Tình hình bệnh bạch hầu và các biện pháp chủ động phòng ngừa

Phòng ngừa bệnh bạch hầu là gì?

Bệnh bạch hầu là bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm B do trực khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra. Vi khuẩn này cư trú chủ yếu ở niêm mạc đường hô hấp trên như hầu họng, mũi, thanh quản và có thể xâm nhập qua các tổn thương da. Điểm đặc trưng và nguy hiểm nhất của bệnh là quá trình vi khuẩn tiết ra ngoại độc tố bạch hầu. Ngoại độc tố này làm hoại tử mô tại chỗ, hình thành màng giả màu trắng xám, dai, bám chặt vào niêm mạc họng, thanh quản, dễ gây chảy máu khi bóc tách và có thể gây bít tắc đường thở nhanh chóng.

Bên cạnh nguy cơ ngạt thở cơ học, ngoại độc tố bạch hầu theo dòng tuần hoàn đi khắp cơ thể, gây tổn thương nghiêm trọng đến cơ tim, hệ thống dẫn truyền tim và hệ thần kinh ngoại biên. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nếu chưa có miễn dịch bảo vệ. Nhận thức đúng về bản chất của bệnh giúp cộng đồng nâng cao cảnh giác, không chủ quan trước các dấu hiệu viêm đường hô hấp bất thường.

Nguy cơ lây lan và tính chất phức tạp của dịch bạch hầu

Bạch hầu là bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra, lây lan mạnh qua đường hô hấp khi người bệnh hoặc người lành mang trùng ho, hắt hơi hay nói chuyện. Dịch bệnh có xu hướng xuất hiện rải rác hoặc tạo thành các ổ dịch cục bộ tại những khu vực có tỷ lệ tiêm chủng vắc xin chưa đạt mức bao phủ tối ưu, vùng sâu vùng xa, hoặc nơi di biến động dân cư lớn.

Đặc tính nguy hiểm của vi khuẩn bạch hầu là khả năng tiết ra ngoại độc tố mạnh, gây tổn thương đường hô hấp trên với sự hình thành màng giả dai dính màu trắng xám ở hầu họng, thanh quản. Độc tố này có thể thẩm thấu vào máu, dẫn đến biến chứng viêm cơ tim, viêm dây thần kinh ngoại biên, suy hô hấp tắc nghẽn và thậm chí tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. Do đó, việc theo dõi sát sao diễn biến dịch tễ và phát hiện sớm các chùm ca bệnh tại địa phương là nhiệm vụ y tế công cộng hết sức cấp thiết.

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp phòng ngừa cốt lõi

Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả và có ý nghĩa bền vững nhất trong việc ngăn chặn dịch bệnh bùng phát. Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ nhỏ được bảo vệ thông qua các mũi vắc xin phối hợp chứa thành phần giải độc tố bạch hầu vào các tháng tuổi đầu đời và mũi tiêm nhắc lại khi trẻ được mười tám đến hai mươi bốn tháng tuổi.

Tuy nhiên, lượng kháng thể bảo vệ cơ thể sẽ suy giảm dần theo năm tháng. Do đó, thanh thiếu niên và người trưởng thành, đặc biệt là những người sống trong vùng lưu hành dịch hoặc nhóm nguy cơ cao như nhân viên y tế, cần chủ động tiêm các mũi vắc xin nhắc lại theo khoảng thời gian định kỳ được cơ quan y tế khuyến nghị. Việc duy trì miễn dịch cộng đồng trên diện rộng giúp ngăn chặn sự lây truyền của vi khuẩn, bảo vệ cả những đối tượng chưa đủ điều kiện tiêm chủng.

Vệ sinh cá nhân và kiểm soát môi trường sống xung quanh

Bên cạnh vắc xin, việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân và môi trường sống đóng vai trò thiết yếu nhằm giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh. Mọi người nên thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay nhanh, đặc biệt là sau khi ho, hắt hơi, trước khi chuẩn bị thức ăn và sau khi đến nơi công cộng.

Cần che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo khi ho để hạn chế phát tán giọt bắn chứa vi khuẩn ra không khí xung quanh. Đồng thời, các gia đình và trường học, công sở nên chú trọng giữ thông thoáng phòng ở, mở cửa đón gió tự nhiên và ánh nắng, thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như tay nắm cửa, bàn ghế, đồ chơi bằng dung dịch khử khuẩn thông thường. Việc không dùng chung vật dụng cá nhân như cốc uống nước, bát đũa, khăn mặt cũng giúp cắt đứt chuỗi lây nhiễm trong gia đình.

Biện pháp xử trí và cách ly y tế khi xuất hiện ca bệnh

Khi xuất hiện trường hợp nghi ngờ hoặc khẳng định mắc bệnh bạch hầu trong cộng đồng, việc triển khai các biện pháp khoanh vùng và cách ly y tế cần được thực hiện khẩn trương dưới sự điều phối của cơ quan y tế dự phòng. Người bệnh phải được đưa đến khu cách ly tại cơ sở y tế chuyên khoa để điều trị, theo dõi sát sao nhằm phát hiện sớm các biến chứng độc tố.

Những người tiếp xúc gần với ca bệnh cần được lập danh sách theo dõi sức khỏe chặt chẽ hàng ngày, thực hiện cách ly tại nhà và lấy mẫu xét nghiệm theo chỉ dẫn y tế. Tùy thuộc vào đánh giá chuyên môn, bác sĩ có thể chỉ định phác đồ uống kháng sinh dự phòng thích hợp nhằm tiêu diệt mầm bệnh tiềm ẩn ở người tiếp xúc gần, đồng thời khẩn trương rà soát và tiêm vét vắc xin cho toàn bộ người dân trong khu vực ổ dịch để dập tắt chu kỳ lây nhiễm.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin phổ biến kiến thức phòng bệnh trong cộng đồng, không mang tính chất chẩn đoán hay thay thế chỉ định y khoa. Khi bản thân hoặc người xung quanh có các triệu chứng nghi ngờ như đau họng dữ dội, sốt, khó thở, xuất hiện màng trắng xám ở cổ họng, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hay tự điều trị tại nhà vì có thể làm lỡ thời điểm can thiệp y tế quan trọng.

Tóm tắt

Bạch hầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu cộng đồng duy trì tỷ lệ bao phủ vắc xin cao và thực hiện tốt vệ sinh dịch tễ. Chủ động rà soát lịch tiêm chủng, giữ gìn vệ sinh và chủ động đến cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng bất thường là giải pháp thiết thực nhất để bảo vệ bản thân và gia đình.