Các loại thuốc nhỏ khô mắt phổ biến và cách sử dụng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khô mắt là tình trạng phổ biến xảy ra khi màng phim nước mắt mất cân bằng hoặc tuyến lệ không tiết đủ dịch bôi trơn nhãn cầu. Tình trạng này khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy cộm xốn, rát buốt, đỏ mắt và suy giảm thị lực tạm thời khi làm việc trước màn hình hoặc tiếp xúc với gió bụi.
Sử dụng thuốc nhỏ khô mắt là biện pháp can thiệp đầu tiên giúp cung cấp độ ẩm tức thì và bảo vệ bề mặt giác mạc. Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ khô mắt, người dùng cần lựa chọn đúng nhóm dung dịch bôi trơn, nước mắt nhân tạo hoặc thuốc điều trị đặc hiệu để đạt hiệu quả cao mà vẫn bảo đảm an toàn cho đôi mắt.
Thuốc nhỏ khô mắt là gì?
Thuốc nhỏ khô mắt là các chế phẩm nhãn khoa được bào chế nhằm bổ sung hoặc thay thế một phần màng phim nước mắt tự nhiên, giúp duy trì độ ẩm liên tục cho giác mạc và kết mạc. Cấu trúc màng phim nước mắt gồm ba lớp mỏng gồm lớp mỡ ngoài cùng, lớp nước ở giữa và lớp nhầy trong cùng tiếp xúc trực tiếp với biểu mô giác mạc. Khi bất kỳ lớp nào bị tổn thương hoặc bay hơi quá nhanh, nhãn cầu sẽ bị khô rát và dễ tổn thương do cọ xát. Các chế phẩm nhỏ mắt hiện nay rất đa dạng, từ nước mắt nhân tạo thông thường, dung dịch bôi trơn chứa lipid phục hồi màng dầu, đến dạng gel đậm đặc lưu giữ ẩm kéo dài. Việc hiểu rõ từng dòng sản phẩm giúp người dùng kiểm soát triệu chứng khó chịu hiệu quả và phòng ngừa tổn thương giác mạc tiến triển.
Dung dịch bôi trơn và nước mắt nhân tạo thông thường
Nước mắt nhân tạo là lựa chọn đầu tay và thông dụng nhất cho người mắc hội chứng khô mắt từ mức độ nhẹ đến trung bình. Nhóm sản phẩm này chủ yếu chứa các hoạt chất bôi trơn và giữ ẩm bề mặt nhãn cầu như natri hyaluronate, carboxymethylcellulose, hydroxypropyl methylcellulose hoặc polyethylene glycol. Cơ chế hoạt động của nước mắt nhân tạo là bổ sung độ ẩm, tái lập lớp màng phim nước mắt và bảo vệ biểu mô giác mạc khỏi ma sát khi chớp mắt. Đối với người thường xuyên làm việc trước màn hình máy tính hoặc trong phòng máy lạnh, việc dùng các dung dịch này giúp xoa dịu nhanh cảm giác cộm xốn, nóng rát và mỏi mắt. Khi lựa chọn, người dùng nên chú ý đến nồng độ hoạt chất và độ nhớt của dung dịch, vì dung dịch quá đặc có thể gây nhìn mờ thoáng qua ngay sau khi tra mắt.
Sự khác biệt giữa dung dịch có và không chứa chất bảo quản
Thuốc nhỏ mắt trên thị trường được chia làm hai dạng đóng gói chính là lọ đa liều và tép đơn liều không chứa chất bảo quản. Lọ đa liều thường bổ sung các chất kháng khuẩn như benzalkonium chloride hoặc polyquaternium để ngăn ngừa vi sinh vật xâm nhập trong suốt thời gian sử dụng. Tuy nhiên, nếu dùng với tần suất dày đặc trên 4 đến 6 lần mỗi ngày hoặc sử dụng liên tục trong thời gian dài, chất bảo quản có thể gây độc cho tế bào biểu mô kết giác mạc, dẫn đến kích ứng và làm trầm trọng thêm tình trạng khô mắt. Ngược lại, dạng tép nhỏ dùng một lần hoàn toàn không chứa chất bảo quản, rất êm dịu và phù hợp cho người có cơ địa nhạy cảm, người vừa phẫu thuật khúc xạ hoặc người phải tra mắt liên tục trong ngày. Điểm hạn chế của dạng tép là chi phí thường cao hơn và phải vứt bỏ tép sau khi mở nắp trong vòng 24 giờ.
Gel dưỡng mắt và mỡ tra mắt ban đêm
Bên cạnh dạng dung dịch lỏng, các chế phẩm dưỡng ẩm mắt còn có dạng gel và mỡ tra mắt với độ nhớt cao, thường chứa carbomer, dầu khoáng hoặc mỡ cừu tinh khiết. Nhờ độ bám dính tốt trên bề mặt nhãn cầu, gel và mỡ giúp duy trì màng ẩm bảo vệ trong nhiều giờ liên tục, giảm thiểu sự bốc hơi nước mắt khi ngủ. Dạng bào chế này đặc biệt hữu ích cho những người bị khô mắt nặng, người hở mi khi ngủ hoặc người thường thức dậy với cảm giác cộm rát dữ dội. Do đặc tính tạo một lớp màng mỏng gây nhìn mờ tạm thời sau khi tra, dạng gel đậm đặc và thuốc mỡ thường được khuyến cáo dùng vào buổi tối trước khi đi ngủ. Nếu cần dùng vào ban ngày, người bệnh nên nghỉ ngơi vài phút đợi tầm nhìn trong trở lại trước khi tham gia giao thông hoặc làm việc.
Thuốc nhỏ mắt kháng viêm và điều hòa miễn dịch theo đơn
Đối với các trường hợp khô mắt mạn tính do rối loạn chức năng tuyến meibomius hoặc viêm mạn tính bề mặt nhãn cầu, nước mắt nhân tạo đơn thuần thường không đem lại hiệu quả toàn diện. Khi đó, bác sĩ chuyên khoa Mắt có thể chỉ định các loại thuốc nhỏ mắt kháng viêm hoặc điều hòa miễn dịch như cyclosporine, lifitegrast hoặc corticosteroid nồng độ thấp dùng ngắn ngày. Các hoạt chất này giúp ức chế phản ứng viêm tại bề mặt giác mạc và kích thích sản xuất nước mắt tự nhiên. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid mà không có đơn thuốc của bác sĩ, bởi việc lạm dụng kéo dài có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc loét giác mạc khó hồi phục.
Cách sử dụng thuốc nhỏ mắt đúng kỹ thuật và an toàn
Để thuốc phát huy tác dụng tối ưu và không đưa thêm mầm bệnh vào mắt, người dùng cần rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi thao tác. Khi tra thuốc, ngửa nhẹ đầu ra sau, dùng ngón tay kéo nhẹ mi dưới xuống để tạo thành một túi cùng nhỏ rồi nhỏ đúng một giọt vào giữa túi cùng, tránh để đầu lọ thuốc chạm vào lông mi, mí mắt hoặc bề mặt nhãn cầu. Sau khi nhỏ, nhắm nhẹ mắt trong khoảng một đến hai phút và dùng ngón tay ấn nhẹ vào góc trong của mắt gần sống mũi để hạn chế thuốc thoát xuống mũi họng. Trường hợp cần sử dụng nhiều loại thuốc nhỏ mắt khác nhau, nên giãn cách thời gian giữa các loại ít nhất từ 5 đến 10 phút, trong đó dung dịch lỏng nhỏ trước, dung dịch đặc hoặc gel tra sau cùng.
Lưu ý an toàn
Không dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt với người khác để tránh lây nhiễm chéo vi khuẩn hoặc virus. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch kéo dài hoặc thuốc chứa corticosteroid khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Nếu mắt xuất hiện các dấu hiệu đỏ rát tăng dần, sưng nề mi mắt, đau nhức sâu hoặc suy giảm thị lực, người dùng cần ngưng sử dụng và đến cơ sở y tế kiểm tra ngay lập tức.
Tóm tắt
Việc dùng dung dịch nhỏ mắt hỗ trợ giảm khô mắt cần dựa trên mức độ khó chịu, tần suất sử dụng và tư vấn của bác sĩ chuyên khoa Mắt. Người dùng nên tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn khi thao tác, không lạm dụng các sản phẩm chứa chất co mạch và đi khám ngay khi mắt có dấu hiệu bất thường kéo dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nên nhỏ nước mắt nhân tạo bao nhiêu lần trong ngày?
Người dùng có thể nhỏ từ 3 đến 4 lần mỗi ngày đối với loại có chất bảo quản, hoặc dùng nhiều lần hơn nếu dùng tép đơn liều không chất bảo quản theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ nhãn khoa.
Đang đeo kính áp tròng có nhỏ thuốc khô mắt được không?
Người đeo kính áp tròng nên ưu tiên nước mắt nhân tạo đơn liều không chứa chất bảo quản như benzalkonium chloride, vì chất này có thể tích tụ trên bề mặt kính và gây kích ứng giác mạc.
Thuốc nhỏ mắt dạng tép đơn liều dùng được trong bao lâu sau mở nắp?
Nước mắt nhân tạo không chất bảo quản thường chỉ dùng trong vòng 12 đến 24 giờ sau khi mở nắp, người dùng cần hủy bỏ phần dung dịch thừa để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn bề mặt mắt.
Thuốc nhỏ mắt làm giảm đỏ nhanh có trị dứt điểm khô mắt không?
Các loại thuốc nhỏ mắt chống đỏ thường chỉ co mạch tạm thời, nếu lạm dụng có thể làm tình trạng đỏ mắt tái phát nặng hơn và khiến mắt càng thêm khô rát.
Khi nào người bị khô mắt cần đi khám chuyên khoa?
Nếu mắt vẫn khô rát dữ dội kèm theo nhìn mờ, chói mắt nhiều hoặc tiết nhiều gỉ nhầy, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa Mắt để thăm khám ngay.
