Tiêm phòng viêm gan B và các thông tin cần biết trước khi thực hiện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm do virus viêm gan B (HBV) gây ra, lây truyền qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và truyền từ mẹ sang con khi sinh nở. Bệnh thường tiến triển âm thầm, nếu không kiểm soát tốt có nguy cơ chuyển thành viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư tế bào gan.
Tiêm vắc xin viêm gan B là biện pháp phòng bệnh đặc hiệu nhằm kích thích hệ thống miễn dịch tạo kháng thể bảo vệ lâu dài. Để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu, người tiêm cần thực hiện đúng phác đồ, hoàn thành đủ số mũi và tuân thủ các mốc sàng lọc kháng thể trước cũng như sau khi tiêm.
Tiêm phòng viêm gan B
Vắc xin viêm gan B chứa kháng nguyên bề mặt tái tổ hợp của virus viêm gan B, có tác dụng kích thích hệ miễn dịch của cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu Anti-HBs nhằm vô hiệu hóa virus khi có sự xâm nhập thực tế. Đây là một trong những loại vắc xin có độ an toàn cao và được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu trong nhiều thập kỷ qua. Hiệu quả bảo vệ của vắc xin có thể đạt trên 95% ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người trưởng thành khỏe mạnh khi hoàn thành đủ các mũi tiêm theo quy chuẩn. Sau khi hoàn thành phác đồ, lượng kháng thể thường duy trì mức bảo vệ vững chắc trong nhiều năm. Đối với những trường hợp nguy cơ cao hoặc lượng kháng thể suy giảm theo thời gian, việc kiểm tra định kỳ giúp xác định thời điểm cần tiêm nhắc lại để duy trì khả năng phòng bệnh liên tục.
Những đối tượng cần được tiêm phòng vắc xin viêm gan B
Tất cả trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đều là đối tượng ưu tiên hàng đầu cần được tiêm vắc xin viêm gan B càng sớm càng tốt sau khi sinh. Trẻ cần được bảo vệ sớm để giảm thiểu nguy cơ nhiễm virus chu sinh từ mẹ, bởi nguy cơ chuyển sang thể mạn tính ở trẻ sơ sinh bị lây nhiễm lên tới 90%.
Đối với người lớn, việc tiêm phòng được khuyến cáo cho tất cả những người chưa từng mắc bệnh và chưa có kháng thể bảo vệ trong máu. Các nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cao bao gồm nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với máu và dịch sinh học, người sống chung nhà hoặc có bạn tình nhiễm viêm gan B, bệnh nhân phải chạy thận nhân tạo định kỳ, người mắc bệnh gan mạn tính khác và người có kế hoạch đi du lịch đến vùng lưu hành dịch tễ cao. Việc tiêm phòng chủ động cho các nhóm đối tượng này giúp ngăn chặn nguy cơ bùng phát ổ dịch trong cộng đồng.
Xét nghiệm cần thực hiện trước khi tiêm vắc xin cho người lớn
Trước khi tiêm phòng viêm gan B, người lớn cần thực hiện hai xét nghiệm máu cơ bản gồm kháng nguyên bề mặt HBsAg và kháng thể bề mặt Anti-HBs để xác định tình trạng nhiễm virus cùng mức độ miễn dịch hiện tại.
Chỉ số HBsAg phản ánh sự hiện diện của virus trong cơ thể. Khi kết quả HBsAg dương tính, người xét nghiệm đang nhiễm virus, vắc xin không còn tác dụng phòng ngừa và cần chuyển sang theo dõi chuyên khoa Tiêu hóa – Gan mật để đánh giá chức năng gan. Ngược lại, xét nghiệm Anti-HBs đo lường nồng độ kháng thể bảo vệ. Nồng độ Anti-HBs từ 10 mIU/ml trở lên cho thấy cơ thể đã có miễn dịch, chưa cần tiêm thêm. Khi cả hai xét nghiệm HBsAg và Anti-HBs đều âm tính, cơ thể hoàn toàn chưa có miễn dịch và cần bắt đầu phác đồ tiêm phòng theo chỉ dẫn y tế.
Lịch tiêm phòng viêm gan B cơ bản cho trẻ em và người trưởng thành
Lịch tiêm phòng viêm gan B áp dụng cho trẻ sơ sinh bắt đầu bằng mũi sơ sinh trong vòng 24 giờ đầu sau khi chào đời. Tiếp đó, trẻ được tiêm theo lịch tiêm chủng mở rộng bằng vắc xin phối hợp 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 vào các mốc tháng tuổi thứ 2, 3, 4 và tiêm nhắc lại khi trẻ được 16 đến 18 tháng tuổi.
Người lớn chưa có kháng thể thường áp dụng phác đồ chuẩn 3 mũi tiêm bắp theo lịch 0 – 1 – 6 tháng (mũi thứ hai cách mũi đầu 1 tháng, mũi thứ ba cách mũi đầu 5 tháng hoặc cách mũi thứ hai 5 tháng). Ở những tình huống cần tạo miễn dịch cấp bách như chuẩn bị can thiệp ngoại khoa hoặc sắp di chuyển đến vùng dịch, bác sĩ có thể tư vấn phác đồ tiêm nhanh với khoảng cách ngắn hơn giữa các mũi, sau đó tiêm bổ sung một mũi nhắc lại sau 12 tháng nhằm bảo đảm nồng độ kháng thể ổn định lâu dài.
Cách theo dõi và xử trí các phản ứng thông thường sau tiêm chủng
Sau khi tiêm chủng, người tiêm cần ở lại điểm tiêm chủng tối thiểu 30 phút để nhân viên y tế theo dõi phản ứng quá mẫn tức thì, đồng thời tiếp tục tự theo dõi tại nhà trong 24 đến 48 giờ sau đó.
Các phản ứng thông thường thường nhẹ và tự thoái lui sau 1 đến 3 ngày, bao gồm đau, sưng, đỏ tại vết tiêm bắp, sốt nhẹ dưới 38,5 độ C, mệt mỏi hoặc đau nhức cơ. Người tiêm có thể chườm mát vết tiêm bằng khăn sạch và uống đủ nước để giảm bớt cảm giác khó chịu; không đắp lá cây, lát chanh hay bôi các chất lạ lên vị trí tiêm. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường như sốt cao liên tục khó hạ, khó thở, thở rít, phát ban mề đay toàn thân, chóng mặt hoặc tụt huyết áp, cần đến ngay cơ sở y tế có khoa cấp cứu để được can thiệp kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin về tiêm phòng viêm gan B mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa và không thay thế cho chỉ định trực tiếp từ nhân viên y tế. Người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin, người đang sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính cần hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe hồi phục ổn định. Không tự ý bỏ dở phác đồ tiêm khi chưa có ý kiến của bác sĩ khám sàng lọc. Phụ nữ đang mang thai hoặc người có bệnh lý nền mạn tính cần thông báo chi tiết cho bác sĩ tại điểm tiêm chủng để được đánh giá cẩn trọng.
Tóm tắt
Tiêm vắc xin viêm gan B đúng và đủ liều là giải pháp chủ động bảo vệ gan khỏi các tổn thương mạn tính và biến chứng nguy hiểm. Chủ động kiểm tra tình trạng kháng thể và tham khảo ý kiến bác sĩ tại các trung tâm tiêm chủng uy tín giúp mỗi người xây dựng kế hoạch phòng ngừa bệnh khoa học, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người đã nhiễm virus viêm gan B có cần tiêm vắc xin nữa không?
Người đã nhiễm virus viêm gan B và có kết quả xét nghiệm HBsAg dương tính thì việc tiêm vắc xin không còn mang lại hiệu quả bảo vệ. Người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa Tiêu hóa – Gan mật để được theo dõi chức năng gan và nhận hướng dẫn chăm sóc phù hợp.
Kháng thể viêm gan B sau tiêm có tồn tại vĩnh viễn không?
Lượng kháng thể Anti-HBs có xu hướng suy giảm dần theo thời gian ở một số người. Do đó, người thuộc nhóm nguy cơ cao phơi nhiễm nên làm xét nghiệm định lượng kháng thể sau 5 năm để bác sĩ tư vấn xem có cần tiêm một mũi nhắc lại hay không.
Tiêm muộn so với lịch hẹn mũi tiếp theo có phải tiêm lại từ đầu không?
Nếu bị trễ hẹn so với lịch tiêm, người tiêm không cần phải tiêm lại từ đầu mà chỉ cần tiêm tiếp mũi còn thiếu càng sớm càng tốt. Hệ miễn dịch vẫn có khả năng ghi nhớ kháng nguyên từ các mũi tiêm trước đó.
Phụ nữ đang cho con bú có tiêm phòng viêm gan B được không?
Phụ nữ đang cho con bú hoàn toàn có thể tiêm phòng viêm gan B an toàn. Vắc xin chứa kháng nguyên tái tổ hợp không hoạt lực, không làm ảnh hưởng đến nguồn sữa mẹ cũng như sức khỏe của trẻ nhỏ đang bú mẹ.
Sau khi tiêm vắc xin viêm gan B bao lâu thì nên xét nghiệm kiểm tra kháng thể?
Thời điểm thích hợp nhất để xét nghiệm định lượng kháng thể Anti-HBs là khoảng 1 đến 2 tháng sau khi hoàn thành mũi tiêm cuối cùng của phác đồ cơ bản. Kết quả này giúp đánh giá chính xác mức độ đáp ứng miễn dịch của cơ thể.
