Thuyên tắc phổi có nguy hiểm không và cách phát hiện sớm

Thuyên tắc phổi có nguy hiểm không là gì?

Thuyên tắc phổi là hiện tượng tắc nghẽn dòng máu trong hệ thống động mạch phổi, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng trao đổi oxy của phổi và cản trở hoạt động bơm máu của tâm thất phải. Phần lớn các trường hợp thuyên tắc phổi bắt nguồn từ biến chứng của huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới, khi các cục máu đông hình thành ở chân bong ra và theo tuần hoàn về tim rồi kẹt lại tại phổi.

Tình trạng này gây tổn thương nhu mô phổi do thiếu máu nuôi dưỡng, đồng thời làm tăng áp lực động mạch phổi đột ngột dẫn đến suy tim phải cấp. Do các biểu hiện ban đầu thường dễ nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp hoặc tim mạch thông thường khác như viêm phổi, hen suyễn hay nhồi máu cơ tim, thuyên tắc phổi đòi hỏi sự cảnh giác cao từ cả người bệnh lẫn nhân viên y tế để tránh bỏ sót thời điểm can thiệp hiệu quả.

Mức độ nguy hiểm của thuyên tắc phổi đối với sức khỏe

Thuyên tắc phổi là cấp cứu y khoa nghiêm trọng với nguy cơ tử vong cao nếu can thiệp muộn. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào kích thước cục máu đông và số lượng nhánh mạch máu bị bít tắc.

Khi cục huyết khối lớn gây nghẽn động mạch phổi chính, áp lực buồng tim phải tăng đột ngột dẫn đến suy tim phải cấp tính. Lưu lượng máu về tim trái suy giảm khiến huyết áp tụt dốc, sốc tim hoặc ngưng tuần hoàn nhanh chóng. Ngoài ra, vùng phổi mất nguồn cấp máu có thể bị tổn thương hoại tử mô phổi, gây thiếu oxy máu toàn thân. Về lâu dài, người bệnh sau biến cố còn đối diện nguy cơ tăng áp lực động mạch phổi mạn tính, làm suy giảm thể lực và chất lượng sống.

Biểu hiện lâm sàng gợi ý thuyên tắc phổi cần chú ý

Các triệu chứng của thuyên tắc phổi thường xuất hiện đột ngột và có thể thay đổi tùy theo mức độ tắc nghẽn mạch máu. Biểu hiện phổ biến hàng đầu là tình trạng khó thở không rõ nguyên nhân, khởi phát nhanh ngay cả khi người bệnh đang nghỉ ngơi hoặc chỉ vận động nhẹ. Cảm giác hụt hơi thường đi kèm với đau tức ngực, cơn đau thường nhói lên rõ rệt hơn mỗi khi hít thở sâu, ho hoặc xoay người, tương tự như cảm giác đau màng phổi.

Ngoài ra, người bệnh có thể gặp triệu chứng ho khan hoặc ho khạc ra đờm có lẫn máu tươi, nhịp tim đập nhanh, hồi hộp đánh trống ngực, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc thậm chí ngất xỉu. Do thuyên tắc phổi thường bắt nguồn từ huyết khối tĩnh mạch sâu, người bệnh cũng có thể nhận thấy các dấu hiệu ở chi dưới như sưng phù một bên cẳng chân hoặc đùi, nóng đỏ và đau tức bắp chân khi cử động. Những dấu hiệu này là cảnh báo quan trọng đòi hỏi người bệnh phải được đưa đến bệnh viện ngay lập tức.

Các phương pháp y khoa dùng để phát hiện thuyên tắc phổi

Do triệu chứng lâm sàng đa dạng và dễ trùng lặp với nhiều bệnh lý tim phổi khác, việc phát hiện thuyên tắc phổi luôn đòi hỏi sự phối hợp của nhiều phương tiện thăm dò cận lâm sàng chuyên sâu do bác sĩ chỉ định.

Đầu tiên, bác sĩ thường đánh giá thang điểm nguy cơ lâm sàng kết hợp làm xét nghiệm định lượng D-dimer trong máu. Nồng độ D-dimer bình thường có giá trị cao trong việc loại trừ thuyên tắc phổi ở nhóm người bệnh có nguy cơ thấp hoặc trung bình. Phương pháp chẩn đoán hình ảnh tiêu chuẩn hiện nay là chụp cắt lớp vi tính mạch máu phổi có tiêm thuốc cản quang. Kỹ thuật này cho phép dựng hình chi tiết hệ thống mạch máu phổi, giúp xác định trực tiếp vị trí, kích thước và mức độ bít tắc của cục máu đông. Ngoài ra, siêu âm tim qua thành ngực giúp đánh giá tình trạng quá tải áp lực thất phải, siêu âm Doppler mạch máu hai chi dưới giúp tìm kiếm nguồn gốc huyết khối tĩnh mạch sâu, và chụp X-quang ngực hay đo điện tim hỗ trợ loại trừ các chẩn đoán phân biệt khác.

Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao hình thành cục máu đông

Bất kỳ yếu tố nào làm chậm dòng chảy của máu tĩnh mạch, gây tổn thương lớp lót lòng mạch hoặc làm tăng tình trạng đông máu đều làm gia tăng nguy cơ thuyên tắc phổi. Tình trạng bất động kéo dài là nguyên nhân rất phổ biến, thường gặp ở người phải nằm bất động sau phẫu thuật lớn như mổ thay khớp háng, khớp gối, người hồi sức sau chấn thương nặng, hoặc những người phải ngồi liên tục nhiều giờ trên các chuyến bay đường dài.

Bên cạnh đó, người cao tuổi, người mắc bệnh lý ung thư đang tiến triển hoặc đang hóa trị, người có bệnh tim mạch mạn tính, béo phì, hút thuốc lá và người có tiền sử bản thân hoặc gia đình bị thuyên tắc huyết khối cũng thuộc nhóm nguy cơ cao. Phụ nữ mang thai, thời kỳ hậu sản, hoặc những người đang sử dụng liệu pháp nội tiết tố như thuốc tránh thai kết hợp đường uống và liệu pháp hormone thay thế cũng có nguy cơ hình thành cục máu đông cao hơn người bình thường do sự thay đổi của các yếu tố đông máu.

Hướng tiếp cận phòng ngừa hình thành cục máu đông

Phòng ngừa thuyên tắc phổi tập trung vào việc ngăn chặn sự hình thành của huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân trước khi chúng có cơ hội di chuyển lên phổi. Đối với sinh hoạt hàng ngày, việc duy trì lối sống vận động thường xuyên, tránh ngồi bất động một tư thế quá lâu là vô cùng cần thiết. Khi phải di chuyển đường dài bằng máy bay hoặc ô tô, mọi người nên thường xuyên co duỗi các ngón chân, xoay cổ chân, uống đủ nước và tranh thủ đi lại nhẹ nhàng sau mỗi hai giờ.

Đối với những bệnh nhân phải nằm viện hoặc trải qua các cuộc phẫu thuật lớn, các biện pháp dự phòng y khoa sẽ được nhân viên y tế áp dụng tùy theo mức độ nguy cơ của từng cá nhân. Các biện pháp này bao gồm việc khuyến khích người bệnh vận động sớm sau mổ, sử dụng vớ áp lực y khoa chuyên dụng hoặc thiết bị nén ép ngắt quãng bằng khí để thúc đẩy tuần hoàn máu ở chân. Trong một số trường hợp có nguy cơ cao, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định phác đồ thuốc chống đông dự phòng theo dõi chặt chẽ tại bệnh viện.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Thuyên tắc phổi là một cấp cứu có thể gây tử vong nhanh chóng; người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc chống đông máu hoặc tự áp dụng các mẹo dân gian tại nhà khi xuất hiện triệu chứng khó thở hay đau tức ngực. Bất kỳ sự thay đổi nào về chế độ thuốc hoặc phác đồ điều trị đều phải tuân theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa sau khi đã thăm khám và đánh giá tình trạng thực tế.

Tóm tắt

Thuyên tắc phổi là bệnh lý mạch máu nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể cải thiện tiên lượng nếu được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời tại các cơ sở y tế. Việc hiểu rõ các biểu hiện cảnh báo như khó thở đột ngột, đau ngực và chủ động phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu là chìa khóa bảo vệ sức khỏe tim mạch và hô hấp cho chính bạn và người thân.