Người đã tiêm vắc xin viêm gan B có bị lây nữa không?

Tiêm vắc xin viêm gan B có bị lây không?

Vắc xin viêm gan B hoạt động bằng cách kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu kháng nguyên bề mặt virus, ký hiệu là anti-HBs hay HBsAb. Khi nồng độ anti-HBs đạt từ 10 mUI/ml trở lên, cơ thể được coi là có khả năng bảo vệ trước sự xâm nhập của virus viêm gan B. Ở đa số người trưởng thành khỏe mạnh, phác đồ tiêm 3 mũi cơ bản tạo ra tỷ lệ đáp ứng miễn dịch rất cao.

Tuy vậy, hiệu quả bảo vệ thực tế còn phụ thuộc vào thể trạng của từng cá nhân, độ tuổi tiêm phòng và sự duy trì của tế bào lympho ghi nhớ miễn dịch. Một số người có cơ địa không tạo đủ nồng độ kháng thể cần thiết sau liệu trình tiêm, khiến virus vẫn có thể xâm nhập nếu tiếp xúc với nguồn lây qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn hoặc từ mẹ sang con. Hiểu rõ cơ chế này giúp người đã tiêm phòng tránh được tâm lý chủ quan.

Nguyên nhân người đã tiêm phòng vẫn có thể nhiễm virus viêm gan B

Khả năng một người bị lây nhiễm virus viêm gan B dù đã tiêm phòng xuất phát từ nhiều yếu tố miễn dịch và sinh học khác nhau. Thứ nhất, việc không hoàn thành đủ số mũi theo phác đồ hoặc tiêm sai khoảng cách thời gian khuyến cáo có thể khiến hệ miễn dịch chưa kịp sản sinh đủ lượng kháng thể bảo vệ cần thiết.

Thứ hai, có một tỷ lệ nhỏ người thuộc nhóm không đáp ứng với vắc xin sau liệu trình tiêm chuẩn. Tình trạng này thường gặp hơn ở người cao tuổi, người thừa cân, người hút thuốc lá, bệnh nhân suy giảm miễn dịch, hoặc người mắc bệnh thận mạn tính và xơ gan.

Thứ ba, nồng độ kháng thể anti-HBs có xu hướng suy giảm tự nhiên theo thời gian sau nhiều năm tiêm chủng. Mặc dù tế bào nhớ miễn dịch vẫn có thể kích hoạt khi gặp virus, nhưng ở những người suy giảm kháng thể xuống dưới ngưỡng 10 mUI/ml và có thể trạng suy yếu, nguy cơ nhiễm trùng đột phá vẫn có thể xảy ra. Cuối cùng, nếu một người đã nhiễm virus tiềm ẩn từ trước khi tiêm vắc xin, việc tiêm chủng sau đó sẽ không thể loại bỏ virus đã tồn tại trong gan.

Cách kiểm tra khả năng miễn dịch với virus viêm gan B

Để biết chính xác cơ thể còn được bảo vệ hay không, phương pháp khoa học duy nhất là thực hiện xét nghiệm định lượng kháng thể anti-HBs tại các cơ sở y tế. Xét nghiệm này đo lường nồng độ kháng thể trong huyết thanh và cung cấp kết quả định lượng cụ thể.

Nếu chỉ số anti-HBs lớn hơn 100 mUI/ml, cơ thể đang có nồng độ kháng thể rất cao và khả năng bảo vệ trước virus viêm gan B rất tốt. Khi nồng độ dao động từ 10 đến 100 mUI/ml, cơ thể vẫn có sự bảo vệ nhưng lượng kháng thể đang có xu hướng giảm dần, cần được theo dõi định kỳ. Trường hợp kết quả dưới 10 mUI/ml hoặc âm tính, mức bảo vệ không đạt, người bệnh có nguy cơ bị lây nhiễm nếu tiếp xúc với nguồn lây.

Bên cạnh xét nghiệm kháng thể, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra thêm kháng nguyên bề mặt HBsAg để chắc chắn rằng người khám chưa từng bị nhiễm virus trước đó, từ đó đưa ra tư vấn tiêm nhắc lại phù hợp.

Đối tượng nên tiêm mũi nhắc lại vắc xin viêm gan B

Mặc dù ở người khỏe mạnh, trí nhớ miễn dịch có thể duy trì sự bảo vệ lâu dài, việc tiêm nhắc lại một mũi vắc xin viêm gan B vẫn được khuyến cáo cho một số nhóm đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm cao hoặc suy giảm miễn dịch.

Nhân viên y tế, kỹ thuật viên phòng xét nghiệm và những người thường xuyên tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của người khác là nhóm ưu tiên hàng đầu cần kiểm tra kháng thể và tiêm nhắc lại khi chỉ số anti-HBs xuống thấp. Người có người thân trong gia đình hoặc bạn đời đang nhiễm virus viêm gan B mạn tính cũng cần duy trì nồng độ kháng thể tối ưu để phòng ngừa lây nhiễm chéo.

Ngoài ra, bệnh nhân phải lọc máu chu kỳ, người nhiễm HIV, bệnh nhân ung thư đang hóa trị hoặc người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài nên được theo dõi kháng thể định kỳ. Nếu chỉ số bảo vệ giảm xuống dưới 10 mUI/ml, bác sĩ chuyên khoa sẽ hướng dẫn tiêm một mũi tăng cường hoặc thực hiện lại phác đồ tiêm phù hợp để củng cố hàng rào bảo vệ.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm virus viêm gan B trong sinh hoạt

Bên cạnh việc tiêm phòng đầy đủ, duy trì thói quen sinh hoạt an toàn là mắt xích quan trọng giúp ngăn chặn nguy cơ lây truyền virus viêm gan B qua đường máu và dịch tiết cơ thể. Virus viêm gan B có khả năng tồn tại bền bỉ ngoài môi trường tự nhiên trong nhiều ngày, do đó việc phòng ngừa cơ học luôn cần thiết.

Mỗi cá nhân tuyệt đối không dùng chung các vật dụng có nguy cơ dính máu hoặc trầy xước niêm mạc như bàn chải đánh răng, dao cạo râu, kìm bấm móng tay hoặc dụng cụ xăm mình. Khi thực hiện các thủ thuật y tế, nha khoa hoặc làm đẹp, cần lựa chọn cơ sở có quy trình vô khuẩn dụng cụ nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn y tế.

Trong quan hệ tình dục, sử dụng biện pháp bảo vệ phù hợp và duy trì lối sống lành mạnh giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan B cùng các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Đối với phụ nữ mang thai, việc khám tầm soát virus viêm gan B định kỳ giúp nhân viên y tế chủ động kế hoạch dự phòng lây truyền từ mẹ sang con ngay sau khi sinh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học đại chúng và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Không tự ý kết luận tình trạng miễn dịch của bản thân dựa trên số mũi tiêm trong quá khứ mà không qua xét nghiệm định lượng kháng thể. Mọi quyết định tiêm bổ sung, tiêm nhắc lại hoặc xử trí sau phơi nhiễm cần được thăm khám và tư vấn trực tiếp bởi nhân viên y tế tại các cơ sở chuyên khoa hoặc trung tâm tiêm chủng hợp pháp.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin viêm gan B là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất hiện nay, nhưng không thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm nếu lượng kháng thể đã suy giảm hoặc cơ thể không đáp ứng miễn dịch. Việc chủ động xét nghiệm định lượng anti-HBs định kỳ kết hợp duy trì lối sống an toàn là giải pháp bảo vệ lá gan bền vững. Người dân nên chủ động tham vấn ý kiến nhân viên y tế để có lịch theo dõi và tiêm chủng phù hợp cho bản thân.