Bệnh thủy đậu dễ lây khi nào và thời gian lây nhiễm kéo dài bao lâu

Thủy đậu dễ lây khi nào là gì?

Thủy đậu là một bệnh nhiễm trùng ngoài da kết hợp toàn thân do virus Varicella Zoster gây nên. Bệnh có đặc tính lây lan rất mạnh, đặc biệt ở môi trường đông đúc như trường mầm non, trường học, ký túc xá và khu dân cư tập trung. Bất kỳ ai chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm phòng vaccine thủy đậu đều có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây.

Sau thời gian ủ bệnh trung bình từ mười đến hai mươi mốt ngày, người bệnh thường khởi phát với các triệu chứng như sốt, đau mỏi cơ, chán ăn, sau đó nhanh chóng xuất hiện các nốt ban đỏ chuyển dần thành mụn nước ngứa ngáy khắp cơ thể. Mặc dù phần lớn các trường hợp đều tiến triển lành tính và tự hồi phục sau một đến hai tuần, thủy đậu vẫn có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm da bội nhiễm vi khuẩn, viêm phổi hoặc viêm não nếu không được chăm sóc và theo dõi y tế đúng cách.

Các con đường lây truyền chính của virus gây bệnh thủy đậu

Bệnh thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra, có khả năng lây truyền cao qua hai con đường chính là đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp. Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần, các giọt bắn chứa virus phát tán vào không khí và xâm nhập qua niêm mạc mũi họng của người lành. Bên cạnh đó, việc chạm tay vào dịch tiết từ nốt phỏng nước bị vỡ hoặc tiếp xúc với đồ dùng cá nhân dính dịch như khăn mặt, quần áo, chăn màn cũng tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh xâm nhập cơ thể. Không khí trong không gian kín, kém thông gió là môi trường lý tưởng để virus tồn tại lơ lửng và lây lan trên diện rộng.

Khả năng lây nhiễm âm thầm trước khi phát ban mụn nước

Thời điểm thủy đậu dễ lây lan nhất bắt đầu từ khoảng một đến hai ngày trước khi các ban đỏ hoặc mụn nước đầu tiên xuất hiện trên bề mặt da. Trong giai đoạn ủ bệnh cuối cùng này, nồng độ virus trong dịch tiết đường hô hấp đã đạt mức rất cao nhưng người bệnh lại chưa có dấu hiệu điển hình ngoài biểu hiện sốt nhẹ hoặc mệt mỏi. Chính vì không có triệu chứng rõ ràng, người bệnh vẫn sinh hoạt và giao tiếp bình thường, vô tình trở thành nguồn lây nhiễm cộng đồng khó kiểm soát nhất tại trường học, công sở hay nơi đông người.

Mức độ phát tán mầm bệnh trong giai đoạn mụn nước nở rộ

Giai đoạn tiếp theo có nguy cơ lây truyền rất mạnh là khi các mụn nước nở rộ, chứa đầy dịch trong và vỡ ra trên bề mặt da. Nốt phỏng nước xuất hiện rải rác từ thân mình rồi lan ra mặt, tay chân, thậm chí mọc ở niêm mạc miệng. Lớp dịch bên trong các nốt phỏng này chứa lượng lớn hạt virus Varicella Zoster sống. Khi mụn nước vỡ do ma sát hoặc cào gãi, dịch tiết bắn ra xung quanh hoặc dính vào bàn tay, quần áo, đồ vật sinh hoạt. Nguy cơ lây nhiễm vẫn duy trì ở mức cao chừng nào cơ thể vẫn còn xuất hiện các tổn thương da mới và mụn nước chưa hoàn toàn đóng vảy khô.

Thời điểm bệnh thủy đậu ngừng lây lan và an toàn cho cộng đồng

Khả năng lây truyền của thủy đậu chỉ thực sự chấm dứt khi toàn bộ các tổn thương trên da đã đóng vảy sẫm màu, khô ráo hoàn toàn và không còn mụn nước mới xuất hiện. Quá trình này thông thường kéo dài từ bảy đến mười ngày tính từ lúc nốt ban đầu tiên mọc lên. Vảy khô trên da không còn chứa virus sống có khả năng lây bệnh. Do đó, người bệnh cần tuân thủ việc cách ly tại phòng riêng ít nhất cho đến khi tất cả các nốt ban đã bong vảy hoàn toàn nhằm đảm bảo không phát tán mầm bệnh ra môi trường xung quanh.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát lây nhiễm thủy đậu hiệu quả

Để hạn chế lây lan thủy đậu trong gia đình và tập thể, việc cách ly người bệnh tại phòng riêng thoáng khí ngay khi phát hiện triệu chứng là biện pháp hàng đầu. Người chăm sóc cần đeo khẩu trang y tế, rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn thường xuyên sau khi tiếp xúc hoặc hỗ trợ vệ sinh. Quần áo, khăn lau và đồ dùng cá nhân của người bệnh phải được giặt riêng, phơi dưới nắng to hoặc sấy khô. Tiêm vaccine phòng bệnh thủy đậu đầy đủ theo lịch khuyến cáo vẫn là giải pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất cho trẻ em lẫn người lớn chưa từng mắc bệnh.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người chăm sóc tuyệt đối không tự ý cho người bệnh sử dụng thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc bôi da khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc da liễu. Cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như sốt cao liên tục không hạ, lơ mơ, khó thở, co giật hoặc nốt mụn nước tấy đỏ, chảy mủ nhiều.

Tóm tắt

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm có tốc độ lây lan nhanh nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và kiểm soát tốt. Việc hiểu rõ thời điểm virus dễ phát tán giúp gia đình cách ly người bệnh đúng lúc, hạn chế biến chứng nguy hiểm và ngăn dịch bùng phát. Khi nghi ngờ mắc bệnh hoặc chăm sóc người có cơ địa suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai, bạn nên chủ động liên hệ với cơ sở y tế để được hướng dẫn theo dõi sát sao.