Thuốc lá điện tử có hại không và những ảnh hưởng sức khỏe cần biết

Thuốc lá điện tử có hại không là gì?

Thuốc lá điện tử, thường được gọi là vape hoặc hệ thống phân phối nicotine điện tử, là thiết bị sử dụng pin để đun nóng dung dịch lỏng thành dạng hơi hay chính xác hơn là sol khí để người dùng hít vào phổi. Cấu tạo cơ bản của thiết bị bao gồm pin, bộ phận sinh nhiệt, khoang chứa dung dịch và đầu hút. Dung dịch thuốc lá điện tử thường chứa dung môi propylene glycol, glycerin thực vật, các chất tạo mùi hương và nồng độ nicotine thay đổi tùy sản phẩm.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa thuốc lá điện tử và thuốc lá truyền thống nằm ở quá trình nung nóng thay vì đốt cháy rơm rác hay lá cây khô. Tuy nhiên, sự vắng mặt của khói thuốc do đốt cháy không đồng nghĩa với việc sol khí vô hại. Quá trình gia nhiệt ở nhiệt độ cao có thể phân hủy các thành phần dung môi và hương liệu thành những hợp chất trung gian độc hại, xâm nhập sâu vào các phế nang phổi và đi vào tuần hoàn máu.

Các thành phần độc hại trong dung dịch và sol khí thuốc lá điện tử

Dung dịch thuốc lá điện tử khi được hóa hơi ở nhiệt độ cao sẽ biến đổi hóa học phức tạp. Thành phần chủ đạo là propylene glycol và glycerin thực vật, vốn được dùng trong thực phẩm nhưng chưa từng được kiểm chứng là an toàn khi hít trực tiếp qua đường hô hấp lâu dài. Khi bị nung nóng quá mức, các dung môi này có thể phân hủy thành aldehyde độc hại như formaldehyde, acetaldehyde và acrolein gây kích ứng đường thở nghiêm trọng.

Bên cạnh dung môi, hương liệu tạo mùi bơ, vani hay trái cây chứa diacetyl có liên quan đến tình trạng viêm tiểu phế quản co thắt. Ngoài ra, sol khí sinh ra từ cuộn dây đốt kim loại còn chứa các hạt siêu mịn và bụi kim loại nặng như niken, thiếc, chì, có thể lắng đọng sâu trong nhu mô phổi.

Nguy cơ tổn thương đường hô hấp và bệnh lý phổi cấp tính

Hệ hô hấp là cơ quan chịu tác động trực tiếp và nặng nề nhất từ sol khí thuốc lá điện tử. Luồng hơi nóng chứa hóa chất làm niêm mạc phế quản bị kích ứng, gây phản ứng viêm mạn tính và làm suy giảm hoạt động của hệ thống tế bào lông chuyển ở đường thở. Người sử dụng thường xuyên gặp các triệu chứng ho khan dai dẳng, khò khè, khó thở và dễ tái phát các cơn hen phế quản.

Nhiều nghiên cứu y học ghi nhận hội chứng tổn thương phổi cấp liên quan đến thuốc lá điện tử. Bệnh nhân có thể tiến triển suy hô hấp nhanh chóng với hình ảnh tổn thương phế nang lan tỏa, khiến nồng độ oxy trong máu sụt giảm nghiêm trọng. Rất nhiều trường hợp cần phải nhập viện cấp cứu, hỗ trợ thở máy và đối mặt với di chứng xơ hóa phổi về sau.

Tác động của nicotine lên hệ tim mạch và sự phát triển não bộ

Phần lớn dung dịch thuốc lá điện tử chứa nicotine với nồng độ biến thiên. Khi xâm nhập vào cơ thể, nicotine kích thích giải phóng adrenaline, làm nhịp tim tăng nhanh, co thắt các mạch máu ngoại vi và gây tăng huyết áp tạm thời. Sự kích thích này lặp lại liên tục sẽ làm tổn thương lớp tế bào nội mạc mạch máu, đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch.

Đối với thanh thiếu niên, nicotine tác động tiêu cực đến não bộ đang phát triển. Hoạt chất này làm biến đổi cấu trúc synap thần kinh, làm suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và kiểm soát hành vi. Hơn thế nữa, tiếp xúc sớm với nicotine dễ dẫn đến hội chứng phụ thuộc chất kích thích và khiến quá trình cai nghiện về sau trở nên vô cùng khó khăn.

Tác động của phơi nhiễm thụ động và các rủi ro chấn thương cơ học

Sol khí thuốc lá điện tử không đơn thuần là hơi nước vô hại. Lượng khói thở ra môi trường vẫn chứa nicotine, hóa chất hữu cơ và các hạt bụi siêu mịn. Người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, khi tiếp xúc thụ động vẫn có nguy cơ bị kích ứng mắt, mũi họng và ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng đường thở.

Ngoài độc tính hóa học, thiết bị thuốc lá điện tử còn tiềm ẩn rủi ro cháy nổ từ pin lithium-ion kém chất lượng hoặc do sạc sai cách. Hiện tượng đoản mạch và phát nổ khi đang ngậm hút hoặc cất trong túi quần áo đã gây ra nhiều ca bỏng nặng, rách mô mềm vùng mặt và chấn thương hàm mặt nghiêm trọng, đòi hỏi can thiệp ngoại khoa phức tạp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trên nhằm mục đích nâng cao nhận thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay tư vấn y khoa chuyên sâu. Nếu gặp triệu chứng đau ngực, khó thở dữ dội hoặc ho ra máu sau khi hút thuốc lá điện tử, người dùng cần đến ngay bệnh viện để được thăm khám. Tuyệt đối không tự pha chế tinh dầu, không dùng sản phẩm trôi nổi và không lạm dụng thiết bị như biện pháp giảm căng thẳng.

Tóm tắt

Thuốc lá điện tử không phải là sản phẩm vô hại và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với phổi, tim mạch và hệ thần kinh. Hiểu đúng bản chất của khói sol khí giúp mỗi người chủ động bảo vệ cơ thể khỏi tác hại của nicotine. Khi có mong muốn từ bỏ thuốc lá, người dùng nên tìm đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn lộ trình cai nghiện an toàn và phù hợp.