Tổn thương da và cách làm giảm các tác dụng phụ khi điều trị ung thư

Tổn thương da trong điều trị ung thư là gì?

Tổn thương da trong điều trị ung thư là tập hợp các phản ứng phụ xảy ra trên bề mặt da, niêm mạc, lông tóc và móng do tác động của các liệu pháp chống ung thư. Các phương pháp như hóa trị và xạ trị nhắm vào các tế bào ung thư phân chia nhanh nhưng đồng thời cũng ảnh hưởng đến các tế bào biểu mô lành mạnh của da, làm suy giảm tốc độ tái tạo và làm mỏng hàng rào bảo vệ tự nhiên.

Tương tự, các loại thuốc nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch thế hệ mới có thể can thiệp vào các thụ thể tăng trưởng biểu bì hoặc kích hoạt hệ miễn dịch phản ứng quá mức, dẫn đến hiện tượng viêm da, khô nứt, phát ban dạng trứng cá hoặc nhạy cảm với ánh sáng. Mức độ tổn thương da rất đa dạng tùy thuộc vào loại thuốc, liều lượng, vị trí xạ trị và cơ địa của từng người bệnh. Việc chủ động nhận biết và chăm sóc da đúng cách ngay từ đầu giúp kiểm soát tốt các triệu chứng và hạn chế nguy cơ gián đoạn liệu trình điều trị.

Các dạng tổn thương da thường gặp khi điều trị ung thư

Các phương pháp điều trị ung thư như xạ trị, hóa trị, liệu pháp nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch có thể tác động trực tiếp lên các tế bào da phát triển nhanh. Người bệnh thường gặp phải tình trạng khô ráp, bong tróc, ngứa ngáy hoặc phát ban dạng mụn trứng cá trên mặt và thân mình. Ngoài ra, da có thể bị tăng sắc tố trở nên sẫm màu hơn, móng tay giòn dễ gãy, nứt nẻ đầu ngón tay ngón chân hoặc xuất hiện hội chứng bàn tay – bàn chân gây đỏ rát, sưng nề.

Tại vùng chiếu xạ, da thường có biểu hiện viêm da do xạ trị với các mức độ từ đỏ da nhẹ, khô tróc vảy cho đến tróc vảy ẩm kèm tiết dịch. Những tác dụng phụ này không chỉ gây cảm giác đau ngứa, bất tiện trong sinh hoạt hàng ngày mà còn làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập nếu không được chăm sóc kịp thời và đúng cách.

Chăm sóc và dưỡng ẩm da đúng cách mỗi ngày

Để làm dịu và bảo vệ hàng rào bảo vệ da, việc cấp ẩm hàng ngày là bước vô cùng quan trọng. Người bệnh nên duy trì thói quen thoa kem dưỡng ẩm lành tính đều đặn, đặc biệt là ngay sau khi tắm hoặc rửa tay lúc da còn hơi ẩm. Khi lựa chọn sản phẩm bôi ngoài da, nên ưu tiên các loại kem hoặc thuốc mỡ không chứa cồn, không hương liệu tổng hợp, không chất bảo quản dễ gây kích ứng và có nhãn dành riêng cho da nhạy cảm.

Khi tắm rửa hoặc vệ sinh cá nhân, người bệnh chỉ nên dùng nước ấm vừa phải, tránh dùng nước quá nóng vì nhiệt độ cao sẽ làm mất đi lớp dầu tự nhiên khiến da càng khô nứt. Hãy sử dụng sữa rửa mặt và xà phòng tắm dịu nhẹ, tạo bọt mịn và xoa nhẹ bằng lòng bàn tay, không dùng bông tắm gai thô, bọt biển ráp hay cọ xát mạnh lên da. Sau khi vệ sinh, dùng khăn bông mềm thấm khô nhẹ nhàng bề mặt da.

Bảo vệ da trước ánh nắng mặt trời và tác nhân môi trường

Trong suốt quá trình hóa trị, xạ trị hoặc dùng thuốc nhắm trúng đích, làn da của người bệnh trở nên rất nhạy cảm với bức xạ tử ngoại từ ánh nắng mặt trời. Việc tiếp xúc trực tiếp với tia UV có thể làm trầm trọng thêm các tổn thương da, kích hoạt phản ứng phát ban nặng hơn và gây bỏng rát kéo dài. Do đó, người bệnh cần hạn chế ra ngoài trời vào những khung giờ nắng gắt.

Khi bắt buộc phải ra ngoài, hãy chủ động che chắn cẩn thận bằng quần áo dài tay may từ chất liệu cotton thoáng mát, thấm hút mồ hôi tốt, đội mũ rộng vành, đeo khẩu trang và kính râm. Đối với các vùng da hở không nằm trực tiếp trong trường chiếu xạ, người bệnh có thể sử dụng kem chống nắng phổ rộng có chỉ số chống nắng phù hợp theo tư vấn của bác sĩ chuyên khoa ung bướu hoặc bác sĩ da liễu. Tuyệt đối không tự ý thoa kem chống nắng hoặc các sản phẩm lạ lên vùng da đang xạ trị trước buổi chiếu xạ.

Thói quen sinh hoạt giúp hạn chế kích ứng và trầy xước da

Để hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương cơ học và nhiễm trùng, người bệnh cần giữ gìn vệ sinh móng tay, móng chân bằng cách cắt tỉa gọn gàng, tránh cắn móng hoặc tự ý cắt sâu vào khóe móng. Nếu cảm thấy ngứa ngáy dữ dội, không nên dùng móng tay cào gãi vì hành động này dễ làm rách da, tạo vết thương hở cho vi khuẩn xâm nhập. Thay vào đó, có thể áp khăn ẩm mát lên vùng ngứa hoặc xoa nhẹ nhàng bằng đệm đầu ngón tay.

Về trang phục hàng ngày, người bệnh nên chọn quần áo rộng rãi, đường may mềm mại, tránh các loại vải sợi thô cứng, len dạ gây cọ xát trực tiếp vào các vùng da nhạy cảm hoặc vùng nếp gấp. Đối với bàn tay và bàn chân, cần tránh tiếp xúc trực tiếp với các hóa chất tẩy rửa gia dụng, nước rửa bát, chất tẩy trắng bằng cách đeo găng tay cao su có lót vải cotton bên trong khi làm việc nhà nhẹ nhàng. Mang giày mềm, vừa vặn, có đệm êm để giảm ma sát lên lòng bàn chân.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc da nêu trên chỉ mang tính hỗ trợ thường thức và không thay thế cho phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và bôi các loại thuốc mỡ chứa corticoid, thuốc kháng sinh, cồn sát khuẩn mạnh hoặc đắp các loại lá cây, bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng lên vùng da bị tổn thương. Mọi sản phẩm kem dưỡng, sữa tắm hoặc thuốc bôi ngoài da đều cần được trao đổi và tham vấn ý kiến của bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ chuyên khoa Da liễu trước khi sử dụng.

Tóm tắt

Chăm sóc và bảo vệ làn da đúng cách đóng vai trò thiết yếu giúp người bệnh ung thư giảm bớt sự khó chịu, duy trì thể trạng và tuân thủ tốt phác đồ điều trị. Người bệnh cần chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị và điều dưỡng chuyên khoa ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường trên da để được tư vấn các biện pháp hỗ trợ thích hợp, an toàn.