Dấu hiệu viêm phế quản phổi ở trẻ em cha mẹ không nên bỏ qua

Dấu hiệu viêm phế quản phổi ở trẻ em là gì?

Viêm phế quản phổi ở trẻ em là tình trạng tổn thương cấp tính xảy ra đồng thời ở niêm mạc phế quản và các phế nang lân cận, thường do các tác nhân như virus hoặc vi khuẩn gây ra. Khi các tác nhân gây bệnh xâm nhập và tấn công sâu vào nhu mô phổi, cơ thể trẻ sẽ phản ứng lại bằng hiện tượng phù nề, xung huyết và tăng tiết chất dịch nhầy trong lòng đường thở.

Sự tích tụ dịch viêm làm hẹp đường dẫn khí, cản trở sự lưu thông không khí và làm giảm đáng kể diện tích trao đổi oxy tại phổi. Do lồng ngực trẻ mềm và các cơ hô hấp dễ bị mỏi, trẻ nhỏ rất nhanh rơi vào trạng thái kiệt sức khi phải tăng công thở để bù đắp lượng oxy thiếu hụt. Nếu không được phát hiện và xử trí đúng cách bởi nhân viên y tế, tình trạng viêm nhiễm có thể tiến triển dẫn tới suy hô hấp, tràn dịch màng phổi hoặc nhiễm trùng huyết, đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của trẻ.

Biểu hiện ho kéo dài và diễn tiến sốt ở trẻ nhỏ

Ở giai đoạn đầu, viêm phế quản phổi thường khởi phát tương tự như một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên thông thường. Trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng như hắt hơi, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong hoặc đặc, kèm theo cảm giác khó chịu ở họng. Sau đó, tình trạng ho bắt đầu tăng dần cả về tần suất lẫn mức độ, từ ho húng hắng chuyển sang ho khan rồi ho có đờm đục hoặc đờm vàng xanh.

Bên cạnh biểu hiện ho, sốt là triệu chứng đi kèm rất phổ biến. Một số trẻ có thể chỉ sốt nhẹ từng cơn, nhưng nhiều trường hợp trẻ sốt cao liên tục trên 38,5 độ C và đáp ứng kém với các biện pháp hạ sốt thông thường. Đặc biệt ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ sinh non, phản ứng sốt đôi khi không rõ rệt mà thay vào đó là tình trạng hạ thân nhiệt dưới 36,5 độ C. Bố mẹ không nên chủ quan nếu cơn ho của trẻ ngày càng sâu tiếng, kéo dài dồn dập hoặc làm trẻ nôn trớ sau mỗi cơn ho.

Tình trạng thở nhanh và các dấu hiệu hô hấp gắng sức

Nhịp thở là chỉ số lâm sàng vô cùng nhạy cảm phản ánh mức độ tổn thương tại nhu mô phổi và phế quản của trẻ. Khi đường thở bị tắc nghẽn do xuất tiết đờm nhớt và phế nang bị viêm, cơ thể trẻ sẽ tự động thở nhanh hơn nhằm bù trừ lượng oxy thiếu hụt. Bố mẹ cần lưu ý các ngưỡng thở nhanh theo từng độ tuổi cụ thể khi trẻ nằm yên, bao gồm từ 60 lần mỗi phút trở lên đối với trẻ dưới 2 tháng tuổi, từ 50 lần mỗi phút trở lên đối với trẻ từ 2 đến 11 tháng tuổi và từ 40 lần mỗi phút trở lên đối với trẻ từ 1 đến 5 tuổi.

Ngoài việc thở nhanh, các dấu hiệu gắng sức hô hấp cũng rất rõ ràng. Phụ huynh có thể quan sát thấy phần ngực dưới của trẻ lõm sâu vào khi hít vào, gọi là hiện tượng co rút lồng ngực. Cánh mũi của trẻ có thể phập phồng theo từng nhịp thở, các cơ liên sườn co kéo hoặc trẻ phát ra tiếng thở rên ừ ử. Đây là những biểu hiện cảnh báo đường dẫn khí đang bị cản trở nghiêm trọng và trẻ đang phải dùng rất nhiều sức để duy trì hô hấp.

Biến đổi về hành vi thể trạng và khả năng bú ăn

Tình trạng viêm nhiễm tại đường hô hấp dưới ảnh hưởng sâu sắc đến chuyển hóa và thể trạng tổng quát của trẻ nhỏ. Trẻ mắc viêm phế quản phổi thường có biểu hiện mệt mỏi, quấy khóc dai dẳng, khó dỗ hoặc ngược lại trở nên li bì, thờ ơ với môi trường xung quanh và phản xạ chậm chạp hơn ngày thường.

Khả năng ăn uống của trẻ cũng sụt giảm rõ rệt. Do ngạt mũi, khó thở và mệt mỏi, trẻ thường bú ngắt quãng, bú không đủ cữ, nhả núm vú liên tục hoặc thậm chí từ chối bú hoàn toàn. Trẻ lớn hơn có thể biếng ăn, bỏ bữa và dễ nôn ói sau khi ăn hoặc sau các cơn ho dữ dội. Khi tình trạng thiếu oxy mô tiến triển nặng hơn, sắc mặt trẻ có thể nhợt nhạt, vùng da quanh môi, đầu ngón tay hoặc ngón chân xuất hiện dấu hiệu tím tái. Đây là tín hiệu báo động cơ thể đang rơi vào tình trạng thiếu dưỡng khí cấp tính cần được can thiệp y tế khẩn cấp.

Những quan niệm sai lầm khi tự chăm sóc trẻ tại nhà

Một trong những sai lầm thường gặp nhất ở nhiều gia đình là tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc các loại siro ức chế cơn ho mạnh khi thấy con bắt đầu sốt và ho. Phản xạ ho thực chất là cơ chế tự nhiên giúp đường hô hấp tống xuất chất nhầy và đờm ứ đọng ra ngoài. Việc sử dụng các loại thuốc giảm ho không phù hợp có thể làm ứ trệ đờm nhớt sâu trong phế quản, khiến tình trạng viêm nhiễm lan rộng và nặng nề hơn.

Bên cạnh đó, việc phụ huynh tự ý dùng lại đơn thuốc cũ của đợt bệnh trước hoặc nghe theo lời mách bảo để xông khí dung thuốc chứa corticoid hay kháng sinh tại nhà là hết sức nguy hiểm. Điều này không chỉ gây ra tác dụng phụ toàn thân mà còn làm lu mờ các triệu chứng cảnh báo, khiến gia đình bỏ lỡ thời điểm vàng đưa trẻ đi khám. Ngoài ra, việc kiêng khem ăn uống quá mức hoặc kiêng gió, kiêng nước sai cách cũng làm giảm sức đề kháng và khiến trẻ suy kiệt nhanh hơn.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các chế phẩm ức chế ho khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Ngay khi nhận thấy trẻ có các dấu hiệu bất thường về nhịp thở, sốt cao kéo dài hoặc toàn trạng suy giảm, gia đình cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi để được thăm khám cẩn thận.

Tóm tắt

Viêm phế quản phổi ở trẻ em có thể tiến triển rất nhanh nếu không được theo dõi sát sao. Việc chủ động nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường về nhịp thở, mức độ gắng sức hô hấp và toàn trạng sẽ giúp phụ huynh đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời, hỗ trợ quá trình can thiệp đạt hiệu quả cao và hạn chế tối đa các nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến hệ hô hấp của trẻ.