Chảy máu mũi thường xuyên cảnh báo bệnh lý gì và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chảy máu mũi thường xuyên là tình trạng xuất huyết niêm mạc mũi tái diễn nhiều lần, gây không ít hoang mang và lo lắng cho người bệnh. Hiện tượng này không đơn thuần xuất phát từ thời tiết khô hanh hay thói quen ngoáy mũi mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý mạn tính nguy hiểm.
Khi các đợt chảy máu cam lặp đi lặp lại không rõ lý do, việc tìm hiểu đúng nguyên nhân tiềm ẩn và nắm vững kỹ năng xử trí ban đầu là vô cùng cần thiết. Điều này giúp ngăn ngừa tình trạng mất máu cấp và kịp thời phát hiện các bất thường về mạch máu hoặc đông máu.
Chảy máu mũi thường xuyên là gì?
Chảy máu mũi hay chảy máu cam là hiện tượng máu thoát ra từ hệ thống mao mạch lót bên trong hốc mũi. Hốc mũi là cơ quan chứa mạng lưới mạch máu phong phú nhằm mục đích sưởi ấm và làm ẩm không khí hít vào, nhưng các mạch máu này lại nằm rất nông sát bề mặt niêm mạc. Xuất huyết mũi thường được phân loại thành chảy máu mũi trước và chảy máu mũi sau. Chảy máu mũi trước chiếm phần lớn trường hợp, thường phát sinh từ đám rối mạch ở vách ngăn mũi, lượng máu chảy vừa phải và dễ kiểm soát. Ngược lại, chảy máu mũi sau ít gặp hơn nhưng nguy hiểm hơn do máu bắt nguồn từ các nhánh động mạch lớn ở sâu, máu có xu hướng chảy nhiều xuống cổ họng và đòi hỏi can thiệp y tế chuyên sâu. Khi hiện tượng này tái diễn thường xuyên, đó không còn là tai nạn cơ học đơn thuần mà là dấu hiệu cho thấy tổn thương cấu trúc hoặc bệnh lý nền cần được can thiệp y khoa.
Những bệnh lý toàn thân tiềm ẩn khiến chảy máu mũi tái phát
Tình trạng xuất huyết mũi lặp lại nhiều lần có thể liên quan đến các vấn đề sức khỏe toàn thân. Tăng huyết áp mạn tính là một trong những yếu tố làm tăng áp lực lên hệ thống mao mạch mỏng manh tại khoang mũi, khiến mạch máu dễ vỡ đột ngột. Ngoài ra, các rối loạn đông máu, bệnh lý suy giảm tiểu cầu hoặc bệnh lý gan cũng làm giảm khả năng cầm máu tự nhiên của cơ thể. Một số trường hợp sử dụng thuốc kháng đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu kéo dài mà không kiểm soát tốt liều lượng cũng dẫn đến nguy cơ chảy máu cam dai dẳng. Đôi khi, u xơ vòm mũi họng hoặc u nhú trong xoang mũi cũng biểu hiện ban đầu qua các đợt chảy máu tái diễn một bên mũi.
Các nguyên nhân tại chỗ thường gặp ở niêm mạc mũi xoang
Bên cạnh các nguyên nhân toàn thân, nhiều bệnh lý tại chỗ ở vùng mũi họng là thủ phạm trực tiếp gây tổn thương niêm mạc. Viêm mũi xoang dị ứng, viêm mũi nhiễm trùng mạn tính làm niêm mạc luôn trong trạng thái sung huyết, phù nề và cực kỳ nhạy cảm. Thói quen xì mũi mạnh, ngoáy mũi thường xuyên hoặc hít phải không khí quá khô nóng do điều hòa cũng làm nứt nẻ điểm mạch Kiesselbach ở vách ngăn trước. Dị hình vách ngăn như vẹo, gai hoặc mào vách ngăn tạo ra luồng khí xoáy làm khô khu trú niêm mạc, dẫn đến chảy máu cục bộ lặp lại nhiều lần. Dị vật nằm lâu trong hốc mũi, đặc biệt ở trẻ nhỏ, cũng gây viêm loét và xuất huyết rỉ rả.
Quy trình sơ cứu chảy máu mũi đúng cách tại nhà
Khi xuất hiện chảy máu mũi, việc giữ bình tĩnh và thực hiện đúng các bước sơ cứu ban đầu có ý nghĩa quyết định. Người bệnh nên ngồi thẳng lưng trên ghế, hơi cúi đầu nhẹ về phía trước để máu chảy tự nhiên ra ngoài cửa mũi, tuyệt đối không ngửa cổ ra sau. Dùng ngón cái và ngón trỏ ép chặt hai cánh mũi vào vách ngăn trong khoảng 10 đến 15 phút liên tục, kết hợp thở chậm rãi bằng miệng. Có thể chườm một túi đá lạnh bọc trong khăn mỏng lên sống mũi hoặc trán để hỗ trợ co mạch ngoại vi. Sau khi máu ngừng chảy, cần nghỉ ngơi tĩnh tại, tránh cúi gập người, không xì mũi hay vận động mạnh trong vài giờ tiếp theo.
Những sai lầm phổ biến cần tránh khi xử trí chảy máu cam
Nhiều người có thói quen ngửa đầu ra sau, nằm ngửa hoặc giơ cao tay khi bị chảy máu cam, nhưng đây là những phản xạ hoàn toàn sai lầm. Ngửa đầu khiến dòng máu chảy ngược xuống thành sau họng, kích thích phản xạ ho, gây sặc vào đường thở hoặc trôi vào dạ dày dẫn tới buồn nôn và nôn ra máu. Việc vội vã nhét giấy ăn, bông gòn khô vào lỗ mũi cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng và làm rách thêm niêm mạc khi rút ra. Một sai lầm khác là thả tay kiểm tra liên tục chỉ sau 1 đến 2 phút ép cánh mũi, khiến cục máu đông non chưa kịp ổn định đã bị vỡ, làm máu tiếp tục chảy kéo dài.
Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám bác sĩ chuyên khoa ngay
Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng ngay khi chảy máu mũi kéo dài trên 15 đến 20 phút dù đã ép cánh mũi đúng cách. Trường hợp máu chảy thành dòng lớn xối xả, chảy ồ ạt xuống họng gây nghẹt thở hoặc đi kèm cảm giác chóng mặt, vã mồ hôi, da tái lạnh, hoa mắt cần được đưa đi cấp cứu lập tức. Ngoài ra, các đợt chảy máu xuất hiện thường xuyên nhiều ngày trong tuần, chảy máu mũi xảy ra sau va chạm chấn thương vùng đầu mặt, hoặc chảy máu kèm theo xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng đều đòi hỏi bác sĩ kiểm tra toàn diện để loại trừ bệnh lý nguy hiểm.
Lưu ý an toàn
Thông tin cung cấp trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định phác đồ từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng, giảm hoặc tăng liều các loại thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc tim mạch và thuốc chống đông máu. Không tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như nhỏ nước lá, nhét dị vật chưa qua khử khuẩn vào mũi vì dễ gây nhiễm trùng xoang mũi và biến chứng đường thở. Khi các đợt xuất huyết mũi xuất hiện liên tục, cần thăm khám trực tiếp tại bệnh viện để được nội soi và làm xét nghiệm cần thiết.
Tóm tắt
Chảy máu mũi thường xuyên là tín hiệu cảnh báo niêm mạc mũi đang tổn thương hoặc cơ thể tiềm ẩn bất thường về huyết áp, đông máu và tai mũi họng. Việc nắm rõ kỹ thuật sơ cứu ép cánh mũi giúp kiểm soát nhanh lượng máu mất. Người bệnh không nên chủ quan chịu đựng mà cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng để chẩn đoán chính xác và điều trị triệt để.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên ngửa cổ ra sau khi bị chảy máu mũi?
Ngửa đầu làm máu chảy ngược xuống thành sau họng, dễ gây sặc vào khí quản hoặc nuốt vào dạ dày gây buồn nôn. Tư thế đúng là ngồi thẳng, hơi cúi đầu ra phía trước và thở đều bằng miệng.
Thời gian giữ cánh mũi khi sơ cứu nên kéo dài bao lâu?
Người bệnh nên dùng ngón tay ép chặt phần cánh mũi mềm sát vách ngăn liên tục từ 10 đến 15 phút. Trong lúc giữ, không nên thả tay ngắt quãng để tạo điều kiện cho cục máu đông hình thành.
Có nên nhét giấy vệ sinh hoặc bông gòn vào mũi để cầm máu không?
Không nên tự ý nhét bông gòn hay giấy ăn khô vì bề mặt thô ráp dễ dính chặt vào niêm mạc. Khi rút ra, cục máu đông non bị bong tróc khiến tình trạng chảy máu tái phát nặng hơn.
Khám chảy máu mũi thường xuyên gồm những kiểm tra nào?
Bác sĩ thường nội soi tai mũi họng, đo huyết áp, làm xét nghiệm đông máu toàn bộ hoặc chụp cắt lớp vi tính mũi xoang để xác định vị trí mạch máu tổn thương và nguyên nhân toàn thân.
Khi nào tình trạng chảy máu mũi cần cấp cứu ngay lập tức?
Nếu sau 15 đến 20 phút sơ cứu ép cánh mũi mà máu vẫn chảy, hoặc máu chảy ồ ạt xuống họng, người bệnh cần đến ngay phòng cấp cứu để được nhân viên y tế can thiệp chuyên sâu.
