Trào ngược dạ dày nóng cổ và các biện pháp giúp cải thiện

Trào ngược dạ dày nóng cổ là gì?

Trào ngược dạ dày nóng cổ là hiện tượng người bệnh cảm nhận luồng nhiệt rát bỏng, cồn cào lan từ thượng vị lên vùng ngực và cổ họng. Tình trạng này xuất hiện khi cơ thắt thực quản dưới bị suy yếu hoặc giãn mở bất thường, khiến dịch vị chứa axit clohydric, enzym pepsin và đôi khi là dịch mật từ dạ dày di chuyển ngược lên ống thực quản. Do niêm mạc thực quản và họng không có lớp chất nhầy bảo vệ dày như niêm mạc dạ dày, sự tiếp xúc kéo dài với chất dịch có tính axit cao sẽ gây kích ứng, xung huyết và tạo nên cảm giác bỏng rát khó chịu. Nóng rát cổ thường xuất hiện rõ nét sau bữa ăn no, khi cúi gập người hoặc lúc nằm xuống ngay sau ăn. Đây là biểu hiện điển hình của bệnh trào ngược dạ dày thực quản, có thể diễn ra từng đợt thoáng qua nhưng cũng có nguy cơ trở thành mạn tính nếu không được quản lý thích hợp.

Cơ chế sinh học dẫn đến hiện tượng trào ngược dịch vị và nóng rát cổ họng

Hiện tượng nóng rát ở cổ họng khởi nguồn từ sự rối loạn vận động tại cơ thắt thực quản dưới. Bình thường, cơ vòng này đóng vai trò như chiếc van một chiều, mở ra khi nuốt thức ăn và siết chặt lại để ngăn thức ăn cùng dịch tiêu hóa đi ngược lên. Khi cơ thắt bị giảm trương lực hoặc giãn mở không đúng thời điểm, áp lực trong dạ dày sẽ đẩy dịch vị giàu axit trào ngược vào thực quản.

Lớp niêm mạc của hầu họng và thanh quản rất mỏng manh, nhạy cảm hơn nhiều so với dạ dày. Khi dịch vị trào lên tới ngã ba hầu họng, axit clohydric và pepsin sẽ trực tiếp bào mòn lớp biểu mô bảo vệ, gây phản ứng viêm cục bộ. Tình trạng này kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác, dẫn đến cảm giác nóng rát, châm chích, vướng đờm hoặc cảm giác nghẹn khi nuốt. Nếu dịch trào ngược kèm theo hơi khí, người bệnh còn có thể thấy ợ chua, đắng miệng và khàn tiếng kéo dài.

Thói quen ăn uống và sinh hoạt làm gia tăng trào ngược dạ dày nóng cổ

Nhiều yếu tố trong đời sống hằng ngày có thể làm tăng áp lực ổ bụng hoặc gây giãn cơ thắt thực quản dưới, khiến cảm giác nóng rát cổ họng trở nên trầm trọng hơn. Về chế độ dinh dưỡng, việc tiêu thụ thực phẩm giàu chất béo, đồ chiên rán, đồ cay nóng, sô cô la, cà phê, rượu bia hay nước giải khát có gas thường làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và kích thích tiết nhiều axit hơn.

Bên cạnh thực phẩm, thói quen sinh hoạt đóng vai trò đáng kể. Thói quen ăn quá no trong một bữa, ăn khuya trong vòng hai đến ba giờ trước khi đi ngủ hoặc nằm ngay sau khi ăn khiến trọng lực không còn hỗ trợ giữ dịch vị ở lại dạ dày. Thêm vào đó, tình trạng thừa cân, béo phì, mặc quần áo bó sát eo hoặc căng thẳng thần kinh kéo dài cũng làm tăng áp lực nội dạ dày, tạo điều kiện thuận lợi cho dòng trào ngược bùng phát thường xuyên.

Biện pháp chăm sóc tại nhà hỗ trợ làm dịu cảm giác nóng cổ

Người bệnh có thể áp dụng một số điều chỉnh hành vi lành mạnh để giảm nhẹ tần suất và mức độ của các cơn nóng rát cổ họng. Trước hết, nên chia khẩu phần ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn quá no vào một bữa chính, giúp dạ dày giảm bớt gánh nặng tiêu hóa và hạn chế áp lực lên cơ thắt thực quản. Sau khi ăn, nên duy trì tư thế ngồi thẳng hoặc đi lại nhẹ nhàng tối thiểu ba mươi phút, tuyệt đối tránh nằm ngay.

Đối với giấc ngủ ban đêm, việc nâng cao đầu giường từ mười lăm đến hai mươi centimet bằng cách kê chân giường hoặc sử dụng gối chống trào ngược chuyên dụng có thể tận dụng trọng lực ngăn dịch vị trào lên cổ họng. Ngoài ra, việc duy trì cân nặng hợp lý, cai thuốc lá, giảm tiêu thụ đồ uống chứa cồn và caffeine cũng mang lại lợi ích lâu dài cho hệ tiêu hóa. Người bệnh có thể uống từng ngụm nước ấm nhỏ khi xuất hiện cảm giác nóng rát để giúp rửa trôi phần nào lượng axit còn đọng lại trên niêm mạc thực quản.

Khi nào người bệnh cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa

Mặc dù điều chỉnh lối sống giúp kiểm soát các đợt nóng cổ nhẹ, người bệnh không nên chủ quan khi triệu chứng kéo dài hoặc có xu hướng trầm trọng hơn. Việc thăm khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa là cần thiết để xác định chính xác mức độ tổn thương của niêm mạc thực quản và loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác.

Bác sĩ có thể chỉ định nội soi dạ dày thực quản, đo pH thực quản hoặc xét nghiệm liên quan để đưa ra phương án can thiệp y khoa phù hợp cho từng cá nhân. Đặc biệt, người bệnh cần đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động như nuốt nghẹn tăng dần, nuốt đau, nôn ra máu hoặc chất màu đen, đi ngoài phân đen, sụt cân nhanh không rõ lý do hoặc cơn đau ngực lan ra cánh tay và hàm. Việc tự ý sử dụng các loại thuốc giảm tiết axit trong thời gian dài mà không có hướng dẫn từ nhân viên y tế có thể che lấp các tổn thương nghiêm trọng tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng axit, thuốc ức chế bơm proton hoặc tự thay đổi liều lượng thuốc đang sử dụng khi chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Cảm giác nóng rát ngực cổ đôi khi có biểu hiện tương tự các bệnh lý tim mạch nguy hiểm; do đó, việc thăm khám trực tiếp để xác định đúng nguyên nhân là vô cùng quan trọng.

Tóm tắt

Trào ngược dạ dày nóng cổ là triệu chứng thường gặp nhưng hoàn toàn có thể cải thiện nếu kiểm soát tốt chế độ ăn uống và sinh hoạt. Việc lắng nghe cơ thể, chủ động điều chỉnh lối sống lành mạnh và kịp thời trao đổi với bác sĩ khi có bất thường sẽ giúp bảo vệ niêm mạc thực quản, nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.