Thuốc trị ký sinh trùng trên da phổ biến và những lưu ý khi sử dụng

Thuốc trị ký sinh trùng trên da là gì?

Ký sinh trùng trên da là nhóm sinh vật ngoại ký sinh tồn tại nhờ việc bám dính, hút máu hoặc đào hầm dưới lớp sừng của da người. Sự hiện diện của chúng không chỉ gây ngứa ngáy dữ dội mà còn kích hoạt phản ứng miễn dịch viêm, dẫn đến các sẩn đỏ, mụn nước nhỏ và nguy cơ nhiễm trùng thứ phát do gãi trầy xước.

Thuốc trị ký sinh trùng trên da là các hợp chất hóa dược có tác dụng làm tê liệt thần kinh cơ, ức chế hô hấp hoặc phá hủy màng tế bào của mầm bệnh. Khác với các bệnh viêm da thông thường, điều trị ký sinh trùng không chỉ nhằm mục đích làm dịu biểu bì mà cốt lõi là phải tiêu diệt sạch cá thể trưởng thành, ấu trùng và ngăn chặn trứng phát triển. Hiệu quả của phác đồ luôn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thuốc điều trị đặc hiệu tại chỗ, thuốc kiểm soát triệu chứng dị ứng và các biện pháp vệ sinh dịch tễ môi trường xung quanh.

Các bệnh ký sinh trùng da thường gặp và nhóm thuốc điều trị phổ biến

Nhiễm ký sinh trùng ngoài da là tình trạng các sinh vật nhỏ bé ký sinh, đào hang hoặc hút máu trên bề mặt biểu bì, gây ngứa ngáy dữ dội và tổn thương viêm nhiễm. Một số bệnh lý thường gặp gồm bệnh ghẻ do cái ghẻ Sarcoptes scabiei, bệnh chấy rận ở tóc và cơ thể do Pediculus humanus, hay viêm da do ve Demodex phát triển quá mức tại nang lông. Các bệnh này lây truyền nhanh chóng qua tiếp xúc trực tiếp da với da hoặc gián tiếp qua quần áo, chăn màn dùng chung.

Để kiểm soát các mầm bệnh này, bác sĩ thường chỉ định các nhóm thuốc chống ký sinh trùng tại chỗ. Phổ biến nhất là kem permethrin tác động lên hệ thần kinh của ký sinh trùng làm chúng tê liệt và tiêu diệt; nhũ dịch benzyl benzoate có tác dụng diệt ghẻ mạnh; mỡ hoặc kem crotamiton vừa diệt mầm bệnh vừa hỗ trợ giảm ngứa; cùng các chế phẩm chứa lưu huỳnh dùng cho các đối tượng nhạy cảm. Trong một số trường hợp nhiễm trùng nặng lan tỏa như ghẻ vảy, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp thuốc uống ivermectin.

Cách sử dụng thuốc bôi ngoài da đúng kỹ thuật để đạt hiệu quả tối ưu

Hiệu quả điều trị ký sinh trùng phụ thuộc rất lớn vào kỹ thuật bôi thuốc của người bệnh. Đối với bệnh ghẻ, người bệnh cần tắm rửa sạch sẽ bằng nước ấm, lau khô người hoàn toàn rồi mới tiến hành thoa thuốc. Thuốc bôi cần được thoa đều khắp toàn thân từ cổ trở xuống đến tận ngón chân, bao gồm cả các nếp gấp kẽ tay, kẽ chân, vùng nách, bẹn và quanh móng. Đối với trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, bác sĩ có thể hướng dẫn bôi thêm cả vùng da đầu và mặt nhưng cần tránh dính vào mắt và miệng.

Thuốc phải được lưu lại trên da đủ thời gian theo khuyến cáo chuyên môn, thông thường từ tám đến mười bốn giờ đối với kem permethrin, trước khi tắm rửa sạch lại bằng xà phòng nhẹ. Người bệnh tuyệt đối không bôi thuốc quá nhiều lần trong ngày vì dễ gây kích ứng, bong tróc biểu bì. Thông thường, một liệu trình điều trị cần được lặp lại sau bảy đến mười ngày để tiêu diệt các ấu trùng mới nở từ trứng còn sót lại, giúp phòng ngừa bệnh tái phát triệt để.

Biện pháp làm sạch môi trường sống và ngăn ngừa tái nhiễm chéo

Một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh ký sinh trùng da tái phát liên tục là sự tồn tại của mầm bệnh trên đồ dùng cá nhân và ở những người tiếp xúc gần. Cái ghẻ hay chấy rận có thể sống sót ngoài cơ thể người trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ. Do đó, việc dùng thuốc trên người bệnh phải đi đôi với việc khử trùng toàn bộ không gian sống. Toàn bộ quần áo, khăn tắm, chăn ga gối nệm đã sử dụng trong vòng ba ngày trước khi bắt đầu bôi thuốc cần được giặt bằng nước nóng trên sáu mươi độ C và sấy khô hoặc là ủi nhiệt độ cao.

Đối với những vật dụng không thể giặt bằng nước nóng như thú nhồi bông hoặc áo khoác dày, người bệnh có thể niêm phong chặt trong túi ni lông kín từ ba đến bảy ngày để ký sinh trùng chết tự nhiên do thiếu nguồn nuôi dưỡng. Đồng thời, mọi thành viên trong gia đình hoặc người có tiếp xúc thể chất gần gũi với người bệnh cần được kiểm tra y tế và tiến hành điều trị đồng thời, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng ngứa, nhằm loại bỏ nguy cơ lây nhiễm chéo qua lại.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không được tự ý sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticoid nồng độ cao khi đang nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng vì thuốc có thể làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, khiến mầm bệnh bùng phát dữ dội hơn. Cần tránh để thuốc dính vào niêm mạc mắt, mũi, miệng hay các vết thương hở sâu. Sau khi bôi thuốc, nếu xuất hiện cảm giác nóng rát dữ dội, nổi ban mày đay hoặc khó thở, cần rửa sạch ngay vùng bôi thuốc và đến cơ sở y tế gần nhất. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú và trẻ sơ sinh chỉ sử dụng thuốc khi có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa da liễu.

Tóm tắt

Nhiễm ký sinh trùng trên da hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu lựa chọn đúng thuốc và tuân thủ phác đồ hướng dẫn của nhân viên y tế. Người bệnh cần phối hợp chặt chẽ giữa việc bôi thuốc ngoài da, làm sạch môi trường sống và điều trị cho những người tiếp xúc gần để dứt điểm nguồn lây, tránh tái phát kéo dài.