Thuốc kháng sinh điều trị viêm tai giữa và những điều bạn cần biết

Thuốc kháng sinh điều trị viêm tai giữa là gì?

Viêm tai giữa là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở vùng niêm mạc nằm phía sau màng nhĩ. Bệnh có thể do virus hoặc vi khuẩn gây ra, thường xuất hiện sau các đợt cảm lạnh, viêm xoang hoặc viêm mũi họng. Khi lớp niêm mạc vòi nhĩ bị sưng nề, dịch mủ sẽ tích tụ lại trong hòm tai, tạo áp lực lên màng nhĩ gây đau đớn dữ dội, ù tai và nghe kém.

Thuốc kháng sinh điều trị viêm tai giữa là những hoạt chất có khả năng kìm hãm hoặc tiêu diệt các vi khuẩn gây nhiễm trùng trong tai giữa. Tuy nhiên, kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng trên virus và không phải đợt viêm tai giữa nào cũng cần can thiệp bằng thuốc này. Bác sĩ chuyên khoa sẽ dựa vào độ tuổi, mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và hình ảnh nội soi màng nhĩ để đưa ra quyết định có cần sử dụng kháng sinh hay chỉ cần theo dõi và điều trị triệu chứng hỗ trợ.

Trường hợp nào cần dùng kháng sinh điều trị viêm tai giữa

Kháng sinh chỉ tiêu diệt được vi khuẩn chứ không có tác dụng đối với các bệnh do virus. Viêm tai giữa cấp tính thường khởi phát sau một đợt cảm cúm, viêm mũi họng do virus. Ở giai đoạn này, dịch tiết đọng lại trong tai giữa và có thể tự thoái lui nếu được vệ sinh mũi họng và giảm đau đúng cách.

Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng chỉ kê đơn kháng sinh khi có bằng chứng nhiễm khuẩn rõ ràng. Các dấu hiệu nhiễm khuẩn bao gồm màng nhĩ phồng đỏ dữ dội, sốt cao kéo dài trên 39 độ C, đau tai dữ dội hoặc có dịch mủ chảy ra ống tai ngoài. Đối với trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi hoặc trường hợp viêm tai giữa hai bên ở trẻ dưới 2 tuổi, việc dùng kháng sinh thường được ưu tiên chỉ định sớm để ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Các nhóm kháng sinh thường được bác sĩ chỉ định trong viêm tai giữa

Trong điều trị nội khoa viêm tai giữa cấp, nhóm kháng sinh beta-lactam thường là lựa chọn ban đầu phổ biến nhất do hiệu quả tốt trên các chủng vi khuẩn thường gặp như phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae. Hoạt chất amoxicillin đơn thuần hoặc kết hợp axit clavulanic thường được các bác sĩ chỉ định rộng rãi trong thực hành lâm sàng.

Đối với những bệnh nhân có tiền sử dị ứng với penicillin, bác sĩ có thể thay thế bằng nhóm cephalosporin thế hệ mới hoặc nhóm macrolid như azithromycin hay clarithromycin. Việc lựa chọn hoạt chất cụ thể, dạng thuốc viên, bột pha hỗn dịch hay siro phụ thuộc hoàn toàn vào lứa tuổi, cân nặng, mức độ tổn thương màng nhĩ và tiền sử sử dụng kháng sinh trong những tháng gần nhất của người bệnh.

Nguyên tắc tuân thủ khi sử dụng kháng sinh cho tai giữa

Nguyên tắc quan trọng nhất khi dùng kháng sinh trị viêm tai giữa là phải tuân thủ đúng liều lượng, khoảng cách giữa các lần uống và đủ số ngày quy định. Nhiều phụ huynh hoặc người bệnh thấy các triệu chứng đau tai, sốt giảm nhanh sau 2 đến 3 ngày liền tự ý ngừng thuốc. Hành động này khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hết, dễ bùng phát trở lại và gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh.

Bên cạnh việc uống đúng giờ, người bệnh cần uống thuốc với nhiều nước lọc và tuân thủ chỉ dẫn về thời điểm uống trước hay sau bữa ăn tùy từng loại hoạt chất. Tuyệt đối không tự ý chia đôi liều, tăng liều khi thấy bệnh chưa đỡ hoặc dùng lại đơn thuốc cũ của người khác. Sự tùy tiện trong sử dụng kháng sinh có thể biến viêm tai giữa cấp tính thành viêm tai giữa mạn tính khó điều trị.

Nhận biết và xử trí các tác dụng phụ của thuốc kháng sinh

Bên cạnh tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, thuốc kháng sinh có thể gây ra một số tác dụng phụ không mong muốn. Phổ biến nhất là các rối loạn tiêu hóa nhẹ như buồn nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy do kháng sinh làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Tình trạng này có thể cải thiện khi người bệnh được bổ sung men vi sinh cách thời điểm uống kháng sinh ít nhất hai giờ.

Ngoài ra, người bệnh có thể gặp phản ứng dị ứng thuốc với các biểu hiện như nổi mề đay, ngứa da, phát ban đỏ. Trường hợp nghiêm trọng hơn có thể xuất hiện khó thở, phù nề mặt môi hoặc sốc phản vệ. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện phát ban hay dị ứng nào, người bệnh cần ngưng thuốc ngay lập tức và liên hệ với bác sĩ điều trị để được đổi loại kháng sinh an toàn hơn.

Các biện pháp hỗ trợ kết hợp cùng kháng sinh để mau hồi phục

Thuốc kháng sinh chỉ đảm nhiệm vai trò tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, không thể giải quyết ngay lập tức tình trạng đau nhức hay phù nề niêm mạc. Do đó, phác đồ điều trị viêm tai giữa thường kết hợp thêm thuốc hạ sốt, giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen để giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn.

Việc giữ cho đường hô hấp trên thông thoáng cũng đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi tai giữa. Vòi nhĩ nối liền tai giữa với vòm mũi họng; nếu mũi bị tắc nghẹt, dịch ứ đọng sẽ không thể thoát ra ngoài. Người bệnh cần rửa mũi hoặc xịt mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý theo hướng dẫn. Khi tắm gội, cần tránh để nước bẩn chảy vào tai, đồng thời không dùng tăm bông cứng ngoáy sâu làm tổn thương màng nhĩ.

Lưu ý an toàn

Thông tin về thuốc kháng sinh điều trị viêm tai giữa trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc, tự chỉnh liều hoặc áp dụng đơn thuốc của người khác. Khi trẻ sốt cao li bì, đau tai dữ dội, co giật hoặc chảy mủ tai, cần đưa đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Kháng sinh là giải pháp cần thiết khi viêm tai giữa do vi khuẩn gây ra, nhưng việc dùng thuốc đòi hỏi chỉ định chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh không nên tự ý mua, đổi loại hoặc dừng thuốc giữa chừng để tránh kháng thuốc và biến chứng. Khi phát hiện các triệu chứng đau tai bất thường, hãy đi khám sớm để được chẩn đoán và hướng dẫn phác đồ điều trị phù hợp nhất.