Tiêm phòng dại 3 mũi có được không và hướng dẫn từ bác sĩ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Câu hỏi tiêm phòng dại 3 mũi có được không là thắc mắc của rất nhiều người khi đối mặt với nguy cơ phơi nhiễm virus dại hoặc đang tìm hiểu về tiêm ngừa chủ động. Câu trả lời chính xác phụ thuộc hoàn toàn vào mục đích tiêm chủng: tiêm dự phòng trước khi bị cắn hay tiêm điều trị sau khi đã xảy ra va chạm với động vật.
Nếu tiêm dự phòng chủ động trước phơi nhiễm, phác đồ 3 mũi tiêm là phác đồ chuẩn y tế giúp cơ thể hình thành miễn dịch ban đầu. Ngược lại, nếu tiêm sau khi bị chó mèo cắn, người bệnh chỉ được phép dừng ở mũi thứ ba khi con vật cắn người được theo dõi đầy đủ trong mười ngày và vẫn sống khỏe mạnh bình thường. Mọi trường hợp tự ý dừng tiêm khi chưa có ý kiến của bác sĩ đều tiềm ẩn rủi ro tử vong rất cao.
Tiêm phòng dại 3 mũi có được không và hướng dẫn từ bác sĩ?
Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất ở người do virus dại thuộc họ Rhabdoviridae gây ra, chủ yếu lây truyền qua vết cắn, vết cào hoặc nước bọt của động vật mắc bệnh dính vào vết thương hở. Khi virus xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương và phát bệnh, y học hiện nay vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu để cứu sống người bệnh. Vì vậy, tiêm phòng vắc xin dại là biện pháp bảo vệ duy nhất và mang tính quyết định sự sống còn. Phác đồ tiêm phòng vắc xin dại được chia thành hai nhóm chính gồm tiêm dự phòng trước phơi nhiễm và tiêm vắc xin sau phơi nhiễm. Việc nắm rõ số lượng mũi tiêm tương ứng với từng tình huống cụ thể giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình một cách khoa học.
Trường hợp tiêm phòng dại 3 mũi theo phác đồ dự phòng chủ động
Tiêm phòng dại trước phơi nhiễm là biện pháp tiêm chủ động cho những đối tượng có nguy cơ cao tiếp xúc với virus dại như bác sĩ thú y, nhân viên kiểm lâm, người làm việc tại lò mổ, người nuôi nhiều thú cưng hoặc người đi du lịch đến vùng có dịch dại lưu hành. Phác đồ tiêm dự phòng cơ bản hiện nay gồm ba mũi tiêm bắp vào các ngày 0, 7 và 21 hoặc 28. Khi hoàn thành đầy đủ ba mũi tiêm này, cơ thể sẽ chủ động tạo ra lượng kháng thể cần thiết để bảo vệ trước các tiếp xúc bất ngờ. Lợi ích lớn nhất của việc hoàn thành ba mũi dự phòng là nếu không may bị động vật nghi dại cắn sau này, nạn nhân sẽ không phải sử dụng huyết thanh kháng dại, đồng thời phác đồ xử trí sau phơi nhiễm được rút ngắn xuống chỉ còn hai mũi tiêm nhắc lại vào ngày 0 và ngày 3, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm nhẹ lo âu.
Điều kiện được phép dừng ở mũi tiêm thứ ba sau khi bị động vật cào cắn
Đối với người chưa từng tiêm phòng dại trước đây mà bị chó, mèo hoặc động vật hoang dã cào cắn, phác đồ tiêm bắp tiêu chuẩn sau phơi nhiễm thường bao gồm năm mũi tiêm vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28. Tuy nhiên, việc dừng lại sau mũi thứ ba vào ngày thứ bảy chỉ được phép thực hiện khi thỏa mãn điều kiện nghiêm ngặt: con vật gây thương tích phải theo dõi được trong vòng mười ngày kể từ thời điểm cắn và vẫn sống hoàn toàn khỏe mạnh, không có bất kỳ biểu hiện bất thường nào về hành vi. Nếu con vật vẫn sống bình thường sau mười ngày theo dõi, bác sĩ tiêm chủng có thể đồng ý tạm dừng phác đồ ở mũi thứ ba vì nguy cơ lây truyền virus dại tại thời điểm cắn không còn. Ngược lại, nếu con vật bị ốm, chết, phát dại, bị giết thịt hoặc mất tích không thể theo dõi, người bệnh bắt buộc phải tiêm tiếp mũi thứ tư và thứ năm để đảm bảo an toàn tính mạng.
Nguy cơ tử vong khi tự ý bỏ dở phác đồ tiêm vắc xin phòng dại
Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương. Một khi các triệu chứng lâm sàng như sợ nước, sợ gió, co giật hoặc liệt tiến triển xuất hiện, tỷ lệ tử vong gần như là một trăm phần trăm. Do đó, việc tự ý quyết định chỉ tiêm phòng dại 3 mũi rồi bỏ dở các mũi tiếp theo khi chưa rõ tình trạng của con vật là một sai lầm đặc biệt nguy hiểm. Virus dại di chuyển từ vết thương dọc theo các dây thần kinh hướng về não bộ với tốc độ khác nhau tùy thuộc vị trí cắn và mức độ tổn thương mô. Nếu vết cắn ở vùng đầu, mặt, cổ hoặc đầu chi có nhiều dây thần kinh, thời gian ủ bệnh có thể rất ngắn. Việc ngưng tiêm giữa chừng khi lượng kháng thể bảo vệ chưa đạt mức tối ưu sẽ khiến hệ miễn dịch không đủ sức vô hiệu hóa virus dại trước khi chúng xâm nhập vào mô thần kinh.
Quy trình xử trí vết thương và tuân thủ lịch tiêm chủng y tế
Khi bị động vật nghi dại cắn hoặc cào, việc xử trí đúng quy trình y tế ngay từ những phút đầu tiên đóng vai trò sống còn. Nạn nhân cần rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy liên tục cùng xà phòng trong tối thiểu mười lăm phút, sau đó sát khuẩn lại bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch sát khuẩn povidone iodine, tuyệt đối không chà xát mạnh làm dập nát mô hoặc đắp các loại lá thuốc dân gian. Tiếp theo, người bị thương cần đến ngay trung tâm y tế dự phòng hoặc phòng tiêm chủng gần nhất để bác sĩ chuyên khoa đánh giá mức độ vết thương, vị trí phơi nhiễm và chỉ định phác đồ vắc xin cũng như huyết thanh kháng dại kịp thời. Trong suốt quá trình tiêm phòng, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch hẹn tiêm, ghi chép cẩn thận các phản ứng sau tiêm và chỉ thay đổi số lượng mũi tiêm khi có sự đồng ý trực tiếp từ nhân viên y tế.
Lưu ý an toàn
Thông tin về số lượng mũi tiêm phòng dại chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chỉ định của bác sĩ tại phòng tiêm chủng. Người dân tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian như đắp lá, rạch vết thương lấy nọc hoặc thử dại bằng thuốc nam. Khi có phơi nhiễm với động vật, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám vết thương và hướng dẫn phác đồ vắc xin phù hợp.
Tóm tắt
Tiêm phòng dại 3 mũi có bảo đảm hiệu quả hay không hoàn toàn phụ thuộc vào mục đích tiêm dự phòng trước hay sau khi bị động vật tấn công, cùng kết quả theo dõi con vật sau mười ngày. Người dân tuyệt đối không tự ý bỏ liều khi chưa có chỉ định từ bác sĩ tiêm chủng. Việc tuân thủ đầy đủ lịch hẹn tiêm phòng là biện pháp duy nhất giúp bảo vệ tính mạng trước mối nguy hiểm của virus dại.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bị chó cắn tiêm 3 mũi vắc xin dại rồi dừng lại có nguy hiểm không?
Trường hợp này phụ thuộc vào tình trạng con vật. Nếu chó hoặc mèo sau mười ngày vẫn sống khỏe mạnh bình thường, bác sĩ có thể chỉ định dừng ở mũi thứ ba. Nếu con vật chết, mất tích hoặc phát bệnh, người bị cắn bắt buộc phải tiêm tiếp cho đủ phác đồ.
Mũi thứ ba trong phác đồ tiêm dại sau phơi nhiễm tiêm vào ngày nào?
Đối với người tiêm vắc xin dại theo đường tiêm bắp sau phơi nhiễm, mũi tiêm thứ ba thường được xếp lịch vào ngày thứ bảy tính từ thời điểm tiêm mũi đầu tiên, tương ứng với lịch tiêm các ngày 0, 3 và 7.
Người đã tiêm 3 mũi phòng dại chủ động nếu bị chó cắn có phải tiêm lại không?
Người đã tiêm đủ phác đồ dự phòng trước phơi nhiễm khi bị động vật cắn không cần tiêm lại từ đầu và không cần huyết thanh kháng dại, mà chỉ cần tiêm bổ sung hai mũi vắc xin nhắc lại vào ngày 0 và ngày 3 theo hướng dẫn y tế.
Nếu lỡ quên lịch tiêm mũi dại thứ ba thì phải xử lý thế nào?
Người tiêm vắc xin phòng dại cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá và tiêm bù sớm nhất có thể. Tùy theo số ngày trễ hẹn, nhân viên y tế sẽ điều chỉnh lịch các mũi tiếp theo để bảo đảm hiệu quả sinh kháng thể.
Trong thời gian tiêm các mũi vắc xin phòng dại có cần kiêng rượu bia không?
Người tiêm vắc xin dại nên kiêng hoàn toàn rượu bia và chất kích thích trong suốt thời gian tiêm phác đồ, vì cồn và chất kích thích có thể làm giảm khả năng đáp ứng miễn dịch và tăng tác dụng phụ sau tiêm.
