Thủy đậu và phỏng dạ có khác nhau không: Bản chất tên gọi và cách chăm sóc đúng

Thủy đậu và phỏng dạ có khác nhau không là gì?

Bệnh thủy đậu, hay còn gọi là phỏng dạ ở miền Bắc và trái rạ ở miền Nam, là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster thuộc họ Herpesviridae gây ra. Sau thời gian ủ bệnh trung bình từ mười đến hai mươi mốt ngày, người bệnh thường khởi phát với các triệu chứng toàn thân như sốt nhẹ hoặc vừa, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn và đau nhức cơ bắp. Tiếp đó, các nốt phát ban đỏ dạng sẩn xuất hiện nhanh chóng trên da, chỉ sau vài giờ đến một ngày đã biến đổi thành bọng nước nông chứa dịch trong, có viền đỏ xung quanh. Các nốt phỏng này xuất hiện theo từng đợt liên tiếp trên thân mình, sau đó lan tỏa lên mặt, da đầu và các chi, tạo nên hình ảnh tổn thương nhiều lứa tuổi khác nhau trên cùng một vùng da. Phần lớn trường hợp bệnh diễn tiến lành tính và hồi phục sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc đúng cách.

Nguồn gốc tên gọi phỏng dạ và thủy đậu trong dân gian

Trong đời sống hằng ngày, tên gọi phỏng dạ thường phổ biến ở nhiều tỉnh thành miền Bắc, trong khi tại miền Nam bệnh thường được gọi là trái rạ. Tên gọi phỏng dạ xuất phát từ hình ảnh tổn thương trên da là các nốt phỏng nước mỏng manh, trong suốt giống như vết phỏng rộp do nhiệt.

Mặc dù có tên gọi dân gian khác nhau theo từng vùng miền, về mặt y học hiện đại, tất cả đều chỉ bệnh thủy đậu do cùng một tác nhân là virus Varicella Zoster tạo nên. Việc sử dụng tên gọi dân gian đôi khi khiến một số người lầm tưởng đây là hai bệnh riêng biệt, dẫn đến sự lúng túng trong việc tìm kiếm thông tin chăm sóc và phòng ngừa. Khi trao đổi với nhân viên y tế hoặc tìm hiểu tài liệu y khoa, người dân nên dùng tên gọi bệnh thủy đậu để tiếp cận hướng dẫn chuẩn xác nhất.

Phân biệt bệnh thủy đậu với các bệnh bọng nước ngoài da khác

Dù phỏng dạ và thủy đậu là một, người dân cần cẩn trọng phân biệt bệnh với một số bệnh da liễu khác có tổn thương bọng nước tương tự như bệnh chốc lở hoặc bệnh tay chân miệng. Bệnh chốc lở do vi khuẩn thường gây bọng nước nhanh vỡ, đóng vảy tiết màu vàng mật ong và khu trú chủ yếu ở mặt hoặc quanh mũi miệng.

Trong khi đó, bệnh tay chân miệng thường xuất hiện tổn thương phỏng nước tập trung ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông và niêm mạc miệng, kèm theo đau họng và chảy nước dãi ở trẻ nhỏ. Đối với bệnh thủy đậu, các nốt ban đỏ tiến triển thành bọng nước xuất hiện rải rác toàn thân từ thân mình, mặt rồi lan ra tay chân. Việc quan sát đúng đặc điểm và vị trí phát ban giúp nhận diện ban đầu, tránh áp dụng sai phương pháp xử trí tại nhà.

Con đường lây truyền và thời gian lây bệnh của virus thủy đậu

Bệnh thủy đậu có khả năng lây lan rất nhanh trong cộng đồng, đặc biệt tại các trường học, nhà trẻ và khu dân cư đông đúc. Virus Varicella Zoster truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người lành hít phải các giọt bắn chứa mầm bệnh phát tán trong không khí lúc người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện ở khoảng cách gần.

Ngoài ra, bệnh còn có thể lây truyền gián tiếp qua tiếp xúc trực tiếp với chất dịch tiết ra từ các nốt phỏng nước vỡ hoặc qua các bề mặt, đồ chơi, vật dụng cá nhân bị nhiễm virus. Người mắc bệnh thủy đậu có khả năng lây truyền cho người khác từ một đến hai ngày trước khi xuất hiện ban đỏ cho đến khi toàn bộ bọng nước đã đóng vảy hoàn toàn. Do đó, việc cách ly tại phòng riêng và hạn chế tiếp xúc là nguyên tắc quan trọng để cắt đứt chuỗi lây nhiễm.

Nguyên tắc chăm sóc da và sinh hoạt an toàn tại nhà

Chăm sóc tổn thương da đúng cách là yếu tố quyết định để ngăn ngừa biến chứng sẹo lõm và nhiễm trùng thứ phát. Người bệnh cần giữ vệ sinh thân thể bằng cách tắm nhanh với nước ấm trong phòng kín gió, không chà xát mạnh làm vỡ các mụn nước. Cắt ngắn móng tay và có thể đeo bao tay mềm cho trẻ nhỏ để giảm thiểu hành vi cào gãi khi ngứa.

Trang phục của người bệnh nên rộng rãi, mềm mại và thấm hút mồ hôi tốt. Về dinh dưỡng, nên bổ sung thức ăn lỏng, dễ tiêu, giàu vitamin và uống đủ nước để tăng cường sức đề kháng. Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, thuốc bột tự chế hoặc thuốc bôi chứa corticoid lên tổn thương da vì nguy cơ nhiễm trùng máu và hoại tử da rất cao. Bất kỳ loại dung dịch sát khuẩn hay thuốc bôi nào cũng cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc các thuốc kháng virus khi chưa có đơn thuốc. Tránh dùng aspirin để hạ sốt cho trẻ mắc thủy đậu vì nguy cơ hội chứng Reye nguy hiểm. Khi phát hiện các dấu hiệu như sốt cao liên tục, khó thở, co giật hoặc nốt phỏng tấy đỏ mưng mủ, cần đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Tóm tắt

Thủy đậu và phỏng dạ chỉ là hai tên gọi khác nhau của cùng một bệnh truyền nhiễm do virus Varicella Zoster gây ra. Nhận diện đúng bản chất giúp gia đình chủ động chăm sóc, vệ sinh da nhẹ nhàng và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời khi có dấu hiệu bất thường, tránh biến chứng không đáng có.