Tiêm phòng lao không mưng mủ có sao không và những điều cha mẹ cần biết

Tiêm phòng lao không mưng mủ là gì?

Vắc xin phòng lao BCG là loại vắc xin sống giảm độc lực, được sử dụng rộng rãi nhằm tạo miễn dịch chủ động cho trẻ trước trực khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis. Khác với nhiều loại vắc xin tiêm bắp thông thường, vắc xin lao được tiêm trong da và thường tạo ra một chuỗi phản ứng viêm bán cấp tại chỗ kéo dài từ vài tuần đến vài tháng.

Thông thường, phản ứng này dẫn đến sự xuất hiện của một nốt sần nhỏ, mưng mủ nhẹ rồi vỡ ra tạo sẹo lõm đặc trưng ở vùng cơ delta cánh tay trái. Tuy nhiên, sự xuất hiện của nốt mưng mủ hoặc sẹo chỉ là phản ứng mô học tại bề mặt da. Mức độ đáp ứng miễn dịch thực sự lại diễn ra bên trong hệ bạch huyết và các tế bào miễn dịch của cơ thể trẻ.

Tiến trình phản ứng thông thường sau khi tiêm vắc xin phòng lao

Sau khi trẻ được tiêm vắc xin phòng lao BCG vào lớp trong da ở cánh tay trái, cơ thể sẽ khởi động quá trình đáp ứng miễn dịch tại chỗ. Thông thường, trong khoảng một đến hai tuần đầu tiên sau tiêm, vị trí kim tiêm hầu như không có biểu hiện gì đặc biệt hoặc chỉ xuất hiện một nốt sần nhỏ màu đỏ rồi tự biến mất.

Từ tuần thứ hai đến tuần thứ tư, tại vết tiêm bắt đầu nổi lên một nốt sần đỏ, sau đó tiến triển thành một nốt mủ nhỏ màu trắng đục. Khoảng tuần thứ sáu đến tuần thứ tám, nốt mủ này sẽ tự vỡ, rỉ một ít dịch mủ rồi khô lại tạo thành vảy cứng. Vảy có thể bong ra rồi đóng lại một vài lần trước khi lành hẳn. Quá trình này thường kết thúc sau khoảng hai đến ba tháng, để lại một vết sẹo nhỏ đường kính từ ba đến năm milimet trên da cánh tay của trẻ. Đây là diễn tiến lành tính hoàn toàn tự nhiên của vắc xin phòng lao.

Nguyên nhân khiến vết tiêm vắc xin lao ở trẻ không mưng mủ

Hiện tượng vết tiêm lao không mưng mủ hoặc không hình thành sẹo có thể xuất phát từ một số lý do sinh học và kỹ thuật tiêm chủng. Thứ nhất là do cơ địa và đặc điểm hệ thống miễn dịch riêng biệt của từng đứa trẻ. Mỗi cá thể có mức độ đáp ứng viêm tại chỗ khác nhau; một số trẻ có hệ miễn dịch xử lý kháng nguyên rất êm dịu, tạo ra kháng thể bảo vệ vững chắc mà không gây phản ứng mưng mủ ồ ạt trên bề mặt da.

Thứ hai, kỹ thuật tiêm trong da vắc xin BCG đòi hỏi độ chính xác cao. Nếu thao tác tiêm hơi sâu xuống dưới da hoặc liều lượng thực tế đi vào mô phân tán nhẹ, biểu hiện ngoài da có thể không xuất hiện vết mưng mủ điển hình. Tuy nhiên, điều này không nhất thiết làm mất đi tác dụng bảo vệ của vắc xin. Do đó, việc không thấy mưng mủ không đồng nghĩa với việc trẻ chưa nhận được vắc xin hay cơ thể hoàn toàn chưa có miễn dịch.

Tiêm phòng lao không mưng mủ có làm giảm hiệu quả miễn dịch không

Nhiều nghiên cứu y khoa về vắc xin học trên thế giới đã chỉ ra rằng việc hình thành sẹo sau tiêm vắc xin lao BCG không phải là thước đo tuyệt đối cho khả năng bảo vệ của cơ thể trước vi khuẩn lao. Rất nhiều trường hợp trẻ hoàn toàn không có sẹo tiêm hoặc vết tiêm không hề mưng mủ nhưng khi kiểm tra đáp ứng miễn dịch tế bào vẫn cho thấy cơ thể đã có sự bảo vệ đối với các thể lao nặng như lao màng não hay lao kê.

Tác dụng chính của vắc xin lao tiêm cho trẻ sơ sinh là kích hoạt hệ thống tế bào lympho nhận diện và ngăn chặn sự lan tràn của vi khuẩn lao trong cơ thể. Do đó, phụ huynh không nên quá hoang mang hay vội vàng kết luận rằng mũi tiêm hoàn toàn mất tác dụng chỉ vì cánh tay của bé láng mịn và không có dấu vết mưng mủ như những đứa trẻ khác.

Trẻ không mưng mủ có cần phải tiêm lại vắc xin lao không

Theo các hướng dẫn tiêm chủng hiện hành của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, nếu một đứa trẻ đã được xác nhận tiêm chủng vắc xin BCG đúng quy trình tại cơ sở y tế uy tín, việc không có sẹo hoặc không mưng mủ không phải là chỉ định để tự động tiêm nhắc lại một mũi lao khác.

Việc tự ý cho trẻ tiêm lại vắc xin lao khi cơ thể đã có kháng thể tiềm ẩn có thể dẫn đến phản ứng quá mẫn tại chỗ nghiêm trọng hơn hoặc gây viêm hạch nách kéo dài. Trong trường hợp cha mẹ quá lo lắng, gia đình nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chuyên khoa lao để được đánh giá cẩn thận. Bác sĩ có thể chỉ định làm phản ứng lao tố Mantoux nhằm kiểm tra mức độ đáp ứng miễn dịch của trẻ trước khi đưa ra bất kỳ quyết định tiêm bổ sung nào.

Cách chăm sóc và theo dõi vị trí tiêm vắc xin lao cho trẻ

Trong suốt thời gian theo dõi sau tiêm chủng, việc chăm sóc tại chỗ cần tuân thủ nguyên tắc giữ gìn vệ sinh nhẹ nhàng và khô thoáng. Phụ huynh nên tắm rửa bình thường cho trẻ bằng nước sạch, sau đó dùng khăn mềm thấm khô vùng tiêm, tránh chà xát mạnh làm trầy xước tổn thương.

Khi nốt tiêm có dấu hiệu sưng đỏ hoặc rỉ dịch, tuyệt đối không được nặn bóp, không chích rạch nốt mủ và không đắp bất kỳ loại lá cây, thuốc bột hay kem bôi ngoài da nào khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế. Quần áo của trẻ nên chọn chất liệu cotton mềm mại, thoáng mát để không cọ xát gây đau rát hoặc làm tổn thương thêm vị trí tiêm của bé.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo tổng quát, không thay thế cho việc thăm khám hoặc chẩn đoán y khoa. Cha mẹ cần theo dõi cẩn thận phản ứng toàn thân của trẻ sau tiêm chủng. Nếu phát hiện vết tiêm sưng to bất thường, mưng mủ lan rộng sang vùng lân cận, chảy mủ dai dẳng không lành hoặc trẻ nổi hạch lớn ở nách, hạch dưới đòn kèm sốt cao, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được nhân viên y tế xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Hiện tượng tiêm phòng lao không mưng mủ là tình trạng gặp ở một số trẻ sơ sinh và phần lớn không phải là dấu hiệu nguy hiểm. Thay vì tự ý lo lắng hoặc tìm cách tiêm lại cho con, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra sổ tiêm chủng, đánh giá đáp ứng miễn dịch và nhận lời khuyên phù hợp nhất.