Tìm hiểu về bệnh glaucoma góc đóng và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Glaucoma góc đóng, hay còn được dân gian gọi là bệnh thiên đầu thống hoặc cườm nước góc đóng, là một bệnh lý mắt nguy hiểm đặc trưng bởi tình trạng nghẽn tắc góc tiền phòng làm thủy dịch không thể thoát lưu bình thường. Khi dòng chảy bị ứ trệ, áp lực nội nhãn có thể tăng cao đột ngột hoặc tiến triển âm thầm, dẫn đến tổn thương không hồi phục của dây thần kinh thị giác.
Nắm vững thông tin về cơ chế phát sinh, các yếu tố nguy cơ cũng như triệu chứng cảnh báo của bệnh là bước quan trọng giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ thị lực của bản thân và người thân trong gia đình. Việc phát hiện sớm và tiếp cận các biện pháp chăm sóc y tế chuyên khoa kịp thời có ý nghĩa quyết định đối với khả năng duy trì tầm nhìn lâu dài.
Glaucoma góc đóng là gì?
Glaucoma góc đóng là một dạng cụ thể của nhóm bệnh lý glaucoma, xuất hiện khi mống mắt bị áp sát hoặc dính vào vùng bè giác củng mạc, chặn đứng lối thoát của dịch lỏng bên trong mắt. Thủy dịch không ngừng được sản xuất nhưng không thể đào thải ra ngoài sẽ nhanh chóng làm tăng nhãn áp. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng một cơn cấp tính kịch phát đe dọa mất thị lực chỉ trong vòng vài giờ đến vài ngày nếu không được giải áp khẩn cấp, hoặc diễn tiến mạn tính âm thầm làm thu hẹp dần thị trường nhìn của người bệnh. Do tính chất phức tạp và hậu quả nghiêm trọng đối với thị giác, việc hiểu rõ bản chất của bệnh giúp người dân tránh được tâm lý chủ quan trước những cơn đau nhức mắt bất thường.
Cơ chế bệnh sinh và các thể lâm sàng của glaucoma góc đóng
Trong cấu trúc giải phẫu mắt bình thường, thủy dịch liên tục được tiết ra từ thể mi để nuôi dưỡng các mô trong nhãn cầu rồi thoát ra ngoài qua hệ thống bè ở góc tiền phòng. Ở bệnh nhân glaucoma góc đóng, mống mắt bị đẩy hoặc kéo ra phía trước làm hẹp hoặc bít kín hoàn toàn góc thoát dịch này. Khi đường lưu thông bị cản trở, thể tích dịch ứ đọng nhanh chóng tạo nên áp lực lớn tác động ngược lên nhãn cầu, gây chèn ép mạch máu và tổn thương các sợi thần kinh thị giác. Bệnh thường được chia thành hai thể chính là thể cấp tính với diễn biến đột ngột, áp lực tăng vọt, và thể mạn tính khi góc tiền phòng đóng dần từng phần qua thời gian mà không có triệu chứng rầm rộ ban đầu.
Những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh
Sự xuất hiện của glaucoma góc đóng liên quan mật thiết đến cấu trúc giải phẫu của nhãn cầu và một số đặc điểm cơ địa. Những người có tiền phòng nông, nhãn cầu kích thước nhỏ, trục nhãn cầu ngắn thường dễ gặp phải tình trạng này. Tuổi tác càng cao, thể thủy tinh sinh lý ngày càng dày lên cũng góp phần đẩy mống mắt về phía trước, gia tăng nguy cơ hẹp góc tiền phòng. Bên cạnh đó, phụ nữ trung niên và người cao tuổi có tỷ lệ mắc cao hơn đáng kể so với nam giới. Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò nhất định khi gia đình có người thân từng mắc bệnh cườm nước. Ngoài ra, việc lưu trú lâu trong bóng tối, trạng thái căng thẳng cảm xúc mạnh hoặc tác dụng phụ của một số nhóm thuốc gây giãn đồng tử có thể kích hoạt cơn đóng góc cấp tính.
Dấu hiệu cảnh báo đặc trưng cần lưu ý
Khi góc tiền phòng bị nghẽn tắc đột ngột, người bệnh thường trải qua cơn cấp tính với những biểu hiện rất dữ dội. Cơn đau nhức mắt xuất hiện bất ngờ, lan tỏa lên vùng trán, thái dương và nửa đầu cùng bên. Đi kèm với đau nhức là tình trạng nhìn mờ nhanh chóng, xuất hiện quầng sáng nhiều màu sắc hình cầu vồng xung quanh các nguồn đèn. Mắt trở nên đỏ rực, chảy nước mắt, sợ ánh sáng và khi sờ nắn nhẹ vào mi mắt thấy nhãn cầu căng cứng như hòn bi. Tình trạng tăng áp lực nội nhãn còn kích thích phản xạ thần kinh thực vật gây buồn nôn, nôn mửa, vã mồ hôi, đôi khi khiến người bệnh nhầm lẫn với các vấn đề về tiêu hóa hay thần kinh trung ương. Trong khi đó, ở thể mạn tính, biểu hiện có thể chỉ là cảm giác mỏi mắt thoáng qua hoặc nhìn mờ nhẹ từng đợt.
Đánh giá chuyên khoa và các phương pháp kiểm soát nhãn áp
Để chẩn đoán chính xác và đưa ra hướng quản lý phù hợp, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ tiến hành đo nhãn áp, soi góc tiền phòng bằng lăng kính chuyên dụng để đánh giá độ mở của góc thoát dịch, đồng thời soi đáy mắt và chụp cắt lớp quang học võng mạc để kiểm tra tổn thương gai thị. Việc kiểm soát nhãn áp có thể bao gồm việc sử dụng các thuốc nhỏ mắt đặc hiệu nhằm giảm tiết thủy dịch hoặc co đồng tử theo chỉ định chặt chẽ, kết hợp thủ thuật laser tạo lỗ thông mống mắt chu biên hoặc phẫu thuật tạo đường thoát dịch mới khi cần thiết. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc hay đổi loại thuốc nhỏ mắt khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ điều trị.
Lưu ý an toàn
Nội dung trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Cơn tăng nhãn áp cấp tính là một cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp; người bệnh khi có triệu chứng đau nhức mắt dữ dội kèm nhìn mờ và nôn mửa cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt gần nhất. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc các thuốc giảm đau mà không có hướng dẫn từ nhân viên y tế vì có thể làm tình trạng bệnh chuyển biến nặng hơn.
Tóm tắt
Glaucoma góc đóng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực vĩnh viễn nếu không được phát hiện và xử trí đúng lúc. Việc duy trì thói quen kiểm tra mắt định kỳ, đặc biệt ở nhóm đối tượng có yếu tố nguy cơ cao, đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn chức năng thị giác. Hãy chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa mắt để có kế hoạch theo dõi sức khỏe thị lực an toàn và hiệu quả nhất.
Nguồn tham khảo
- Acta Medica International: Comparative Evaluation of Intraocular Pressure Control and Visual Outcomes Following Laser Peripheral Iridotomy versus Early Lens Extraction in Acute Angle- Closure Glaucoma
- Research Review: Comparison of Intraocular Pressure After Phacoemulsification Compared to Laser Peripheral Iridotomy (LPI) in Acute Primary Angle Closure (APAC) Patients: A Systematic Review
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh glaucoma góc đóng khác gì so với glaucoma góc mở?
Glaucoma góc mở diễn tiến âm thầm với góc tiền phòng thông thoáng, trong khi glaucoma góc đóng xảy ra do cấu trúc góc bị che lấp hoặc hẹp hẹp, có thể gây ra những cơn tăng nhãn áp đột ngột kèm đau nhức dữ dội.
Thị lực bị mất do glaucoma góc đóng có thể hồi phục được không?
Tổn thương thần kinh thị giác do bệnh glaucoma gây ra hiện nay không thể hồi phục. Mục tiêu can thiệp y tế là hạ nhãn áp và duy trì thị lực còn lại, ngăn ngừa bệnh tiếp tục tiến triển nặng hơn.
Nếu một mắt bị glaucoma góc đóng thì mắt còn lại có bị ảnh hưởng không?
Cả hai mắt thường có cấu trúc giải phẫu tương đồng. Nếu một bên mắt đã bị đóng góc, mắt còn lại có nguy cơ rất cao và cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám dự phòng cẩn thận.
Người bệnh cần thận trọng với những loại thuốc nào khi mắc bệnh?
Người có tiền sử nhãn áp cao hoặc nghi ngờ góc tiền phòng hẹp cần hết sức cẩn trọng với các loại thuốc làm giãn đồng tử, thuốc chống dị ứng hay thuốc cảm cúm, và luôn phải hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi sử dụng.
Bao lâu người bệnh glaucoma góc đóng cần đi kiểm tra mắt một lần?
Tần suất tái khám do bác sĩ nhãn khoa chỉ định dựa trên mức nhãn áp và độ ổn định của đáy mắt, thông thường từ 1 đến 3 tháng một lần trong giai đoạn theo dõi tích cực.
