Thuốc trị khô mắt và những biện pháp cải thiện thị lực

Thuốc trị khô mắt là gì?

Khô mắt hình thành khi màng phim nước mắt mất đi sự cân bằng sinh lý tự nhiên. Màng phim nước mắt cấu tạo gồm ba lớp chính: lớp nhầy trong cùng bám dính vào biểu mô giác mạc, lớp nước ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất, và lớp mỡ ngoài cùng giúp ngăn ngừa sự bốc hơi của nước mắt. Bất kỳ sự thiếu hụt hay rối loạn chức năng ở lớp nào cũng có thể khiến mắt bị khô ráp và dễ kích ứng.

Nguyên nhân dẫn đến khô mắt rất đa dạng, bao gồm việc sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài, lão hóa tự nhiên, môi trường sống khô hanh nhiều khói bụi, thói quen đeo kính áp tròng, phụ nữ tiền mãn kinh hoặc tác dụng phụ của một số thuốc toàn thân như thuốc kháng histamin, thuốc chống trầm cảm. Nhận diện đúng cơ chế giúp lựa chọn biện pháp bù đắp độ ẩm và can thiệp y khoa trúng đích hơn.

Các nhóm nước mắt nhân tạo phổ biến bôi trơn nhãn cầu

Nước mắt nhân tạo là lựa chọn hàng đầu và phổ biến nhất trong việc làm dịu các triệu chứng khô mắt. Nhóm sản phẩm này bổ sung độ ẩm, bôi trơn bề mặt nhãn cầu và bù đắp lượng dịch thiếu hụt trong màng phim nước mắt. Các hoạt chất thường gặp gồm hydroxypropyl methylcellulose, sodium hyaluronate, carboxymethylcellulose hoặc polyethylene glycol.

Nước mắt nhân tạo hiện có hai dạng chính là dạng lọ đa liều có chất bảo quản và dạng tép đơn liều không chứa chất bảo quản. Dạng tép đơn liều đặc biệt thích hợp cho người có mắt nhạy cảm, khô mắt mức độ trung bình đến nặng hoặc người cần nhỏ mắt liên tục nhiều lần trong ngày. Trong khi đó, dạng lọ đa liều tiện dụng hơn nhưng người bệnh cần chú ý hạn sử dụng sau khi mở nắp, thường từ 15 đến 30 ngày tùy hướng dẫn của nhà sản xuất.

Gel và mỡ tra mắt giúp duy trì độ ẩm kéo dài ban đêm

Bên cạnh dạng dung dịch lỏng, các chế phẩm dạng gel và mỡ tra mắt bôi trơn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì độ ẩm kéo dài. Dạng gel có độ nhớt cao hơn nước mắt nhân tạo thông thường, giúp bám dính tốt trên bề mặt giác mạc và làm giảm nhanh cảm giác nóng rát, xót mắt.

Mỡ tra mắt thường chứa các thành phần như dầu khoáng và petrolatum trắng. Dạng này có thời gian lưu giữ rất lâu nhưng gây mờ mắt tạm thời sau khi tra, do đó thích hợp nhất để sử dụng vào buổi tối trước khi đi ngủ. Việc kết hợp nước mắt nhân tạo dạng lỏng vào ban ngày và gel hoặc mỡ tra mắt vào ban đêm mang lại hiệu quả bảo vệ toàn diện cho người bị khô mắt nặng hoặc hở mi khi ngủ.

Thuốc kháng viêm và ức chế miễn dịch theo đơn bác sĩ

Đối với các trường hợp khô mắt kèm phản ứng viêm bề mặt nhãn cầu hoặc rối loạn chức năng tuyến meibomius, bác sĩ chuyên khoa mắt có thể chỉ định thêm các nhóm thuốc đặc trị. Thuốc nhỏ mắt chứa hoạt chất điều hòa miễn dịch như cyclosporine hoặc lifitegrast giúp ức chế phản ứng viêm mạn tính và kích thích mắt tự sản xuất nước mắt tự nhiên.

Ngoài ra, trong các đợt bùng phát viêm cấp tính, thuốc nhỏ mắt kháng viêm chứa corticoid nồng độ thấp có thể được dùng trong thời gian ngắn dưới sự theo dõi nghiêm ngặt của bác sĩ. Một số trường hợp viêm bờ mi phối hợp có thể cần thêm kháng sinh dạng uống hoặc nhỏ mắt để ổn định môi trường bề mặt nhãn cầu, tuyệt đối không tự ý mua dùng tại nhà.

Biện pháp hỗ trợ không dùng thuốc và chăm sóc hằng ngày

Dùng thuốc bôi trơn chỉ giải quyết được một phần vấn đề nếu người bệnh không kết hợp cải thiện môi trường và thói quen sinh hoạt. Người làm việc nhiều với máy tính nên áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn xa 20 feet (khoảng 6 mét) trong 20 giây và chớp mắt chủ động để dàn đều nước mắt.

Đồng thời, bạn nên vệ sinh bờ mi hằng ngày bằng gạc sạch hoặc dung dịch chuyên dụng, kết hợp chườm ấm mí mắt khoảng 5 đến 10 phút để lưu thông tuyến dầu. Tăng cường độ ẩm trong phòng làm việc bằng máy tạo ẩm, tránh để quạt hoặc luồng gió điều hòa thổi thẳng vào mặt, và đeo kính bảo vệ khi ra ngoài trời gió bụi cũng là những giải pháp hỗ trợ rất thiết thực.

Lưu ý an toàn

Các loại thuốc nhỏ mắt bôi trơn thông thường chỉ có tác dụng hỗ trợ triệu chứng và bù đắp độ ẩm tạm thời. Người bệnh cần tránh tuyệt đối việc tự ý mua và dùng kéo dài các loại thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch chống đỏ mắt hoặc thuốc nhỏ chứa corticoid, vì có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp và tổn thương giác mạc. Khi xuất hiện dấu hiệu đau nhức mắt dữ dội, mắt đỏ nhiều, nhìn mờ đột ngột hoặc chảy mủ, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám.

Tóm tắt

Chăm sóc và điều trị khô mắt đòi hỏi sự kiên trì kết hợp giữa việc dùng thuốc nhỏ mắt phù hợp và thay đổi thói quen sinh hoạt hằng ngày. Người bệnh không nên tự ý dùng các loại thuốc chứa kháng sinh hoặc corticoid kéo dài mà chưa có hướng dẫn y khoa. Thăm khám định kỳ tại chuyên khoa mắt giúp bảo vệ giác mạc và duy trì thị lực ổn định lâu dài.