Bệnh lý cườm nước có lây không và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cườm nước, hay còn gọi là bệnh glôcôm hoặc thiên đầu thống, là một trong những nguyên nhân phổ biến gây tổn thương thị giác và suy giảm thị lực nếu không được can thiệp kịp thời. Rất nhiều người khi thấy người thân mắc bệnh thường băn khoăn liệu bệnh lý cườm nước có lây từ người này sang người khác qua tiếp xúc, sinh hoạt chung hay dùng chung đồ đạc hay không.
Khẳng định từ góc độ y khoa cho thấy cườm nước hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm. Căn bệnh này bắt nguồn từ sự rối loạn lưu thông thủy dịch bên trong nhãn cầu dẫn đến tăng nhãn áp hoặc tổn thương trực tiếp dây thần kinh thị giác, chứ không xuất phát từ bất kỳ loại vi khuẩn, virus hay mầm bệnh truyền nhiễm nào. Do đó, người thân và gia đình có thể hoàn toàn yên tâm khi đồng hành và chăm sóc người bệnh trong cuộc sống thường nhật.
Bệnh lý cườm nước có lây không là gì?
Cườm nước là tên gọi dân gian của nhóm bệnh lý glôcôm, đặc trưng bởi sự tổn thương tiến triển của dây thần kinh thị giác có nhiệm vụ dẫn truyền tín hiệu hình ảnh từ mắt lên não bộ. Trong trạng thái bình thường, bên trong nhãn cầu luôn có chất dịch gọi là thủy dịch được sản sinh và lưu thông liên tục để nuôi dưỡng các mô mắt, sau đó thoát ra ngoài qua vùng góc tiền phòng. Khi hệ thống dẫn lưu này bị tắc nghẽn hoặc giảm chức năng, dịch bị ứ đọng sẽ khiến áp lực bên trong mắt gia tăng.
Sự gia tăng nhãn áp trong thời gian dài sẽ chèn ép và làm tổn hại các sợi thần kinh thị giác, gây thu hẹp tầm nhìn và có thể dẫn đến mù lòa không thể hồi phục. Đáng lưu ý, đa số các trường hợp cườm nước góc mở tiến triển rất thầm lặng mà không gây đau đớn, khiến người bệnh dễ chủ quan và chỉ phát hiện khi thị lực đã suy giảm nghiêm trọng.
Vì sao cườm nước không thể lây qua đường tiếp xúc thông thường
Để một bệnh lý có thể lây lan giữa người với người, tác nhân gây bệnh bắt buộc phải là các vi sinh vật truyền nhiễm như vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng xâm nhập qua đường hô hấp, dịch tiết hay tiếp xúc bề mặt. Trong khi đó, cườm nước là bệnh lý nội sinh liên quan trực tiếp đến cơ chế dẫn lưu thủy dịch và lưu lượng tuần hoàn nuôi dưỡng đầu dây thần kinh thị giác của riêng từng người.
Các hoạt động sinh hoạt thường ngày như dùng chung khăn mặt, chạm vào mắt, ăn uống chung hay ngủ chung phòng với người bị cườm nước đều an toàn tuyệt đối. Mọi người không cần phải áp dụng các biện pháp cách ly hay khử khuẩn đối với người mắc cườm nước, giúp người bệnh giải tỏa tâm lý lo âu và an tâm điều trị.
Mối liên hệ giữa yếu tố di truyền và nguy cơ mắc cườm nước
Mặc dù không có tính lây nhiễm qua tiếp xúc, cườm nước lại là bệnh có liên quan chặt chẽ đến yếu tố di truyền trong gia đình. Khi trong gia đình có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con cái mắc bệnh cườm nước, nguy cơ những thành viên còn lại mắc bệnh lý này sẽ cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung. Điều này đôi khi khiến nhiều người hiểu lầm rằng căn bệnh đã lây truyền qua các thế hệ.
Cấu trúc giải phẫu góc tiền phòng hẹp, độ dày giác mạc trung tâm hoặc sự nhạy cảm của các sợi thần kinh thị giác thường có xu hướng di truyền. Bên cạnh yếu tố gia đình, những người trên 40 tuổi, người mắc bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, người có tật khúc xạ cận thị nặng hoặc từng lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid kéo dài cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao cần được kiểm tra định kỳ.
Những dấu hiệu cảnh báo cườm nước cần chú ý thăm khám
Cườm nước được chia thành hai dạng phổ biến là cườm nước góc mở và cườm nước góc đóng, với các biểu hiện rất khác nhau. Ở dạng góc mở mạn tính, người bệnh hầu như không có triệu chứng khó chịu rõ rệt trong giai đoạn đầu, chỉ tình cờ nhận ra khi tầm nhìn ngoại vi bị thu hẹp dần giống như nhìn qua một ống nhòm hẹp.
Ngược lại, ở dạng góc đóng cấp tính, áp lực nội nhãn tăng vọt đột ngột gây ra những cơn đau nhức mắt dữ dội lan lên nửa đầu cùng bên, mắt cương tụ đỏ, nhìn mờ kèm theo hiện tượng thấy quầng tán sắc màu cầu vồng bao quanh các nguồn sáng. Cơn cấp có thể đi kèm cảm giác buồn nôn, nôn mửa và mệt lả. Đây là tình trạng cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp đòi hỏi người bệnh phải đến ngay bệnh viện để hạ nhãn áp kịp thời, tránh tổn thương thần kinh thị giác vĩnh viễn.
Cách chủ động tầm soát và chăm sóc thị lực định kỳ
Biện pháp bảo vệ thị lực khỏi tổn thương do cườm nước hữu hiệu nhất chính là khám tầm soát định kỳ tại các cơ sở y tế có chuyên khoa mắt. Quy trình kiểm tra chuyên sâu thường bao gồm đo nhãn áp, soi góc tiền phòng, đánh giá thị trường và chụp cắt lớp quang học bán phần sau để quan sát chi tiết lớp sợi thần kinh võng mạc.
Những người từ 40 tuổi trở lên hoặc có người thân trong gia đình từng mắc cườm nước nên chủ động kiểm tra mắt chuyên khoa đều đặn mỗi năm một lần. Ngoài ra, việc duy trì lối sống lành mạnh, tránh chấn thương vùng mắt và tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt giảm ngứa, chống viêm có chứa thành phần corticoid khi chưa có chỉ định y khoa là giải pháp quan trọng giúp bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh.
Lưu ý an toàn
Nội dung bài viết nhằm mục đích phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc khám lâm sàng, chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt hạ áp lực nhãn cầu, không tự ý ngừng thuốc hay sử dụng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng. Khi xuất hiện các dấu hiệu đau nhức mắt bất thường, cần đến ngay bệnh viện mắt uy tín để kiểm tra.
Tóm tắt
Tóm lại, bệnh lý cườm nước hoàn toàn không lây lan qua bất kỳ con đường tiếp xúc nào nhưng lại mang tính chất di truyền gia đình và diễn tiến âm thầm. Việc chủ động khám mắt định kỳ và tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ chuyên khoa mắt là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực và ngăn ngừa nguy cơ suy giảm tầm nhìn vĩnh viễn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Ngủ chung giường hoặc dùng chung khăn mặt với người bị cườm nước có bị lây không?
Hoàn toàn không. Cườm nước là bệnh lý thần kinh thị giác do cơ chế nội sinh và áp lực bên trong nhãn cầu, không phải bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn hay virus. Việc sinh hoạt chung, dùng chung khăn hay đồ dùng cá nhân hoàn toàn an toàn.
Trong gia đình có người mắc cườm nước thì con cháu có chắc chắn bị bệnh không?
Không chắc chắn nhưng nguy cơ sẽ cao hơn người bình thường. Yếu tố di truyền làm tăng khả năng nhạy cảm với bệnh, do đó người có người thân mắc cườm nước nên đi khám mắt định kỳ từ sau tuổi 35 hoặc 40 để kiểm tra nhãn áp.
Bệnh cườm nước có thể chữa khỏi dứt điểm hoàn toàn được không?
Hiện nay y học chưa có phương pháp phục hồi các sợi thần kinh thị giác đã bị tổn hại do cườm nước. Mục tiêu điều trị là kiểm soát áp lực nội nhãn bằng thuốc nhỏ mắt, laser hoặc can thiệp ngoại khoa nhằm ngăn bệnh tiến triển nặng hơn.
Tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid có làm tăng nguy cơ cườm nước không?
Có. Việc lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid kéo dài có thể gây biến chứng tăng nhãn áp thứ phát dẫn đến cườm nước do thuốc. Do đó, người bệnh chỉ nên dùng thuốc nhỏ mắt theo đúng đơn và chỉ dẫn của bác sĩ nhãn khoa.
Khi nào người có nguy cơ cườm nước cần đi khám mắt cấp cứu?
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu đột ngột đau nhức mắt dữ dội lan lên đầu, mắt đỏ, nhìn mờ nhanh, thấy quầng sáng tán sắc xung quanh đèn hoặc kèm theo buồn nôn, vì đây có thể là cơn glôcôm góc đóng cấp tính.
