Thượng mã phong là gì? Dấu hiệu và cách xử trí khẩn cấp

Thượng mã phong là gì?

Thượng mã phong trong y học thực chất là hiện tượng trụy tuần hoàn, đột tử do tim hoặc tai biến mạch máu não xuất hiện trong bối cảnh sinh hoạt tình dục gắng sức. Trong khoảnh khắc hưng phấn cực độ, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích mạnh mẽ, giải phóng một lượng lớn hormone làm tim đập nhanh, huyết áp tăng cao đột ngột và nhu cầu oxy của cơ tim tăng vọt. Đối với những người có sẵn tổn thương mạch máu hoặc bệnh tim tiềm ẩn, áp lực này có thể vượt quá khả năng bù trừ của cơ thể, dẫn đến thiếu máu cục bộ cơ tim, rung thất, ngừng tim đột ngột hoặc vỡ phình mạch não. Biến cố này có thể xảy ra ở bất kỳ ai nhưng thường gặp hơn ở nam giới có sẵn bệnh tim mạch, người lớn tuổi hoặc người quan hệ trong tình trạng kiệt sức và sử dụng chất kích thích.

Biểu hiện nhận biết điển hình khi xảy ra biến cố

Trong y học, biến cố này thường liên quan đến hiện tượng ngừng tuần hoàn, nhồi máu cơ tim cấp hoặc tai biến mạch máu não xảy ra do kích thích thần kinh giao cảm quá mức trong quá trình giao hợp. Biểu hiện nhận biết điển hình là người bệnh đột ngột rơi vào trạng thái bất tỉnh ngay trong hoặc ngay sau thời điểm sinh hoạt tình dục. Nạn nhân có thể toát mồ hôi lạnh toàn thân, sắc mặt nhợt nhạt, tay chân lạnh ngắt và cơ thể mềm nhũn mất trương lực cơ.

Đi kèm với sự suy giảm tri giác là tình trạng rối loạn hô hấp nghiêm trọng. Người bị nạn có thể thở ngáp cá, thở rít, hơi thở yếu dần rồi ngưng thở hoàn toàn. Khi kiểm tra mạch ở các vị trí lớn như động mạch cảnh ở cổ hoặc động mạch bẹn, người trợ giúp có thể thấy mạch đập rất yếu hoặc không thể bắt được mạch. Đây là những dấu hiệu cảnh báo tính mạng đang bị đe dọa trực tiếp từng phút, cần tiến hành cấp cứu ngay lập tức.

Các yếu tố nguy cơ dẫn đến trụy tuần hoàn trong quan hệ

Nguyên nhân sâu xa dẫn đến hiện tượng này thường xuất phát từ các bệnh lý nền về tim mạch và mạch máu não chưa được phát hiện hoặc kiểm soát kém. Những người có tiền sử bệnh tim thiếu máu cục bộ, xơ vữa động mạch, rối loạn nhịp tim hoặc dị dạng mạch máu não có nguy cơ cao gặp biến cố khi nhịp tim và huyết áp tăng đột biến trong lúc hưng phấn tình dục.

Ngoài ra, các yếu tố hành vi và thể lực đóng vai trò thúc đẩy rất lớn. Tình trạng quan hệ tình dục sau khi uống nhiều bia rượu, sử dụng chất kích thích, quan hệ khi cơ thể đang suy nhược mệt mỏi quá độ hoặc sau một ngày làm việc kiệt sức đều làm tăng gánh nặng lên hệ tuần hoàn. Việc lạm dụng các loại thuốc hỗ trợ cương dương không rõ nguồn gốc hoặc tự ý phối hợp với thuốc tim mạch cũng là nguyên nhân phổ biến gây hạ huyết áp quá mức và trụy mạch đột ngột.

Hướng dẫn các bước sơ cứu khẩn cấp tại chỗ

Khi đối mặt với tình huống khẩn cấp này, sự bình tĩnh của người bạn đời là yếu tố quyết định sự sống còn của nạn nhân. Trước hết, cần nhẹ nhàng đặt nạn nhân nằm xuống bề mặt phẳng, thông thoáng và ấm áp, tránh để nạn nhân bị nhiễm lạnh hoặc chấn thương thứ phát do va đập. Giữ tư thế đầu hơi ngửa để thông thoáng đường thở và tuyệt đối không vội vàng xô đẩy mạnh hay hoảng loạn la hét.

Ngay sau đó, cần gọi ngay số điện thoại cấp cứu y tế 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất để yêu cầu hỗ trợ khẩn cấp. Trong thời gian chờ xe cấp cứu đến, hãy nhanh chóng áp tai vào mũi miệng nạn nhân để kiểm tra hô hấp và bắt mạch cảnh. Nếu phát hiện nạn nhân ngừng thở hoặc thở ngáp cá, người trợ giúp cần tiến hành ép tim ngoài lồng ngực liên tục với tần số khoảng 100 đến 120 lần mỗi phút ở vị trí giữa xương ức. Duy trì ép tim liên tục cho đến khi nhân viên y tế tiếp cận hiện trường để tối ưu hóa cơ hội hồi phục não bộ.

Biện pháp phòng ngừa và duy trì sinh hoạt an toàn

Để ngăn ngừa những biến cố nguy hiểm trong đời sống tình dục, việc chủ động tầm soát và kiểm soát các bệnh lý mạn tính là biện pháp quan trọng nhất. Những người ở độ tuổi trung niên hoặc có sẵn bệnh lý tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu cao cần đi khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ chặt chẽ chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa.

Đồng thời, cần xây dựng lối sống sinh hoạt điều độ và lành mạnh. Tránh tuyệt đối việc quan hệ tình dục ngay sau các bữa ăn quá no, sau khi sử dụng đồ uống có cồn hoặc khi cơ thể đang trong trạng thái căng thẳng, mất ngủ và kiệt sức. Các cặp đôi nên duy trì tần suất sinh hoạt phù hợp với thể trạng sức khỏe hiện tại, thực hiện màn khởi động nhẹ nhàng và ngừng ngay hoạt động nếu cảm thấy tức ngực, khó thở hoặc chóng mặt để kịp thời nghỉ ngơi theo dõi.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa thường thức và hướng dẫn sơ cứu ban đầu, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên sâu. Không áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng như châm kim gây nhiễm trùng hay tự ý cho nạn nhân uống nước, dùng thuốc khi đang bất tỉnh. Khi xảy ra biến cố, việc liên hệ cấp cứu 115 và ép tim ngoài lồng ngực là ưu tiên hàng đầu.

Tóm tắt

Thượng mã phong là tình huống cấp cứu y khoa khẩn cấp đòi hỏi sự bình tĩnh và phản ứng kịp thời. Nắm vững kỹ năng sơ cứu ép tim, gọi hỗ trợ y tế sớm và chủ động kiểm soát tốt các bệnh lý tim mạch mạn tính là chìa khóa then chốt để bảo vệ tính mạng và duy trì đời sống tình dục an toàn, lành mạnh.