Tiêm uốn ván muộn có sao không và cách xử trí

Tiêm uốn ván muộn có sao không?

Uốn ván là một bệnh nhiễm trùng cấp tính do ngoại độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Loại vi khuẩn này tồn tại phổ biến trong đất, phân động vật, bụi bẩn và các dụng cụ kim loại rỉ sét. Khi xâm nhập vào cơ thể qua các vết thương hở, vết rách da hoặc vết đâm sâu kỵ khí, vi khuẩn sẽ sinh sôi và tiết ra độc tố tấn công hệ thần kinh vận động. Độc tố uốn ván gây nên các cơn co cứng cơ cục bộ rồi lan toàn thân, dẫn đến cứng hàm, co giật và suy hô hấp nghiêm trọng. Do cơ thể không thể tự tạo miễn dịch bền vững sau khi khỏi bệnh, việc tiêm vắc xin uốn ván hoặc huyết thanh kháng uốn ván là giải pháp thiết yếu để ngăn chặn căn bệnh nguy hiểm này.

Ảnh hưởng khi tiêm phòng uốn ván muộn sau chấn thương

Trong xử trí dự phòng sau phơi nhiễm, mốc thời gian vàng để tiêm huyết thanh kháng độc tố uốn ván là trong vòng 24 giờ đầu sau khi xuất hiện vết thương. Đây là khoảng thời gian vi khuẩn Clostridium tetani bắt đầu xâm nhập nhưng chưa kịp nhân lên mạnh mẽ và giải phóng độc tố vào hệ tuần hoàn thần kinh.

Nếu tiêm uốn ván muộn sau 24 đến 48 giờ hoặc lâu hơn, nguy cơ nhiễm độc tố thần kinh sẽ gia tăng đáng kể. Tuy nhiên, thời gian ủ bệnh uốn ván thường kéo dài từ vài ngày đến vài tuần tùy thuộc vào vị trí và tính chất vết thương. Do đó, việc tiêm muộn dù làm giảm bớt hiệu quả bảo vệ so với tiêm đúng giờ nhưng vẫn vô cùng cần thiết và có giá trị dự phòng hơn rất nhiều so với việc bỏ qua không tiêm.

Xử trí khi trễ hẹn tiêm vắc xin uốn ván định kỳ hoặc thai kỳ

Đối với những người đang trong lộ trình tiêm phòng định kỳ hoặc phụ nữ mang thai tiêm vắc xin phòng uốn ván, việc quên lịch hẹn vài ngày đến vài tuần không làm mất đi hoàn toàn hiệu lực của các mũi trước đó.

Hệ miễn dịch của cơ thể vẫn ghi nhớ kháng nguyên từ những liều vắc xin đã tiêm. Theo hướng dẫn chuyên môn của ngành y tế, bạn không cần phải bắt đầu tiêm lại từ mũi đầu tiên. Thay vào đó, bạn chỉ cần tiêm bù mũi tiếp theo càng sớm càng tốt để củng cố nồng độ kháng thể bảo vệ. Đối với phụ nữ mang thai, việc tiêm mũi bổ sung cần hoàn thành trước ngày dự sinh tối thiểu một tháng để kháng thể kịp truyền qua nhau thai sang thai nhi.

Các bước cần làm ngay khi phát hiện tiêm uốn ván trễ

Khi nhận thấy bản thân đã quá mốc thời gian khuyến cáo sau chấn thương, điều quan trọng đầu tiên là giữ bình tĩnh và thực hiện đúng các bước sơ cứu vết thương tại chỗ. Bạn nên rửa kỹ vết rách dưới vòi nước sạch cùng xà phòng diệt khuẩn trong ít nhất mười lăm phút để loại bỏ đất cát và dị vật bẩn.

Tiếp theo, bạn dùng dung dịch sát khuẩn povidone iodine hoặc cồn y tế để lau nhẹ bề mặt, tuyệt đối không đắp thuốc lá, tro bếp hay các mẹo dân gian lên vết rách. Sau khi băng vết thương bằng gạc vô khuẩn, hãy đến ngay phòng tiêm chủng hoặc bệnh viện gần nhất. Bác sĩ sẽ kiểm tra tình trạng mô dập nát, tiền sử tiêm phòng để phối hợp giữa vắc xin tạo miễn dịch chủ động và huyết thanh tạo miễn dịch thụ động.

Mức độ nguy cơ dựa trên đặc điểm của từng loại vết thương

Vi khuẩn uốn ván là loại vi khuẩn kỵ khí phát triển mạnh trong các môi trường thiếu oxy. Do đó, mức độ nguy hiểm khi tiêm muộn phụ thuộc rất lớn vào tính chất tổn thương trên cơ thể.

Những vết thương có nguy cơ uốn ván rất cao bao gồm vết đâm sâu do đinh gỉ, mảnh kim loại bẩn, cành cây cắm sâu vào thịt, vết thương dập nát nhiều dị vật, hoặc vết cắn từ động vật. Ngược lại, các vết trầy xước nông, sạch và chảy máu ít có nguy cơ thấp hơn. Dù ở mức độ nào, việc tự ý đánh giá vết thương tại nhà rất dễ dẫn đến sai lầm, do đó bạn cần nhân viên y tế phân loại nguy cơ trực tiếp để có chỉ định tiêm phòng chính xác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, huyết thanh hoặc tự xử lý các vết thương sâu tại nhà. Không được chủ quan khi vết thương đã khép miệng ngoài da vì vi khuẩn uốn ván kỵ khí phát triển mạnh nhất trong môi trường kín khí không có oxy. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, cần đến ngay cơ sở y tế.

Tóm tắt

Tiêm phòng vắc xin hoặc huyết thanh uốn ván là biện pháp bảo vệ tính mạng khi gặp tổn thương ngoài da có nguy cơ nhiễm trùng. Khi phát hiện tiêm uốn ván muộn, bạn không nên hoang mang nhưng cũng tuyệt đối không được chủ quan bỏ qua. Hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ đánh giá tình trạng vết thương và chỉ định mũi tiêm bù phù hợp nhằm ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.