Thuốc miễn dịch trong điều trị ung thư phổi và những điều cần biết

Thuốc miễn dịch điều trị ung thư phổi là gì?

Thuốc miễn dịch trong ung thư học là nhóm chế phẩm sinh học được thiết kế nhằm kích thích, tăng cường hoặc phục hồi khả năng phòng vệ tự nhiên của cơ thể chống lại bệnh ung thư. Trong bệnh ung thư phổi, tế bào ác tính thường có khả năng tiết ra các tín hiệu sinh học tinh vi để vô hiệu hóa hoạt động của tế bào lympho T, khiến hệ thống miễn dịch không thể nhận diện được mối nguy hại. Liệu pháp miễn dịch ra đời nhằm tháo gỡ cơ chế lẩn trốn này, khôi phục năng lực tấn công của tế bào T đối với khối u. Thuốc thường được chỉ định cho ung thư phổi không tế bào nhỏ và một số thể ung thư phổi tế bào nhỏ ở giai đoạn muộn. Việc sử dụng thuốc đòi hỏi đánh giá tỉ mỉ trên từng cá thể thông qua các xét nghiệm dấu ấn sinh học chuyên sâu trước khi đưa ra phác đồ chính thức.

Cơ chế hoạt động của thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch

Cơ chế chính của các thuốc miễn dịch hiện nay là ức chế điểm kiểm soát miễn dịch. Tế bào ung thư thường tạo ra các phân tử như PD-L1 để gắn kết với thụ thể PD-1 trên bề mặt tế bào lympho T. Liên kết này phát tín hiệu giả làm tê liệt phản ứng của hệ miễn dịch, giúp tế bào ác tính lẩn trốn sự truy quét tự nhiên.

Khi người bệnh được truyền các kháng thể đơn dòng ức chế PD-1 hoặc PD-L1, chốt chặn này bị phong tỏa. Nhờ đó, tế bào T được tái kích hoạt khả năng nhận diện kháng nguyên khối u và tiến hành tiêu diệt tế bào ác tính. Ngoài trục PD-1 và PD-L1, trục CTLA-4 cũng là một đích tác động quan trọng giúp gia tăng số lượng tế bào miễn dịch chống khối u ngay từ hạch bạch huyết.

Các loại thuốc miễn dịch phổ biến và chỉ định y khoa

Các nhóm thuốc miễn dịch phổ biến trong ung thư phổi bao gồm nhóm kháng thể kháng PD-1 như pembrolizumab, nivolumab; nhóm kháng PD-L1 như atezolizumab, durvalumab; và nhóm kháng CTLA-4 như ipilimumab. Thuốc được bào chế dưới dạng dung dịch truyền tĩnh mạch định kỳ mỗi 2 đến 4 tuần tại các cơ sở y tế chuyên khoa.

Chỉ định phổ biến nhất là trong ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn tiến triển tại chỗ hoặc di căn. Ở một số trường hợp giai đoạn sớm hoặc tiến triển tại vùng, liệu pháp miễn dịch cũng được nghiên cứu ứng dụng như phương pháp bổ trợ sau phẫu thuật hoặc củng cố sau hóa xạ trị đồng thời. Đối với ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn lan tràn, việc kết hợp thuốc miễn dịch với hóa trị nhóm platin cũng là phác đồ tiêu chuẩn giúp kéo dài thời gian sống thêm.

Xét nghiệm cần thiết trước khi chỉ định liệu pháp miễn dịch

Trước khi quyết định sử dụng thuốc miễn dịch, bác sĩ chuyên khoa giải phẫu bệnh và sinh học phân tử cần thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu trên mẫu sinh thiết mô u hoặc tế bào học. Xét nghiệm nhuộm hóa mô miễn dịch để đánh giá tỷ lệ bộc lộ thụ thể PD-L1 trên tế bào khối u là yếu tố định hướng hàng đầu. Bệnh nhân có tỷ lệ bộc lộ PD-L1 cao thường có khả năng đáp ứng tốt hơn khi dùng đơn trị liệu.

Đồng thời, người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ dạng biểu mô tuyến cần được làm xét nghiệm đột biến gen như EGFR, tái sắp xếp gen ALK hoặc ROS1. Nếu mang các đột biến gen nhạy thuốc này, liệu pháp nhắm trúng đích bằng thuốc ức chế tyrosine kinase thường mang lại hiệu quả vượt trội hơn so với thuốc miễn dịch, do đó thứ tự ưu tiên điều trị sẽ khác nhau.

Theo dõi tác dụng phụ liên quan đến phản ứng tự miễn

Mặc dù thuốc miễn dịch ít gây rụng tóc hay suy tủy nặng như hóa chất cổ điển, chúng lại tiềm ẩn nguy cơ gây ra các phản ứng bất lợi liên quan đến miễn dịch. Khi hàng rào bảo vệ được nới lỏng, hệ miễn dịch có thể tấn công nhầm vào các mô và cơ quan khỏe mạnh trong cơ thể.

Các biến chứng tự miễn có thể xuất hiện ở nhiều cơ quan như viêm phổi kẽ biểu hiện bằng khó thở và ho tăng dần; viêm đại tràng gây tiêu chảy và đau quặn bụng; viêm gan gây tăng men gan; hoặc suy giảm chức năng tuyến giáp và tuyến thượng thận. Người bệnh cần được xét nghiệm công thức máu, chức năng gan, thận và hormone định kỳ trước mỗi chu kỳ truyền thuốc để phát hiện sớm các bất thường tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Thuốc miễn dịch là nhóm thuốc kê đơn đặc biệt và chỉ được sử dụng dưới sự giám sát trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa ung bướu tại bệnh viện. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, không thay đổi liều lượng hay kết hợp các phương thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi xuất hiện các dấu hiệu như khó thở đột ngột, sốt cao, tiêu chảy nhiều lần hoặc vàng da, bệnh nhân cần liên hệ ngay với cơ sở y tế điều trị để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Liệu pháp miễn dịch đã mang lại thêm hy vọng và cải thiện tiên lượng cho nhiều người bệnh ung thư phổi, đặc biệt ở giai đoạn tiến triển. Tuy nhiên, việc chỉ định thuốc cần dựa trên kết quả thăm dò dấu ấn sinh học và sự đánh giá cẩn trọng từ bác sĩ chuyên khoa ung bướu. Người bệnh và gia đình không nên tự ý tìm kiếm hay sử dụng các sản phẩm truyền miệng không rõ nguồn gốc, mà cần tuân thủ phác đồ chuẩn mực từ bệnh viện để đạt kết quả điều trị tối ưu.