Nên tiêm vắc xin não mô cầu ACYW và nhóm B như thế nào để phòng bệnh

Tiêm vắc xin não mô cầu là gì?

Vi khuẩn não mô cầu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn. Bệnh cảnh phổ biến và nguy hiểm nhất do tác nhân này gây ra bao gồm viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết tối cấp, có thể khiến người bệnh rơi vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn và tổn thương đa cơ quan nhanh chóng.

Vắc xin phòng não mô cầu hoạt động bằng cách kích thích hệ thống miễn dịch nhận diện và tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại lớp vỏ polysaccharide hoặc các protein bề mặt của vi khuẩn. Do vi khuẩn tồn tại nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, việc trang bị kháng thể đơn lẻ chỉ giúp bảo vệ trước một vài nhóm cụ thể mà không tạo ra khả năng bảo vệ toàn diện, đòi hỏi người dân cần nắm rõ chiến lược tiêm chủng phòng ngừa kết hợp.

Các nhóm huyết thanh vi khuẩn não mô cầu thường gặp

Vi khuẩn Neisseria meningitidis được chia thành nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó năm nhóm gây bệnh phổ biến nhất tại nhiều quốc gia bao gồm A, B, C, Y và W-135. Mỗi nhóm huyết thanh sở hữu cấu trúc kháng nguyên vỏ polysaccharide riêng biệt, do đó kháng thể do một loại vắc xin đơn lẻ tạo ra không thể bảo vệ chéo trước các nhóm còn lại.

Trước đây, các vắc xin phòng nhóm A và C hoặc vắc xin cộng hợp nhóm B và C thường được sử dụng đơn lẻ. Hiện nay, sự phát triển của y học dự phòng mang lại hai nhóm vắc xin chính là vắc xin tứ giá phòng nhóm ACYW và vắc xin thế hệ mới chuyên biệt cho nhóm B. Việc hiểu rõ cơ chế kháng nguyên giúp người dân nhận thức được tầm quan trọng của việc tiêm đủ các chủng cần thiết nhằm bảo vệ cơ thể tối đa.

Lý do cần phối hợp vắc xin não mô cầu ACYW và nhóm B

Người dân cần tiêm cả vắc xin phòng nhóm B và vắc xin nhóm ACYW để tạo hàng rào miễn dịch khép kín. Nếu chỉ tiêm vắc xin ACYW, cơ thể hoàn toàn chưa có kháng thể bảo vệ trước vi khuẩn não mô cầu nhóm B, vốn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết tại nhiều khu vực.

Ngược lại, nếu chỉ tiêm vắc xin nhóm B thì người tiêm vẫn đối mặt với nguy cơ lây nhiễm các nhóm A, C, Y hoặc W-135 khi tiếp xúc nguồn bệnh hoặc khi đi du lịch đến vùng có dịch lưu hành. Sự phối hợp linh hoạt giữa hai nhóm vắc xin theo lịch hẹn của cơ sở tiêm chủng sẽ giúp kích thích hệ miễn dịch sinh kháng thể đặc hiệu cho từng chủng, từ đó giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh thể nặng và hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Đối tượng và thời điểm tiêm chủng thích hợp

Mỗi loại vắc xin não mô cầu có độ tuổi bắt đầu và phác đồ mũi tiêm khác nhau tùy theo nhà sản xuất và quy định y tế hiện hành. Trẻ nhỏ từ hai tháng tuổi đã có thể bắt đầu tiếp cận một số loại vắc xin phòng não mô cầu nhóm B, sau đó tiếp tục theo dõi để tiêm nhắc lại theo hướng dẫn chuyên môn.

Đối với vắc xin tứ giá ACYW, độ tuổi chỉ định có thể áp dụng cho trẻ từ chín tháng hoặc hai tuổi trở lên, kéo dài cho đến người lớn tuổi. Những đối tượng có nguy cơ cao như người bị cắt lách, người suy giảm miễn dịch, sinh viên sống tại ký túc xá đông đúc hoặc quân nhân cũng được khuyến cáo hoàn thành đầy đủ các mũi tiêm. Khi đến lịch hẹn, bác sĩ tại điểm tiêm chủng sẽ kiểm tra tiền sử và tư vấn lộ trình tiêm xen kẽ an toàn nhất cho từng cá nhân.

Theo dõi và chăm sóc sau khi tiêm vắc xin

Quy trình tiêm chủng cần tuân thủ khám sàng lọc trước tiêm để đánh giá thể trạng, đo nhiệt độ và khai thác tiền sử dị ứng. Sau khi tiêm, người được tiêm chủng phải ở lại theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất ba mươi phút nhằm kịp thời xử trí nếu xuất hiện phản ứng phản vệ hoặc dị ứng cấp tính.

Khi về nhà, người chăm sóc cần tiếp tục theo dõi sát sao thân nhiệt, vị trí vết tiêm và các dấu hiệu toàn thân trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ. Có thể áp dụng chườm mát tại vết tiêm nếu sưng nhẹ và dùng thuốc hạ sốt thông thường theo đúng chỉ dẫn của nhân viên y tế nếu xuất hiện sốt nhẹ. Tuyệt đối không tự ý đắp lá cây hoặc bôi thuốc lạ lên vết tiêm để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn tại chỗ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa dự phòng và không thay thế cho chỉ định của cán bộ y tế. Người có tiền sử dị ứng nặng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin, người đang sốt cao hoặc mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính cần hoãn tiêm và thông báo chi tiết cho bác sĩ khám sàng lọc trước khi thực hiện tiêm chủng.

Tóm tắt

Tiêm đủ các nhóm vắc xin não mô cầu là biện pháp chủ động và bền vững giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh viêm màng não nguy hiểm. Bạn nên đưa trẻ nhỏ và người thuộc nhóm nguy cơ đến cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn phác đồ tiêm chủng phù hợp nhất.