Tiêu chuẩn chẩn đoán gout chính xác được sử dụng hiện nay

Tiêu chuẩn chẩn đoán gout là gì?

Bệnh gout hình thành do sự lắng đọng các tinh thể monosodium urat tại các khớp và mô xung quanh khi nồng độ axit uric trong huyết thanh vượt ngưỡng bão hòa kéo dài. Quá trình này kích hoạt phản ứng viêm cấp tính, biểu hiện bằng những đợt sưng, nóng, đỏ và đau buốt dữ dội, thường bắt đầu ở các khớp chi dưới. Nếu không được kiểm soát tốt, các tinh thể này sẽ tích tụ thành các hạt tophi dưới da, phá hủy cấu trúc sụn xương và gây suy giảm chức năng khớp.

Tiêu chuẩn chẩn đoán gout hiện đại là tập hợp các chỉ số lâm sàng, cận lâm sàng và hình ảnh học được các hiệp hội thấp khớp học thế giới thống nhất nhằm xác định chính xác sự hiện diện của bệnh. Việc chẩn đoán chuẩn xác không chỉ giúp xác nhận bản chất của đợt viêm khớp mà còn loại trừ nguy cơ viêm khớp nhiễm trùng, đồng thời tạo tiền đề cho việc điều chỉnh lối sống và lựa chọn phương án điều trị hạ axit uric lâu dài một cách an toàn.

Tiêu chuẩn vàng tìm tinh thể urat qua chọc hút dịch khớp

Tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán bệnh gout từ trước đến nay là tìm thấy tinh thể urat dạng hình kim, lưỡng chiết quang âm dưới kính hiển vi phân cực. Mẫu bệnh phẩm được lấy trực tiếp từ việc chọc hút dịch khớp đang sưng đau hoặc từ khối u tophi dưới da. Khi phát hiện thấy tinh thể urat tự do hoặc nằm bên trong bạch cầu, bác sĩ có thể khẳng định chắc chắn chẩn đoán bệnh gout mà không cần phải thỏa mãn thêm các tiêu chí phụ trợ khác.

Tuy nhiên, việc chọc hút dịch khớp là một thủ thuật xâm lấn, đòi hỏi kỹ thuật vô trùng tuyệt đối và kinh nghiệm của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Trong nhiều trường hợp viêm khớp ở vị trí nhỏ như ngón chân cái hoặc khi lượng dịch khớp quá ít, việc lấy dịch có thể gặp khó khăn. Dù vậy, phương pháp này vẫn giữ vai trò quyết định, đặc biệt hữu ích khi cần chẩn đoán phân biệt với viêm khớp nhiễm khuẩn cấp tính hoặc các dạng viêm khớp vi tinh thể khác.

Tiêu chuẩn phân loại bệnh gout theo hướng dẫn ACR/EULAR 2015

Để hỗ trợ các bác sĩ lâm sàng khi không thể chọc hút dịch khớp, Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ và Liên đoàn Chống Thấp khớp Châu Âu đã xây dựng tiêu chuẩn phân loại gout ACR/EULAR năm 2015. Tiêu chuẩn này bao gồm một tiêu chí tiên quyết là người bệnh phải trải qua ít nhất một đợt sưng, nóng hoặc đau tại khớp ngoại biên hoặc bao hoạt dịch. Sau khi thỏa mãn điều kiện đầu tiên, người bệnh sẽ được tính điểm dựa trên ba nhóm tiêu chí: đặc điểm lâm sàng, xét nghiệm sinh hóa và chẩn đoán hình ảnh.

Về mặt lâm sàng, hệ thống tính điểm đánh giá vị trí khớp bị ảnh hưởng, trong đó khớp bàn ngón chân cái mang trọng số cao nhất, kèm theo các đặc tính như da đỏ rực, không chịu được va chạm nhẹ và đau đạt đỉnh trong vòng 24 giờ. Về sinh hóa, nồng độ axit uric huyết thanh được chia thành nhiều mức để cộng hoặc trừ điểm. Nếu tổng điểm từ 8 trở lên trên thang điểm đánh giá, người bệnh được xếp loại mắc bệnh gout với độ nhạy và độ đặc hiệu rất cao.

Vai trò và giới hạn của xét nghiệm nồng độ axit uric máu

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần làm xét nghiệm axit uric máu là có thể kết luận bị gout, nhưng trên thực tế xét nghiệm này chỉ mang tính định hướng. Tình trạng tăng axit uric máu rất phổ biến trong cộng đồng và phần lớn người có chỉ số cao không bao giờ bộc lộ triệu chứng bệnh gout. Ngược lại, trong đợt viêm khớp gout cấp tính, nồng độ axit uric trong máu có thể tụt giảm về mức bình thường do phản ứng viêm và sự tăng bài tiết urat qua thận.

Chính vì vậy, các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên dựa hoàn toàn vào một lần xét nghiệm axit uric đơn độc để chẩn đoán hoặc loại trừ bệnh gout. Khi nghi ngờ, bác sĩ thường đề nghị làm lại xét nghiệm sau khi đợt viêm cấp đã thuyên giảm hoàn toàn khoảng 2 đến 4 tuần. Việc theo dõi chỉ số axit uric định kỳ đóng vai trò chủ yếu trong việc đánh giá hiệu quả của phác đồ hạ urat và phòng ngừa cơn đau tái phát lâu dài.

Ứng dụng chẩn đoán hình ảnh như siêu âm và chụp cắt lớp năng lượng kép

Những năm gần đây, sự phát triển của các phương tiện chẩn đoán hình ảnh tiên tiến đã mang lại bước tiến lớn trong việc phát hiện bệnh gout sớm và không xâm lấn. Nổi bật nhất là kỹ thuật siêu âm khớp độ phân giải cao và chụp cắt lớp vi tính năng lượng kép. Trên hình ảnh siêu âm, dấu hiệu đường đôi phản ánh lớp lắng đọng tinh thể urat trên bề mặt sụn khớp, có giá trị chẩn đoán tương đương với các dấu hiệu lâm sàng điển hình.

Chụp cắt lớp vi tính năng lượng kép cho phép phân tách các thành phần hóa học khác nhau của mô, từ đó hiển thị trực quan các ổ lắng đọng tinh thể urat bằng màu sắc riêng biệt ngay cả khi chưa hình thành hạt tophi nhìn thấy bằng mắt thường. Phương pháp này có độ chính xác rất cao và đặc biệt giá trị ở những trường hợp khó chẩn đoán, tổn thương khớp sâu hoặc khi người bệnh không thể thực hiện chọc hút dịch khớp.

Lưu ý an toàn

Các tiêu chuẩn chẩn đoán gout mang tính chất định hướng chuyên môn và cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn cùng hệ thống trang thiết bị đạt chuẩn. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý chẩn đoán dựa trên kết quả xét nghiệm máu đơn lẻ, không tự ý mua thuốc giảm đau chống viêm liều cao hoặc thuốc hạ axit uric để tự điều trị tại nhà vì có thể gây hại cho gan, thận và làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.

Tóm tắt

Việc xác định bệnh gout ngày nay đòi hỏi sự kết hợp toàn diện giữa khai thác triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm chuyên sâu và chẩn đoán hình ảnh hiện đại. Khi có dấu hiệu đau nhức khớp đột ngột, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám kỹ lưỡng, giúp xây dựng phác đồ kiểm soát axit uric hiệu quả và ngăn ngừa các biến chứng mạn tính nguy hiểm.