Thuốc kháng sinh chữa viêm họng và những nguyên tắc dùng

Thuốc kháng sinh chữa viêm họng là gì?

Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc lót ở vùng họng và hầu, gây ra cảm giác đau rát, ngứa ngáy và khó chịu khi nuốt. Về mặt căn nguyên, có tới hơn bảy mươi phần trăm trường hợp viêm họng ở người lớn và trẻ em bắt nguồn từ các loại virus đường hô hấp như rhinovirus, coronavirus hoặc virus cúm. Kháng sinh là hoạt chất có tác dụng kìm hãm hoặc tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có hiệu lực đối với cấu trúc của virus.

Do đó, các loại thuốc kháng sinh chữa viêm họng chỉ phát huy giá trị điều trị khi nguyên nhân gây bệnh được xác định là do vi khuẩn, tiêu biểu là liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A (Streptococcus pyogenes). Việc dùng thuốc đúng loại, đúng thời điểm dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Tai – Mũi – Họng đóng vai trò then chốt giúp loại trừ ổ nhiễm khuẩn và bảo vệ niêm mạc họng an toàn.

Trường hợp nào viêm họng cần dùng thuốc kháng sinh

Hầu hết các trường hợp viêm họng cấp tính trong cộng đồng xuất phát từ nhiễm virus như cúm, rhinovirus hoặc adenovirus. Thuốc kháng sinh hoàn toàn không có hoạt tính chống lại virus và việc dùng kháng sinh trong các trường hợp này không mang lại lợi ích lâm sàng.

Kháng sinh chỉ được chỉ định khi bác sĩ xác định viêm họng có nguyên nhân từ vi khuẩn, phổ biến nhất là liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A (Streptococcus pyogenes). Tình trạng này thường đi kèm với các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau họng dữ dội, nuốt đau, amidan sưng đỏ có mủ trắng và sưng hạch góc hàm mà không kèm theo các biểu hiện chảy mũi hay ho nhiều. Khi nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện que test nhanh kháng nguyên hoặc nuôi cấy dịch phết họng để đưa ra quyết định kê đơn chính xác.

Nhóm penicillin và dẫn xuất thường dùng trong điều trị

Nhóm penicillin và các dẫn xuất aminopenicillin là lựa chọn ưu tiên hàng đầu trong phác đồ điều trị viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A nhờ hiệu quả cao, độ an toàn tốt và khả năng ngăn ngừa biến chứng thấp tim.

Hai hoạt chất tiêu biểu và thông dụng nhất là penicillin V và amoxicillin. Hoạt chất amoxicillin thường được ưa chuộng hơn ở dạng viên hoặc hỗn dịch uống vì có vị dễ uống và khả năng hấp thu tốt qua đường tiêu hóa. Trong một số trường hợp viêm họng tái phát hoặc nghi ngờ có sự hiện diện của vi khuẩn sinh men beta-lactamase làm giảm hiệu lực thuốc, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp amoxicillin cùng acid clavulanic để gia tăng phổ tác dụng. Liệu trình điều trị thông thường đối với nhóm thuốc này kéo dài đủ mười ngày nhằm đảm bảo tiêu diệt sạch vi khuẩn.

Nhóm cephalosporin thế hệ một và thế hệ hai

Thuốc kháng sinh nhóm cephalosporin thuộc họ beta-lactam nhưng có cấu trúc biến đổi, thường được các bác sĩ chỉ định khi người bệnh có tiền sử phản ứng nhẹ với penicillin hoặc trường hợp viêm họng kháng trị.

Các hoạt chất cephalosporin thế hệ một như cefalexin, cefadroxil và cephalosporin thế hệ hai như cefuroxim axetil hay cefaclor thường được đưa vào đơn thuốc điều trị viêm họng. Nhóm thuốc này có khả năng kháng lại men phân hủy của một số chủng vi khuẩn và mang lại hiệu quả diệt khuẩn mạnh mẽ tại vùng niêm mạc hầu họng. Tuy nhiên, người bệnh có tiền sử dị ứng nặng với penicillin như phù mạch hay sốc phản vệ cần hết sức thận trọng và thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng cho bác sĩ trước khi cân nhắc dùng nhóm này vì có nguy cơ dị ứng chéo.

Nhóm macrolid cho người bệnh dị ứng penicillin

Nhóm macrolid là giải pháp thay thế quan trọng khi bệnh nhân bị viêm họng do vi khuẩn nhưng có tiền sử dị ứng rõ ràng với kháng sinh nhóm beta-lactam.

Các hoạt chất macrolid thông dụng gồm có azithromycin, clarithromycin và erythromycin. Hoạt chất azithromycin có ưu điểm là thời gian bán thải kéo dài, cho phép liệu trình điều trị rút ngắn xuống còn ba đến năm ngày nhưng vẫn duy trì nồng độ ức chế vi khuẩn tại mô amidan và họng suốt nhiều ngày sau đó. Clarithromycin thường được chỉ định uống trong khoảng bảy đến mười ngày. Khi sử dụng nhóm macrolid, người bệnh có thể gặp một số triệu chứng khó chịu tại đường tiêu hóa như buồn nôn, cồn cào bụng hoặc tiêu chảy nhẹ. Do tỷ lệ vi khuẩn kháng macrolid có xu hướng tăng, nhóm thuốc này chỉ nên dùng khi thực sự cần thiết theo chỉ dẫn y khoa.

Nguyên tắc dùng thuốc kháng sinh an toàn và hiệu quả

Việc sử dụng thuốc kháng sinh chữa viêm họng đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ để đảm bảo diệt sạch mầm bệnh và hạn chế tối đa nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.

Người bệnh cần uống đúng liều lượng, đúng khoảng cách giữa các lần uống trong ngày và uống đủ số ngày theo đơn thuốc, ngay cả khi triệu chứng đau họng, sốt đã biến mất sau hai đến ba ngày đầu. Tuyệt đối không tự ý chia nhỏ liều, không tự ý mua thêm thuốc uống kéo dài và không dùng lại đơn thuốc cũ của bản thân hay của người khác. Ngoài ra, việc kết hợp các biện pháp hỗ trợ như súc họng bằng nước muối sinh lý ấm, uống nhiều nước ấm và nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp niêm mạc họng hồi phục nhanh chóng hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin về các nhóm thuốc kháng sinh chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa, không thay thế cho đơn thuốc và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự ý mua thuốc kháng sinh tại nhà thuốc khi chưa được thăm khám. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, khó nuốt nặng, há miệng khó, sốt cao liên tục không hạ hoặc phát ban da, cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Thuốc kháng sinh là vũ khí điều trị quan trọng đối với các đợt viêm họng do vi khuẩn gây ra, đặc biệt là liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A. Việc dùng đúng loại thuốc, đủ liều và đủ thời gian theo chỉ định y khoa sẽ giúp đẩy lùi mầm bệnh và bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp lâu dài. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc để tránh các hệ lụy nguy hiểm do kháng kháng sinh.