đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ sức khỏe cá nhân và xây dựng miễn dịch cộng đồng. Mỗi nhóm công nghệ vắc xin đều có ưu điểm và cơ chế kích hoạt miễn dịch riêng biệt. Người dân nên chủ động tìm hiểu thông tin chính thống và trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế tại điểm tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm phù hợp nhất.