Tiêm phòng chó dại mấy mũi là đủ và phác đồ chuẩn

Tiêm phòng chó dại mấy mũi là gì?

Tiêm phòng dại là biện pháp kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu nhằm trung hòa virus dại trước khi chúng kịp xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương. Thời gian ủ bệnh dại có thể dao động từ vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào vị trí và mức độ nghiêm trọng của vết cắn, vết thương càng gần não thì thời gian ủ bệnh càng ngắn. Do cơ thể cần thời gian để tạo ra đáp ứng miễn dịch bảo vệ, các mũi tiêm vắc xin dại được chia thành nhiều đợt với khoảng cách ngày được tính toán nghiêm ngặt. Việc tuân thủ đủ số mũi tiêm giúp nồng độ kháng thể đạt ngưỡng bảo vệ an toàn và duy trì tính bền vững, ngăn chặn triệt để nguy cơ virus nhân lên gây viêm não tủy cấp tính.

Phác đồ tiêm cho người chưa từng tiêm phòng dại trước đó

Đối với người chưa từng tiêm vắc xin phòng dại trước đây, liệu trình tiêm sau phơi nhiễm phụ thuộc vào đường tiêm được cơ sở y tế áp dụng. Nếu lựa chọn đường tiêm bắp, phác đồ chuẩn bao gồm 5 mũi tiêm vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28 tính từ mũi đầu tiên. Nếu áp dụng đường tiêm trong da, phác đồ thường gồm 4 buổi tiêm với 2 vết tiêm mỗi buổi vào các ngày 0, 3, 7 và 28 theo khuyến cáo y tế.

Trong trường hợp vết thương ở mức độ ba, tức là vết cắn sâu, chảy máu, nhiều vết cào xước nặng hoặc vết thương gần hệ thần kinh trung ương như vùng đầu, mặt, cổ, bác sĩ sẽ chỉ định phối hợp thêm huyết thanh kháng dại ngay tại buổi đầu tiên. Huyết thanh cung cấp kháng thể tức thì để trung hòa virus dại tại vết thương trong thời gian chờ cơ thể tự sản sinh kháng thể nhờ vắc xin. Người bệnh cần tiêm đầy đủ các mũi theo đúng khoảng cách thời gian để đảm bảo hiệu quả miễn dịch đạt mức cao nhất.

Số mũi tiêm nhắc lại cho người đã có tiền sử tiêm phòng dại

Những người đã từng tiêm đủ phác đồ vắc xin phòng dại trong quá khứ sẽ có phản ứng miễn dịch gợi lại rất nhanh khi được kích thích. Nếu chẳng may tiếp tục bị chó mèo cắn hoặc cào rách da, người bệnh không cần phải tiêm lại toàn bộ 5 mũi như lần đầu. Thay vào đó, phác đồ tiêu chuẩn chỉ yêu cầu tiêm nhắc lại 2 mũi vào ngày 0 và ngày 3 theo đường tiêm bắp hoặc tiêm trong da.

Điểm đặc biệt ở nhóm đối tượng này là không cần tiêm thêm huyết thanh kháng dại, kể cả khi vết thương thuộc phân độ nặng, bởi vì trí nhớ miễn dịch của cơ thể sẽ nhanh chóng kích hoạt sản sinh lượng lớn kháng thể bảo vệ. Dù vậy, người bị cắn vẫn phải đến cơ sở y tế để bác sĩ kiểm tra sổ tiêm chủng cũ, xác nhận loại vắc xin từng dùng và chỉ định lịch tiêm nhắc chính xác, tránh việc tự phán đoán dẫn đến sai sót phác đồ.

Phác đồ tiêm dự phòng chủ động trước khi bị phơi nhiễm

Tiêm dự phòng trước phơi nhiễm được khuyến nghị cho các nhóm đối tượng có nguy cơ tiếp xúc cao với mầm bệnh như bác sĩ thú y, nhân viên cứu hộ động vật, người làm việc trong phòng xét nghiệm virus hoặc người thường xuyên tiếp xúc với chó mèo hoang. Liệu trình dự phòng chủ động này thường gồm 3 mũi tiêm vào các ngày 0, 7 và 21 hoặc 28.

Việc tiêm dự phòng chủ động trước khi bị cắn mang lại nhiều lợi thế y khoa vượt trội. Khi đã có kháng thể nền, nếu không may bị động vật nghi dại tấn công trong tương lai, người bệnh chỉ cần tiêm thêm 2 mũi nhắc lại đơn giản mà không bao giờ phải sử dụng huyết thanh kháng dại. Điều này giúp giảm thiểu nguy cơ phản ứng dị ứng từ huyết thanh, đồng thời bảo vệ cơ thể an toàn nếu bị phơi nhiễm ở những nơi xa xôi, thiếu thốn dịch vụ y tế khẩn cấp.

Xử lý vết thương ban đầu và theo dõi động vật cắn

Ngay sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào, việc xử lý vết thương tại chỗ đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu nồng độ virus xâm nhập. Bạn cần rửa ngay vết thương dưới vòi nước chảy liên tục với xà phòng trong tối thiểu 15 phút, sau đó sát trùng lại bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch povidone iodine. Tuyệt đối không nặn máu, không chà xát mạnh làm dập nát vết thương và không băng kín vết cắn.

Song song với việc tiêm phòng dại, người bệnh cần theo dõi sát con vật gây thương tích trong vòng 10 ngày nếu con vật còn sống và có thể giám sát được. Nếu con vật vẫn hoàn toàn khỏe mạnh bình thường sau 10 ngày, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh liệu trình tiêm chủng. Ngược lại, nếu con vật có biểu hiện ốm, phát dại, cắn người vô cớ rồi bỏ chạy hoặc bị giết thịt, người bệnh bắt buộc phải hoàn thành trọn vẹn toàn bộ các mũi tiêm theo phác đồ chỉ định ban đầu.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không đắp lá thuốc, rắc bột kháng sinh hoặc dùng mẹo dân gian để hút nọc độc tại vết cắn của động vật. Các phương pháp chữa mẹo không có tác dụng ngăn chặn virus dại và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng uốn ván hoại tử. Sau khi tiêm vắc xin, người bệnh cần ở lại điểm tiêm chủng theo dõi ít nhất 30 phút để xử trí kịp thời các phản ứng quá mẫn nếu có.

Tóm tắt

Tiêm phòng bệnh dại đúng số mũi và đúng lịch là biện pháp duy nhất giúp bảo vệ tính mạng sau khi bị động vật cào cắn. Người bị thương cần đến ngay điểm tiêm chủng để được bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương, chỉ định phác đồ phù hợp và tuyệt đối không tự điều trị bằng thuốc nam.