Tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân và khi nào cần khám

Tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh là gì?

Vùng bìu của trẻ sơ sinh chứa hai tinh hoàn cùng các cấu trúc mạch máu, ống dẫn tinh và màng bao bọc. Ở trẻ sơ sinh đủ tháng, hai tinh hoàn thường đã hoàn thành quá trình di chuyển từ ổ bụng xuống vị trí cố định trong túi bìu. Tuy nhiên, kích thước và hình dáng hai bên bìu không phải lúc nào cũng hoàn toàn đối xứng tuyệt đối.

Sự chênh lệch thể tích giữa hai bên có thể rất nhẹ và lành tính, nhưng cũng có thể thể hiện rõ ràng khi một bên bìu căng phồng như quả trứng nhỏ còn bên kia lép kẹp. Bất thường kích thước này có thể xuất phát từ chính thể tích của nhu mô tinh hoàn, hoặc phổ biến hơn là do các cấu trúc xung quanh như màng bọc dịch, mạc nối hoặc quai ruột từ ổ bụng sa xuống. Để xác định chính xác bản chất khối phồng, việc thăm khám trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa nhi là bước cần thiết giúp phân biệt tình trạng sinh lý vô hại với các bệnh lý cần can thiệp y khoa.

Hiện tượng chênh lệch kích thước tinh hoàn sinh lý bình thường

Trong quá trình phát triển phôi thai, hai bên tinh hoàn của bé trai có thể hoàn tất việc di chuyển xuống bìu vào những thời điểm khác nhau. Sự phát triển mô đệm hoặc kích thước thực tế của hai bên tuyến sinh dục đôi khi có độ chênh lệch rất nhỏ không đáng kể.

Nếu mức độ chênh lệch kín đáo, da bìu hai bên mềm mại, màu sắc bình thường và trẻ không hề quấy khóc khi chạm vào vùng bẹn bìu, đây thường là hiện tượng sinh lý bình thường. Khi cơ thể trẻ dần hoàn thiện trong những tháng đầu đời, sự cân đối vùng bìu sẽ dần rõ ràng hơn mà không cần can thiệp y tế đặc biệt. Phụ huynh chỉ cần chú ý quan sát trong các lần tắm và thay tã hàng ngày cho bé.

Tràn dịch màng tinh hoàn làm tăng kích thước bìu một bên

Tràn dịch màng tinh hoàn là nguyên nhân phổ biến hàng đầu khiến một bên bìu của trẻ sơ sinh trông to phồng rõ rệt. Tình trạng này xảy ra khi dịch ổ bụng tích tụ xung quanh tinh hoàn qua một ống phúc tinh mạc chưa đóng kín hoàn toàn sau sinh.

Túi dịch này khiến bìu căng bóng, sờ vào có cảm giác mềm êm như bóng nước và thường không gây đau đớn cho trẻ. Đa số các trường hợp tràn dịch màng tinh hoàn thể đóng sẽ tự tiêu biến dần trong vòng 6 đến 12 tháng đầu đời khi đường thông tự bít lại và cơ thể hấp thu hết lượng dịch thừa. Bác sĩ nhi khoa sẽ theo dõi định kỳ để đánh giá mức độ thoái triển tự nhiên của khối dịch.

Thoát vị bẹn khiến vùng bìu to phồng bất thường

Thoát vị bẹn xảy ra khi quai ruột hoặc mạc nối trong ổ bụng chui qua ống bẹn xuống bìu do ống phúc tinh mạc tồn tại. Khi đó, bên bìu có quai ruột đi xuống sẽ to hơn hẳn bên còn lại. Đặc điểm nhận biết là khối phồng thường to rõ hơn khi trẻ khóc, ho hoặc rặn đi ngoài, và có thể thu nhỏ lại khi trẻ ngủ yên.

Khác với tràn dịch đơn thuần, thoát vị bẹn tiềm ẩn nguy cơ nghẹt ruột nếu đoạn tạng bị kẹt không thể tự trở về ổ bụng. Đây là bệnh lý ngoại khoa cần được bác sĩ chuyên khoa khám, tư vấn thời điểm phẫu thuật đóng ống bẹn phù hợp nhằm bảo tồn tạng thoát vị và mô tinh hoàn lân cận.

Tinh hoàn ẩn hoặc chậm xuống bìu tạo cảm giác không cân xứng

Đôi khi phụ huynh nhìn thấy một bên bìu nhỏ bất thường là do tinh hoàn bên đó chưa di chuyển xuống tới đáy bìu mà còn nằm lại trên đường đi, chẳng hạn ở ống bẹn hoặc trong ổ bụng. Khi sờ kiểm tra chỉ thấy một bên có hòn tinh hoàn rõ rệt, bên còn lại xẹp lép hoặc rỗng.

Tinh hoàn ẩn cần được phát hiện sớm vì nhiệt độ cao bên trong ổ bụng hay ống bẹn có thể làm suy giảm sự phát triển của các tế bào sinh tinh. Bác sĩ chuyên khoa ngoại nhi sẽ theo dõi sự di chuyển tự nhiên của tinh hoàn trong 6 tháng đầu đời, sau đó chỉ định phẫu thuật hạ tinh hoàn cố định vào bìu nếu cần thiết trước khi trẻ tròn một tuổi.

Cách theo dõi và thời điểm cần đưa trẻ đi khám bác sĩ

Khi phát hiện sự chênh lệch kích thước vùng bìu của trẻ sơ sinh, việc quan sát các biểu hiện đi kèm đóng vai trò then chốt để xử trí an toàn. Cha mẹ cần ghi nhận xem khối sưng có mềm hay cứng, có thay đổi kích thước theo tư thế hay khi trẻ khóc không, da bìu có đổi màu đỏ tía hoặc bầm tím hay không.

Nếu trẻ vẫn ăn ngủ tốt, tiểu tiện bình thường, khối phồng mềm và không đau, cha mẹ nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa nhi trong lần tiêm chủng hoặc tái khám định kỳ gần nhất. Ngược lại, nếu trẻ quấy khóc dữ dội, nôn trớ, bỏ bú hoặc vùng bìu sưng to đột ngột kèm đổi màu da, đây là dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp cần đến bệnh viện ngay lập tức để loại trừ xoắn tinh hoàn hoặc thoát vị nghẹt.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin về kích thước bìu ở trẻ sơ sinh chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý nắn bóp mạnh, chọc hút dịch hay áp dụng mẹo dân gian truyền miệng lên vùng bìu của trẻ sơ sinh. Khi phát hiện bất thường, gia đình cần đưa bé đến các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc ngoại nhi để được đánh giá cẩn thận bằng các phương pháp an toàn.

Tóm tắt

Tình trạng tinh hoàn bên to bên nhỏ ở trẻ sơ sinh thường do các biến đổi sinh lý lành tính như tràn dịch màng tinh hoàn. Dù vậy, phụ huynh không nên chủ quan tự phán đoán tại nhà. Việc đưa trẻ đi khám chuyên khoa nhi hoặc ngoại nhi sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân, theo dõi sát sao sự phát triển vùng bìu và can thiệp kịp thời nếu có bất thường thực thể.