Tiếp xúc với người xạ trị có sao không và lưu ý an toàn khi chăm sóc

Tiếp xúc với người xạ trị có sao không?

Xạ trị là phương pháp sử dụng các hạt bức xạ ion hóa năng lượng cao như tia X, tia gamma hoặc proton để tiêu diệt các tế bào ung thư và ngăn chặn sự phát triển bất thường của khối u. Phương pháp này có thể được áp dụng đơn độc hoặc kết hợp linh hoạt cùng phẫu thuật và hóa trị tùy thuộc vào giai đoạn bệnh cũng như phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa ung bướu.

Trong y học hiện đại, xạ trị được chia thành hai nhóm chính là xạ trị ngoài và xạ trị trong. Xạ trị ngoài chiếu tia từ thiết bị bên ngoài qua da vào khối u đích, trong khi xạ trị trong đưa nguồn bức xạ trực tiếp vào bên trong cơ thể dưới dạng cấy hạt hoặc dược chất phóng xạ. Tính an toàn khi tiếp xúc của người xung quanh phụ thuộc hoàn toàn vào việc người bệnh đang được chỉ định điều trị theo hình thức nào. Hiểu rõ sự khác biệt này giúp người nhà xóa bỏ tâm lý hoang mang không đáng có.

Mức độ an toàn khi tiếp xúc với bệnh nhân xạ trị chiếu ngoài

Xạ trị chiếu ngoài là hình thức phổ biến nhất hiện nay trong điều trị ung thư. Ở phương pháp này, chùm tia bức xạ năng lượng cao từ máy gia tốc chỉ đi qua cơ thể người bệnh trong vài phút để phá hủy tế bào u tại vị trí đích, sau đó biến mất hoàn toàn ngay khi máy ngừng phát tia.

Cơ thể người bệnh không hề tích trữ hay giữ lại bất kỳ hạt phóng xạ nào sau khi bước ra khỏi phòng điều trị. Do đó, người bệnh hoàn toàn không phát ra bức xạ ra môi trường xung quanh. Người thân, bạn bè hoàn toàn có thể ôm ấp, bắt tay, trò chuyện gần gũi, ăn uống chung và sinh hoạt bình thường mà không cần có bất kỳ khoảng cách bảo vệ nào. Việc tạo tâm lý thoải mái và gắn kết gia đình là điều rất cần thiết để nâng đỡ tinh thần người bệnh trong giai đoạn này.

Lưu ý khi tiếp xúc với người thực hiện xạ trị trong

Khác với chiếu ngoài, xạ trị trong hay còn gọi là xạ trị áp sát hoặc sử dụng dược chất phóng xạ dạng uống, tiêm sẽ đưa nguồn bức xạ trực tiếp vào cơ thể. Ví dụ điển hình là việc uống iod phóng xạ trong điều trị ung thư tuyến giáp hoặc cấy hạt phóng xạ điều trị ung thư tuyến tiền liệt.

Trong thời gian nguồn phóng xạ còn hoạt tính trong cơ thể, người bệnh có thể phát ra một lượng bức xạ nhất định hoặc thải phóng xạ qua nước tiểu, phân, mồ hôi và nước bọt. Đội ngũ y tế luôn có hướng dẫn cụ thể về thời gian cách ly y tế, khoảng cách tiếp xúc tối thiểu trên một mét, hạn chế thời gian ở gần và yêu cầu giữ vệ sinh nguồn thải nghiêm ngặt. Khi chất phóng xạ phân rã hết và đào thải an toàn theo chỉ định của bác sĩ y học hạt nhân, người bệnh sẽ trở lại sinh hoạt hoàn toàn bình thường với người thân.

Cách chăm sóc và bảo vệ vùng da bị chiếu xạ cho người bệnh

Vùng da tiếp nhận tia xạ thường trở nên mỏng manh, khô ráp, đỏ rát hoặc sẫm màu tương tự như bị cháy nắng. Người chăm sóc cần giúp người bệnh vệ sinh vùng da này thật nhẹ nhàng bằng nước ấm, lau khô bằng khăn mềm sạch, không chà xát mạnh hay gãi ngứa làm trầy xước.

Tuyệt đối không tự ý bôi các loại kem dưỡng da, dầu gió, cồn sát khuẩn, thuốc mỡ hay đắp lá thảo dược lên vùng da bị xạ nếu chưa có sự đồng ý của bác sĩ điều trị ung bướu. Tránh để vùng da xạ trị tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh. Người bệnh nên mặc các loại trang phục bằng vải cotton rộng rãi, mềm mại và thoáng khí để hạn chế cọ xát cơ học gây tổn thương da.

Chế độ dinh dưỡng và nâng đỡ thể trạng trong quá trình xạ trị

Quá trình xạ trị đòi hỏi cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng để tái tạo các mô lành bị ảnh hưởng, khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức và chán ăn. Người chăm sóc nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày thành 5 đến 6 bữa để giảm áp lực tiêu hóa và giúp người bệnh dễ hấp thu dưỡng chất hơn.

Khẩu phần ăn cần giàu năng lượng và protein từ thịt nạc, cá, trứng, sữa dinh dưỡng y học, các loại đậu đỗ để tái tạo tế bào và phục hồi cơ bắp. Cần khuyến khích người bệnh uống đủ nước, bổ sung nước ép hoa quả tươi và rau xanh để thanh lọc cơ thể và tránh táo bón. Nếu người bệnh bị viêm loét niêm mạc miệng do xạ trị vùng đầu cổ, hãy ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, nguội và không cay mặn. Không tự ý sử dụng các loại thực phẩm chức năng chống oxy hóa liều cao mà không tham vấn ý kiến chuyên gia.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn chăm sóc và an toàn bức xạ cần luôn tuân thủ chặt chẽ theo hồ sơ điều trị cụ thể của từng bệnh nhân. Nếu người bệnh có các triệu chứng sốt cao, rét run, khó thở, nôn ói liên tục, tiêu chảy nặng hoặc vùng da xạ trị chảy dịch, lở loét và đau dữ dội, người nhà cần liên hệ ngay với trung tâm ung bướu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Không tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng để điều trị tác dụng phụ của xạ trị.

Tóm tắt

Tiếp xúc với người xạ trị thông thường hoàn toàn an toàn và không gây nhiễm xạ cho người xung quanh. Sự thấu hiểu, đồng hành và hỗ trợ kiên nhẫn từ người thân là điểm tựa tinh thần quý giá giúp bệnh nhân ung thư vượt qua quá trình xạ trị. Khi có bất kỳ thắc mắc cụ thể nào về loại tia hoặc các quy định cách ly, gia đình hãy trực tiếp trao đổi với bác sĩ xạ trị để nhận được hướng dẫn an toàn và chính xác nhất.